Presuda Vrhovnog suda o sticanju svojine građenjem na tuđem zemljištu

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Jelice Bojanić Kerkez, predsednika veća, Vesne Stanković i Radoslave Mađarov, članova veća, u parnici tužilje – protivtužene AA iz ..., čiji je punomoćnik Vlastimir Janković, advokat iz ..., protiv tuženog – protivtužioca BB iz ..., čiji je punomoćnik Vidoslav Rudić, advokat iz ..., radi uznemiravanja svojine i utvrđenja, odlučujući o reviziji tužilje – od 29.02.2024. godine, u sednici održanoj 22.01.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE kao neosnovana revizija tužilje – protivtužene izjavljena delu kojim je preinačena presuda Osnovnog suda u Bačkoj Palanci P 279/20 od 15.12.2022. godine i delu o troškovima drugostepenog postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1417/23 od 29.02.2024. godine, žalba tužilje – protivtužene je odbijena, žalba tuženog – protivtužioca delimično usvojena, delimično odbijena i presuda Osnovnog suda u Bačkoj Palanci P 279/20 od 15.12.2022. godine preinačena tako što je odbijen tužbeni zahtev da se naloži tuženom – protivtužiocu da na parceli broj .. KO ..., uspostavi stanje kakvo je bilo pre uznemiravanja vlasnika tužilje – protivtužene i ukloni objekat izgrađen na parceli broj .. KO ..., u vlasništvu tužilje – protivtužene, te da mu se zabrani da ubuduće uznemirava pravo svojine tužilje – protivtužene na navedenoj parceli; delimično usvojen protivtužbeni zahtev i utvrđeno da je tuženi – protivtužilac stekao svojinu na delu zemljišta parcele broj .. KO ..., na kome se nalazi njegov izgrađeni objekat površine 5 m2, u dužini koja je jednaka ivici izgrađenog objekta od 9,98 m, a širini od 0,5 m mereći od ivice izgrađenog objekta prema parcelama .. i .. KO ...; odbijen zahtev tužilje – protivtužene da joj tuženi – protivtužilac nadoknadi parnične troškove, a obavezana tužilja – protivtužena da tuženom – protivtužiocu nadoknadi parnične troškove od 143.900,00 dinara; potvrđena u odbijajućem delu odluke o protivtužbenom zahtevu kojim je traženo da se obaveže tuženi – protivtužilac da tužilji – protivtuženoj isplati iznos prometne cene ovog zemljišta. Tužilja – protivtužena je obavezana da tuženom – protivtužiocu nadoknadi troškove drugostepenog postupka od 23.800,00 dinara, a zahtev tužilje – protivtužene za naknadu troškova drugostepenog postupka je odbijen.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, u delu kojim je prvostepena presuda preinačena i odlučeno o troškovima postupka, tužilja – protivtužena je blagovremeno izjavila reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. u vezi člana 374. stav 2. tačka 12. ZPP i pogrešne primene materijalnog prava.

Revizija je dozvoljena po odredbi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23), pa je Vrhovni sud ispitao pravnosnažnu presudu u pobijanom delu u smislu člana 408. tog zakona i utvrdio da je revizija neosnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti, a apsolutno bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. ZPP ne predstavlja revizijski razlog po članu 407. tog zakona.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, parnične stranke su isključivi vlasnici susednih kuća i parcela u ... . Tuženi – protivtužilac je sredinom osamdesetih godina prošlog veka kupio parcele broj .. i .. i na dvorišnoj parceli broj .. do 1990. godine sagradio halu za uskladištenje poljoprivrednih proizvoda i radionicu. Izgradnja je izvršena u okviru ograđenog dvorišta koje mu je prodavac predao u posed. Roditelji tužilje - protivtužene, tada vlasnici susednih parcela broj .. i .. gradnji se nisu protivili, niti postoje podaci da su oni tuženom – protivtužiocu ukazivali da stanje poseda ne odgovara upisanom stanju u javnim knjigama. Tužilja – protivtužena je nepokretnost nasledila 2016. godine. Nakon sticanja svojine angažovala je geometra, na osnovu čijeg premera je utvrđeno da izgrađeni dvorišni objekat tuženog – protivtužioca površine 161 m2 sa 5 m2 prelazi na parcelu broj .. u vlasništvu tužilje – protivtužene. Postupak legalizacije ovog objekta obustavljen je, iz razloga što tužilja – protivtužena nije dala saglasnost za legalizaciju, a tuženi – protivtužilac je pokrenuo upravni postupak za određivanje zemljišta potrebnog za redovnu upotrebu tog objekta. Tužilja – protivtužena je živela u Beogradu do 2020. godine, a ovu parnicu pokrenula 02.07.2020. godine.

Sa polazištem na ovako utvrđeno činjenično stanje prvostepeni sud usvaja tužbeni zahtev, a odbija protivtužbeni zahtev, pozivom na odredbe članova 3, 24. – 26., 28. i 72. stav 2. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa. Po oceni tog suda, savesnost držaoca uslov je sticanja svojine kako po pravnom osnovu građenja na tuđem zemljištu, tako i po pravnom osnovu održaja, a u konkretnom slučaju tuženi – protivtužilac to nije bio. Iz utvrđenih činjenica proizilazi da su tuženi – protivtužilac i roditelji tužilje – protivtužene bili pogrešnog uverenja da se gradnja vrši unutar granica parcele tuženog – protivtužioca, a ovo je rezultat činjenice da je prihvaćeno stanje poseda u okviru postojećih ograda - bez merenja.

Drugostepeni sud, sa polazištem na iste materijalnopravne odredbe kao merodavne, nalazi da je prvostepeni sud nepravilno izveo zaključak o nesavesnost tuženog – protivtužioca. Tuženi – protivtužilac je teretno stekao svoje parcele i stupio u njihov posed sredinom osamdesetih godina prošlog veka, gradnju je vršio u okviru granica svog poseda do 1990. godine, protivljenja suseda - pravnih prethodnika tužilje ovoj gradnji i stanju poseda nije bilo, od završetka gradnje do 2016. godine, kada je tužilja – protivtužena nasledila nepokretnost prošlo je više od dvadeset godina, pa je protivtužbeni zahtev osnovan u smislu člana 24. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa. Osim toga, čak i za slučaj da je tuženi – protivtužilac nesavestan držalac, kako je to po oceni drugostepenog suda pogrešno zaključio prvostepeni sud, u skladu sa odredbom člana 25. stav 4. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa tužilji ne pripada pravo da zahteva vraćanje zemljišta u pređašnje stanje, pošto vlasniku nakon tri godine od završetka izgradnje pripada samo pravo na isplatu prometne cene zemljišta.

Po stanovištu Vrhovnog suda, pravilno je drugostepeni sud odlučio o koneksnim zahtevima za sticanje svojine i predaju poseda zemljišta ispod sagrađenog objekta tuženog – protivtužioca.

Prema Zakonu o osnovama svojinskopravnih odnosa ( „Službeni list SFRJ“ broj 6/80 ... „Službeni glasnik RS“ broj 115/05), državina je zakonita ako se zasniva na punovažnom pravnom osnovu koji je potreban za sticanje prava svojine i ako nije pribavljena silom, prevarom ili zloupotrebom poverenja; državina je savesna ako držalac ne zna ili ne može znati da stvar koju drži nije njegova; savesnost državine se pretpostavlja (član 72.); lice koje može izgraditi zgradu ili drugu građevinu (građevinski objekat) na zemljištu na koje drugi ima pravo svojine (graditelj), stiče pravo svojine i na zemljištu na kome je izgrađen građevinski objekat, kao i na zemljište koje je neophodno za redovnu upotrebu tog građevinskog objekta, ako nije znalo niti moglo znati da gradi na tuđem zemljištu, a vlasnik zemljišta je znao za izgradnju i nije se odmah usprotivio; u navedenom slučaju, vlasnik zemljišta ima pravo da za vreme od tri godine od dana saznanja za završenu izgradnju, ali najkasnije u vreme od 10 godina od završene izgradnje traži da mu graditelj naknadi vrednost zemljišta u visini njegove prometne cene u vreme donošenja sudske odluke (član 24.); savestan držalac nepokretne stvari, na koju drugi ima pravo svojine, stiče pravo svojine na tu stvar održajem protekom 20 godina (član 28. stav 4.).

Prema Zakonu o ozakonjenju objekata („Službeni glasnik RS“ broj 96/15 ... 62/23), predmet ozakonjenja može biti objekat za koji vlasnik dostavi dokaz o odgovarajućem pravu na građevinskom zemljištu ili objektu, zavisno od toga koja vrsta radova, odnosno vrsta objekta je predmet ozakonjenja (član 10. stav 1.); kao odgovarajuće pravo, u smislu ovog zakona, smatra se za objekat izgrađen na zemljištu u svojini drugog lica – pravnosnažna sudska presuda kojom je utvrđeno pravo svojine na zemljištu koju vlasnik pribavlja u skladu sa propisima kojima su uređeni svojinski odnosi (član 10. stav 3. tačka 1.).

U konkretnom slučaju, tuženi – protivtužilac je u posed svojih parcela stupio na osnovu teretnog raspolaganja svog pravnog prethodnika sredinom osamdesetih godina prošlog veka, uveden je u posed ograđene nepokretnosti bez primedbi vlasnika susednih nepokretnosti, gradnju je vršio unutar ograđenog dvorišta, a za činjenicu da je njegov objekat ukupne površine 161 m2 površinom od 5 m2 sagrađen na susednoj parceli broj .. saznao je tek posle smrti roditelja tužilje – protivtužene 2016. godine, nakon što je po njenom zahtevu izvršeno merenje parcela. Iznete činjenice dovoljne su za zaključak da je tuženi - protivtužilac kako u vreme gradnje pomoćnog objekta u dvorištu, tako i nakon toga do 2016. godine bio u neprekidnom savesnom posedu spornog dela parcele ispod objekta, pa je po samom zakonu vlasnik ovog dela nepokretnosti kako po pravnom osnovu savesne gradnje, tako i po pravnom osnovu vanrednog održaja.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Jelica Bojanić Kerkez,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković