Neprihvatanje inicijative za ocenu ustavnosti akata udruženja građana

Kratak pregled

Ustavni sud nije prihvatio inicijativu za ocenu ustavnosti akata Gradske organizacije gluvih Beograda. Sud je ocenio da odredbe kojima se uređuje članstvo u organima udruženja ne predstavljaju diskriminaciju niti povredu slobode udruživanja, već spadaju u autonomno uređivanje unutrašnje organizacije.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IU-137/2007
19.05.2011.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 1. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 19. maja 2011. godine, doneo je

R E Š E Nj E

1. Ne prihvata se inicijativa za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti odredbe člana 1. tačka 2) Odluke o izmenama i dopunama Statuta Gradske organizacije gluvih Beograda, broj 221-4/05 od 17. juna 2005. godine i Odluke Skupštine Gradske organizacije gluvih Beograda, broj 62-3/07 od 16. marta 2007. godine.

2. Odbacuje se zahtev za obustavu izvršenja pojedinačnog akta, odnosno radnje preduzete na osnovu akata iz tačke 1.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podneta je inicijativa za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti akata navedenih u izreci. Inicijator smatra da su osporeni akti u suprotnosti sa odredbama čl. 21. i 55. Ustava Republike Srbije jer "omogućavaju pojedincima zloupotrebu kojom se ograničavaju ustavna prava građanima na slobodu udruživanja a istovremeno ih i diskriminišu jer im se uskraćuje pomoć, proverava biografija i fizički su onemogućeni da koriste prostorije udruženja čiji su dobrovoljni članovi". Predlaže se da Ustavni sud donese privremenu meru kojom će rešenje Gradske organizacije gluvih Beograda o razrešenju članova Skupštine Gradske organizacije gluvih Beograda br. 179-3/07 od 24. maja 2007. godine, donetog na osnovu osporenih akata, "staviti van snage".

Donosilac osporenih akata u odgovoru i dopunama odgovora navodi da je Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srbije kao nadležan organ za vođenje registra društvenih organizacija i udruženja građana, rešenjem 06.A br. 212-1-198/05-03 od 15. septembra 2005. godine upisalo u odgovarajući registar osporenu Odluku o izmenama i dopunama Statuta Gradske organizacije gluvih Beograda od 17. juna 2005. godine i da tim aktom Ministarstvo koje vrši nadzor nad zakonitošću rada društvenih organizacija i udruženja građana nije imalo primedbi na osporenu Odluku. Smatra da je osporena odredba člana 1. tačka 2) ove odluke, u skladu sa odredbom člana 28. navedenog statuta i da propisivanje da član paralelne organizacije na nivou Grada ne može biti biran za člana Skupštine Gradske organizacije gluvih Beograda, nije u suprotnosti sa odredbama čl. 21. i 55. Ustava. Tom odredbom se, po oceni donosioca akta, u skladu sa zakonskim ovlašćenjima uređuju unutrašnji odnosi i sastav organa upravljanja u Gradskoj organizaciji gluvih Beograda. U odgovoru se dalje navodi da se u postupku donošenja osporene Odluke, imala u vidu činjenica da je određen broj građana u novembru 2006. godine osnovao Udruženje lica sa oštećenim sluhom i govorom "Novi Beograd", sa sedištem u Novom Beogradu, koje je upisano u registar udruženja građana 27. novembra 2006. godine i koje deluje na području grada Beograda. Na taj način je "došlo do formiranja paralelnog udruženja Gradskoj organizaciji gluvih Beograda, koja na području opštine Novi Beograd ima jednu sekciju a članovi te sekcije, članovi su i Gradske organizacije gluvih Beograda i zastupljeni su u Skupštini". Podnosilac inicijative je bio "vezan" za tu sekciju i bio je član Skupštine, ali mu je nakon osnivanja paralelnog udruženja, čiji je jedan od osnivača, primenom osporene Odluke i na osnovu čl. 12. i 13. Statuta, prestao status redovnog člana, a time i članstvo u Skupštini gradske organizacije gluvih Beograda. Predlaže se da Ustavni sud ne prihvati podnetu inicijativu. Donosilac osporenih akata je, takođe, obavestio Sud da je, u postupku usaglašavanja Statuta sa Zakonom o udruženjima, Skupština Gradske organizacije gluvih Beograda 3. septembra 2010. godine usvojila novi Statut čijim je stupanjem na snagu osporeni Statut, sa svim izmenama i dopunama, prestao da važi, a da su pitanja koja regulišu pravne obaveze redovnog i pridruženog članstva i prestanak članstva u gradskoj organizaciji iz osporene odluke od 16. marta 2007. godine inkorporirane u tekst novog Statuta.

U sprovedenom postupku utvrđeno je, da je osporenu Odluku o izmenama i dopunama Statuta Gradske organizacije gluvih Beograda, broj
221-4/05 od 17. juna 2005. godine, donela Skupština Gradske organizacije gluvih Beograda, na osnovu odredaba čl. 65. do 68. Statuta Gradske organizacije gluvih Beograda, a da je osporenom odredbom člana 1. tačka 2) ove odluke bilo propisano da se u članu 23. posle alineje 4. Statuta dodaje alineja 5. koja glasi: "Član koji je istovremeno član paralelne organizacije na nivou Grada ne može biti biran za člana Skupštine". Ova odluka prestala je da važi stupanjem na snagu novog Statuta Gradske organizacije gluvih Beograda od 3. septembra 2010. godine.

Takođe, Ustavni sud je povodom osporene Odluke Skupštine gradske organizacije gluvih Beograda, broj 62-3/07 od 16. marta 2007. godine, utvrdio da je ta odluka doneta na osnovu člana 35. Statuta i da je njome bilo propisano: da članovi Skupštine Gradske organizacije gluvih Beograda koji su istovremeno članovi paralelne organizacije na nivou grada Beograda gube funkciju člana Skupštine Gradske organizacije gluvih Beograd (odeljak I); da mesto člana Skupštine Gradske organizacije gluvih Beograda iz stava I ove odluke preuzima drugi redovni član koji je dobio više glasova na izbornoj Skupštini sekcije kojoj pripada (odeljak II); da se daje rok od šest meseci ostalim članovima Gradske organizacije gluvih Beograda koji su se učlanili u paralelnu organizaciju, sa sedištem na teritoriji na kojoj deluje Gradska organizacija gluvih Beograda, da se opredele između statusa redovnog člana Gradske organizacije gluvih Beograda ili statusa pridruženog člana Gradske organizacije gluvih Beograda, koji se automatski stiče posle učlanjenja u drugu paralelnu organizaciju, a koje za sobom povlači ukidanje ostvarenih beneficija i prava na pomoć stručne službe Gradske organizacije gluvih Beograda (odeljak III); da Odluka stupa na snagu danom donošenja (odeljak IV).

Imajući u vidu da je u toku postupka pred Ustavnim sudom Skupština Gradske organizacije gluvih Beograda donela 3. septembra 2010. godine novi Statut Gradske organizacije gluvih Beograda, čijim je stupanjem na snagu Statut iz 2001. godine u celini, sa osporenom Odlukom o izmenama i dopuna tog statuta iz 2005. godine, prestao da važi, a prestala je da važi i osporena Odluka od 16. marta 2007. godine, od podnosioca inicijative je dopisom Suda od 24. decembra 2010. godine zatraženo da se, saglasno članu 68. stav 1. Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", br. 24/08 i 27/08), u roku od 15 dana od dana prijema dopisa izjasni da li ostaje pri podnetoj inicijativi. Istovremeno, inicijator je upozoren da će, ukoliko to ne učini u ostavljenom roku, Sud postupiti saglasno odredbi člana 68. stav 2. Poslovnika o radu Ustavnog suda.

Navedeni dopis poslat je podnosiocu inicijative putem pošte 24. decembra 2010. godine i 18. januara 2011. godine, ali dostavljanje nije moglo biti izvršeno na adresi navedenoj u inicijativi. Dostavljanje je nakon toga izvršeno isticanjem dopisa na oglasnoj tabli Ustavnog suda 2. februara 2011. godine i smatra se izvršenim osmog dana od dana isticanja dopisa na oglasnoj tabli, saglasno odredbi člana 87. stav 3. Poslovnika o radu Ustavnog suda.

Odredbama Ustava Republike Srbije utvrđeno je: da su svi pred Ustavom i zakonom jednaki i da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta (član 21. st. 1. i 3.); da se jemči sloboda političkog, sindikalnog i svakog drugog udruživanja i pravo da se ostane izvan svakog udruženja te da se udruženja osnivaju bez prethodnog odobrenja, uz upis u registar koji vodi državni organ, u skladu sa zakonom (član 55. st. 1. i 2.).

Ostvarivanje slobode udruživanja u vreme donošenja osporenih odluka bilo je uređeno Zakonom o društvenim organizacijama i udruženjima građana ("Službeni glasnik SRS", br. 24/82, 39/83, 17/84, 50/84, 45/85 i 12/89 i "Službeni glasnik RS", br. 53/93, 67/93, 48/94 i 101/05) i Zakonom o udruživanju građana i udruženja, društvene organizacije i političke organizacije koje se osnivaju za teritoriju SFRJ ("Službeni list SFRJ", broj 42/90 i "Službeni list SRJ", br. 16/93, 31/93, 41/93, 50/93, 24/94, 28/96 i 73/2000). Prema odredbi člana 21. stav 1. Zakona o društvenim organizacijama i udruženjima građana, društvene organizacije i udruženja građana imaju statute a mogu imati i druge opšte akte kojima se uređuju pitanja unutrašnje organizacije, rada i međusobni odnosi članova organizacije odnosno udruženja. Statutom društvene organizacije, odnosno udruženja građana, prema stavu 2. navedenog člana Zakona, uređuju se, pored ostalog: oblici i način organizovanja, članstvo u organizaciji, odnosno u udruženju građana, prava, dužnosti i odgovornosti članova, organi u organizaciji, odnosno udruženju građana, njihova prava, dužnosti i odgovornosti, način izbora i trajanje mandata članova organa i nosilaca funkcija u organizaciji, odnosno udruženju građana i način donošenja drugih opštih akata.

Zakon o društvenim organizacijama i udruženjima građana i Zakon o udruživanju građana i udruženja, društvene organizacije i političke organizacije koje se osnivaju za teritoriju Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije prestali su da važe danom početka primene Zakona o udruženjima ("Službeni glasnik RS", broj 51/09), odnosno 21. oktobra 2009. godine. Prema odredbi člana 2. stav 1. Zakona, udruženje, u smislu ovog zakona, jeste dobrovoljna i nevladina nedobitna organizacija zasnovana na slobodi udruživanja više fizičkih ili pravnih lica radi ostvarivanja i unapređenja određenog zajedničkog ili opšteg cilja i interesa, koji nisu zabranjeni Ustavom ili zakonom. Odredbama člana 3. Zakona propisano je: da se udruženje osniva i organizuje slobodno i samostalno je u ostvarivanju svojih ciljeva (stav 1.); da ciljevi i delovanje udruženja ne mogu biti usmereni na nasilno rušenje ustavnog poretka i narušavanje teritorijalne celokupnosti Republike Srbije, kršenje zajemčenih ljudskih ili manjinskih prava ili izazivanje i podsticanje neravnopravnosti, mržnje i netrpeljivosti zasnovane na rasnoj, nacionalnoj, verskoj ili drugoj pripadnosti ili opredeljenju, kao i polu, rodu, fizičkim, psihičkim ili drugim karakteristikama i sposobnostima (stav 2.). Prema odredbama člana 12. st. 1. i 3. Zakona: statut je osnovni opšti akt udruženja kojim se obavezno, pored ostalog, uređuju ciljevi radi kojih se osniva, unutrašnja organizacija, organi, njihova ovlašćenja, sastav, način izbora i opoziva, trajanje mandata i način odlučivanja; postupak za izmene i dopune statuta i postupak donošenja i izmena drugih opštih akata udruženja ako ih donosi, uslovi i način učlanjenja i prestanak članstva, kao i prava, obaveze i odgovornosti članova. Prema odredbi člana 19. stav 1. Zakona, svako lice može pod jednakim uslovima utvrđenih statutom da postane član udruženja. Skupština udruženja je, prema članu 22. Zakona, najviši organ udruženja (stav 1.); skupštinu čine svi članovi udruženja (stav 2.); skupština udruženja usvaja statut udruženja, njegove izmene i dopune, bira i razrešava lice ovlašćeno za zastupanje udruženja, ako statutom udruženja nije predviđeno drugačije, odlučuje o udruživanju u saveze, o usvajanju godišnjeg finansijskog izveštaja udruženja, o statusnim promenama udruženja i prestanku rada udruženja kao i drugim pitanjima utvrđenim statutom udruženja (stav 4.). Prema odredbama člana 78. Zakona, društvene organizacije, udruženja građana i njihovi savezi osnovani po Zakonu o društvenim organizacijama i udruženjima građana, kao i oni koji imaju sedište na teritoriji Republike Srbije a upisani su u registar prema Zakonu o udruživanju građana u udruženja, društvene organizacije i političke organizacije koje se osnivaju za teritoriju Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, nastavljaju sa radom kao udruženja od dana početka primene ovog zakona, s tim što su dužni da u roku od 18 meseci od dana početka primene ovog zakona usklade svoj statut i druge opšte akte sa odredbama ovog zakona.

Statutom Gradske organizacije gluvih Beograda, koji je donela Skupština Gradske organizacije gluvih Beograda, na sednici održanoj 8. juna 2001. godine, s pozivom na čl. 21, 36, 79. i 80. Zakona o društvenim organizacijama i udruženjima građana ("Službeni glasnik SRS", br. 24/82, 39/83, 17/84, 50/84, 45/85 i 12/89, "Službeni glasnik RS", br. 53/93, 67/93, 48/94 i 101/05), i koji je prestao da važi na osnovu člana 63. Statuta od 3. septembra 2010. godine, bilo je propisano: da je Gradska organizacija gluvih Beograda samostalna, dobrovoljna, nestranačka, društveno-humanitarna organizacija, u koju se udružuju lica oštećenog sluha sa teritorije grada Beograda radi ostvarivanja zajedničkih ciljeva, zadataka i prava utvrđenih Ustavom, zakonom i tim statutom (član 1.); da svaki građanin sa područja grada Beograda, pod jednakim uslovima propisanim ovim statutom može dobrovoljno pristupiti u članstvo organizacije, da se prijem u članstvo vrši upisom u registar članova, odnosno evidenciju koju vodi organizacija i da članovi mogu biti redovni, pridružni, pomažući i počasni (član 12. st. 1. i 2. i stav 3. al. 1. do 4.); da su prava, dužnosti i obaveze redovnih članova, pored ostalog, da bira i bude biran u organe i druga tela organizacije, da daje predloge, mišljenja i primedbe na rad organa i drugih tela i da o zauzetom stavu bude obavešten, da čuva i podiže ugled organizacije kao i da se u radu i ponašanju pridržava odredaba ovog statuta (član 13. stav 1. al. 1, 3, 4. i 8.); da članstvo u organizaciji, pored ostalog, prestaje isključenjem, na osnovu posebnog Pravilnika o disciplinskoj odgovornosti i da danom prestanka članstva prestaju sve funkcije i prava u organizaciji (član 14. stav 1. alineja 3. i stav 2.); da se izbor predstavnika i njihovih zamenika i kandidata za predstavnike u organima organizacije vrši tajnim glasanjem, osim ako sekcije članova ne odrede drukčije (član 23. stav 1.); da mandat predstavnika u organima i radnim telima organizacije prestaje pre isteka roka na kom su izabrani, pored ostalog, i opozivom (član 24. stav 1. alineja 2.); da sastav i izbor predstavnika za Skupštinu, kao i njihov opoziv, vrše sekcije članova sa teritorije opština, odnosno organi koji su ih izabrali (član 27.); da Skupština donosi Statut organizacije, odnosno odlučuje o izmenama i dopunama istog (član 35. stav 1. alineja 1.); da se statut organizacije i druga pravna akta i njihove promene donose u skladu sa Ustavom, zakonom i drugim propisima (član 63. stav 1.).

Iz navedenih odredaba Zakona o udruženjima proizlazi da se udruženje osniva i organizuje slobodno i samostalno je u ostvarivanju svojih ciljeva (član 3. stav 1.), kao i da je statut osnovni opšti akt udruženja kojim se obavezno, pored ostalog, uređuju ciljevi radi kojih se osniva, unutrašnja organizacija, organi, njihova ovlašćenja, sastav, način izbora i opoziva, trajanje mandata i način odlučivanja, uslovi i način učlanjenja i prestanak članstva (član 12. stav 3.). Statut Gradske organizacije gluvih Beograda je osnovni akt navedene organizacije, koji, pored ostalog, sadrži odredbe o članstvu u organizaciji, prijemu u članstvo, izboru predstavnika i njegovih zamenika u organe organizacija, njihov mandat u organima, kao i prestanak članstva u organizaciji i njihovim organima, te postupak za donošenje i izmene i dopune Statuta.

Ustavni sud je ocenjujući ustavnost osporene odredbe člana 1. tačka 2) Odluke o izmenama i dopunama Statuta, kojom je bilo predviđeno da član paralelne organizacije na nivou grada ne može biti biran za člana skupštine Gradske organizacije gluvih Beograda, ocenio da se tom odredbom ne povređuje pravo iz člana 21. Ustava koje ima za cilj zaštitu od diskriminacije po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uređenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog integriteta. Osporena odredba Odluke, po oceni Suda, ne uređuje nejednakost članova organizacije po osnovu nekog od napred navedenih svojstava, već se tom odredbom, saglasno Zakonu o udruženjima, uređuje članstvo u skupštini navedene organizacije kao najvišem organu u slučaju kada je član skupštine istovremeno i član druge organizacije na nivou grada sa istim ili sličnim ciljem. Takvim propisivanjem uređuje se jedno od pitanja koje odnosna organizacija kao udruženje samostalno uređuje u ostvarivanju svojih ciljeva. Takođe, po oceni Suda, osporenom odredbom Odluke nije povređena ni sloboda udruživanja iz člana 55. Ustava, s obzirom na to da se osporenom odredbom uređuje nemogućnost da član paralelne organizacije na nivou grada bude biran za člana skupštine organizacije, odnosno uređuje unutrašnja organizacija Gradske organizacije gluvih Beograda. Po oceni Ustavnog suda, pravo na udruživanje podrazumeva i pravo samostalnog odlučivanja o prijemu u članstvo, sastavu i načinu izbora u organe organizacije, kao i isključenje iz članstva organizacije. Stoga Ustavni sud u ovom delu inicijativu nije prihvatio.

Povodom osporene Odluke Skupštine Gradske organizacije gluvih Beograda broj 62-3/07 od 16. marta 2007. godine, kojom se propisivao gubitak funkcije člana Skupštine Gradske organizacije koji je istovremeno član paralelne organizacije na nivou grada, kriterijumi za preuzimanje mesta tog člana skupštine i ostavljanje roka ostalim članovima Gradske organizacije gluvih Beograda koji su se učlanili u paralelnu organizaciju sa teritorije grada za opredeljenje u pogledu statusa između redovnog ili pridruženog člana i propisivanje posledica posle učlanjenja u drugu paralelnu organizaciju, Ustavni sud je ocenio da se tom odlukom, u vreme njenog važenja, nisu povređivile odredbe čl. 21. i 55. Ustava u odnosu na koje je inicijativom tražena ocena njene ustavnosti. Naime, osporenom Odlukom uređivala se unutrašnja organizacija udruženja u situaciji kada članovi Skupštine Gradske organizacije gluvih Beograda postanu članovi ili osnivači druge organizacije na nivou grada sa istim ili sličnim ciljem. Kako će se urediti unutrašnja organizacija, organi, način izbora i opoziva, kao i način učlanjenja i prestanak članstva u organizaciji je pitanje opredeljenja donosioca akta i o tome, saglasno odredbama člana 167. Ustava, Ustavni sud nije nadležan da odlučuje. Iz navedenih razloga Ustavni sud u tom delu inicijativu takođe nije prihvatio.

S obzirom na to da Ustavni sud nije našao osnov za pokretanje postupka povodom inicijative za ocenu ustavnosti odredbe člana 1. tačka 2) Odluke o izmenama i dopunama Statuta Gradske organizacije gluvih Beograda i Odluke Skupštine Gradske organizacije gluvih Beograda, broj 62-3/07 od 16. marta 2007. godine, to inicijativu nije prihvatio, saglasno odredbi člana 53. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07).

Polazeći od toga da je doneo konačnu odluku, Ustavni sud je odbacio zahtev za obustavu izvršenja pojedinačnog akta donetog, odnosno radnje preduzete na osnovu osporenih odluka, saglasno članu 56. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu.

Na osnovu izloženog i odredaba člana 46. tačka 5) Zakona o Ustavnom sudu i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda, Ustavni sud je doneo Rešenje kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević

Neprihvatanje inicijative za ocenu ustavnosti akata udruženja građana

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti