Odluka Ustavnog suda o ustavnosti Zakona o regulisanju javnog duga

Kratak pregled

Ustavni sud nije prihvatio inicijative za ocenu ustavnosti odredaba Zakona o regulisanju javnog duga po osnovu devizne štednje. Utvrđeno je da zakon ne vrši pretvaranje štednje u dug, već reguliše postojeći, te da je država ovlašćena da uređuje uslove zaduživanja.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IU-186/2003
16.04.2009.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Stanka Milanović, mr Dragiša Slijepčević, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 1. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 16. aprila 2009. godine, doneo je

R E Š E Nj E

Ne prihvataju se inicijative za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti odredaba člana 1, čl. 5. do 9. i člana 14. stav 1. Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana („Službeni list SRJ“, broj 36/02 i „Službeni glasnik RS“, br. 80/04 i 101/05).

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podnete su inicijative za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti odredaba Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana navedenih u izreci.

Inicijativu za ocenu ustavnosti odredbe člana 1. osporenog Zakona Ustavni sud je 7. aprila 2004. godine dostavio Narodnoj skupštini na mišljenje, koje u ostavljenom roku, niti kasnije, nije dobijeno.

Ustavni sud je inicijativu za ocenu ustavnosti odredaba čl. 5. do 9. osporenog Zakona iz predmeta IU-224/04, na osnovu člana 42. stav 2. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, br. 24/08 i 27/08), spojio sa ovim predmetom radi daljeg vođenja jedinstvenog postupka.

Zakon o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana donet je kao zakon Savezne Republike Jugoslavije i od dana stupanja na snagu Ustavne povelje državne zajednice Srbija i Crna Gora („Službeni list SCG“, broj 1/03), na osnovu odredbe člana 64. stav 2. Ustavne povelje i člana 20. Zakona za sprovođenje Ustavne povelje državne zajednice Srbija i Crna Gora („Službeni list SCG“, broj 1/03), nastavio je da se primenjuje kao republički zakon, u delu u kome je dug Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana utvrđen kao dug Republike Srbije. Ustavni sud je konstatovao da je Ustav Republike Srbije od 1990. godine, u odnosu na koji se vršila ocena ustavnosti ranije donetih saveznih zakona koji su na osnovu člana 64. stav 2. Ustavne povelje državne zajednice Srbija i Crna Gora nastavili da se primenjuju kao republički propisi, prestao da važi danom stupanja na snagu Ustava Republike Srbije od 2006. godine. Stoga je ocena ustavnosti osporenih odredaba Zakona izvršena u odnosu na Ustav koji je na snazi, na osnovu odredaba člana 167. Ustava.

Odredbom člana 112. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07) propisano je da će se postupci pred Ustavnim sudom započeti pre dana stupanja na snagu ovog zakona, okončati po odrebama ovog zakona.

Ustavom Republike Srbije je utvrđeno: da se ljudska i manjinska prava zajemčena Ustavom neposredno primenjuju i da se Ustavom jemče i kao takva primenjuju ljudska i manjinska prava zajemčena opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava, potvrđenim međunarodnim ugovorima i zakonima (član 18. st. 1. i 2.); da svako ima pravo da nezavisan i nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči jednaka zaštite prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave i da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonom zasnovanom interesu (član 36.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona i da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (član 58. st. 1. i 2.); da Republika Srbija, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave mogu da se zadužuju i da se uslovi i postupak zaduživanja uređuju zakonom (član 93.); da Republika Srbija, pored ostalog, uređuje i obezbeđuje ostvarivanje i zaštitu sloboda i prava građana, ustavnost i zakonitost, postupak pred sudovima i drugim državnim organima, monetarni, bankarski, devizni i carinski sistem, svojinske i obligacione odnose i zaštitu svih oblika svojine, druge ekonomske odnose od opšteg interesa i druge odnose od interesa za Republiku Srbiju, u skladu s Ustavom (član 97. tač. 2, 6, 7, 8. i 17.).

Odredba člana 1. Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana osporena je iz razloga što je devizni ulog podnosioca inicijative pretvoren u javni dug države, iako za „aktiviranje jemstva“, kako smatra podnosilac, nije postojao pravni osnov, jer banka sa kojom je zaključio ugovor o deviznoj štednji nije prestajala sa radom. Podnosilac inicijative nije naveo odredbe Ustava sa kojima osporeni član, po njegovom mišljenju, nije u saglasnosti. Osporenom odredbom člana 1. Zakona propisano je da se ovim zakonom uređuju uslovi i način regulisanja obaveza po osnovu devizne štednje građana iz člana 2. Zakona o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana („Službeni list SRJ“, br. 59/98, 44/99 i 53/01), koja je, u skladu sa članom 4. tog zakona, pretvorena u oročeni depozit kod ovlašćenih banaka i postala javni dug Savezne Republike Jugoslavije. Ocenjujući osnovanost navoda podnosioca inicijative, Ustavni sud je utvrdio da je devizna štednja građana položena kod ovlašćenih banaka pretvorena u javni dug Savezne Republike Jugoslavije ranijim Zakonom o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana, da je taj zakon prestao da važi danom stupanja na snagu osporenog Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana i da se u vreme važenja nije primenjivao kao republički zakon. Polazeći od navedenog i sadržine člana 1. Zakona koji se inicijativom osporava, Ustavni sud je ocenio da osporenom odredbom Zakona nije izvršeno pretvaranje deviznih uloga kod ovlašćenih banaka u javni dug države, kako to navodi podnosilac inicijative, već je određena sadržina odnosa koji se uređuju ovim zakonom, tako što je propisano da se Zakonom uređuju uslovi i način izmirenja obaveza po osnovu devizne štednje građana kod ovlašćenih banaka koja je ranijim zakonom već pretvorena u javni dug Savezne Republike Jugoslavije, a čije je izvršavanje osporenim Zakonom utvrđeno kao obaveza Republike Srbije i Republike Crne Gore. Kako se osporenom odredbom Zakona, po oceni Suda, ne uređuju odnosi zbog kojih podnosilac inicijative dovodi u pitanje saglasnost osporene odredbe Zakona s Ustavom, Ustavni sud, saglasno odredbi člana 53. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, nije prihvatio inicijativu.

Podnosioci inicijativa koji su osporili odredbe čl. 5. do 9. Zakona navode da su deviznu štednju kod banaka položili u USA dolarima i švajcarskim francima i da ove valute i dalje postoje kao sredstvo plaćanja. Stoga je pretvaranje devizne štednje položene u ovim valutama u evro, protiv volje štediša, po njihovom mišljenju, suprotno odredbama Ustava kojima se jemči pravo svojine, jer pravo svojine podrazumeva i pravo da deviznu štednju drže u bilo kojoj od postojećih valuta. Takođe, izdavanjem obveznica države po osnovu duga za deviznu štednju, poništene su štedne knjižice sa ovim ulozima, što je, po mišljenju inicijatora, suprotno „međunarodnim propisima“. Osporenim odredbama Zakona, pored ostalog, propisano je da će radi regulisanja javnog duga Savezne Republike Jugoslavije, za deo tog duga koji je postao obaveza Republike Srbije, Republika emitovati obveznice koje glase na evro, da se obaveze prema deviznim štedišama regulišu konverzijom štednih uloga građana u obveznice, da se vrednost izvršene konverzije štednih uloga građana u obveznice evidentira u štednim knjižicama i da devizna knjižica služi vlasniku kao dokaz da je njegov štedni ulog konvertovan u obveznice. U vezi sa osporavanjem navedenih odredaba Zakona, Ustavni sud je utvrdio da je devizna štednja građana kod ovlašćenih banaka pretvorena u javni dug Savezne Republike Jugoslavije Zakonom o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana („Službeni list SRJ“, br. 59/98, 44/99 i 53/01) i da je tim Zakonom bilo propisano da na osnovu preuzetih obaveza po osnovu devizne štednje deponovane kod ovlašćenih banaka Savezna Republika Jugoslavija izdaje obveznice koje glase na DEM (član 4. stav 3.), kao i da ovlašćena banka obveznice predaje deviznom štediši (član 13. stav 2) na ime izmirenja utvrđene obaveze Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje u skladu sa tim zakonom. Navedeni zakon prestao je da važi danom stupanja na snagu osporenog Zakona i u vreme važenja nije se primenjivao kao republički propis. I osporeni Zakon donet je kao zakon Savezne Republike Jugoslavije, a u delu kojim je javni dug Savezne Republike Jugoslavije prenet na Republiku Srbiju primenjuje se kao republički zakon od dana stupanja na snagu Ustavne povelje državne zajednice Srbija i Crna Gora, odnosno od 4. februara 2003. godine. Osporenim Zakonom ranije utvrđeni dug SRJ u nemačkim markama izražen je u evrima, jer je nemačka marka u međuvremenu prestala da postoji kao sredstvo plaćanja. Takođe, javni dug Republike Srbije, na osnovu osporenog Zakona, nastao je prenosom dela javnog duga SRJ koji je utvrđen u evrima, a visina obaveze Republike po osnovu tog duga određena je srazmerno visini devizne štednje građana čije je prebivalište na njenoj teritoriji. Iz navedenog, po oceni Suda, sledi da je na osnovu ranijeg i osporenog Zakona, dužnik po osnovu devizne štednje deponovane kod ovlašćenih banaka, umesto prvobitnog dužnika banke, postala država, prvo Savezna Republika Jugoslavija, a potom za deo tog duga i Republika Srbija, te da je po tom osnovu i prestao neposredan (ugovorni) odnos banke i deviznog štediše. Polazeći od navedenog, Ustavni sud je ocenio da je osporenim odredbama čl. 5. do 9. Zakona kojima je propisano da Republika Srbija za utvrđeni dug u evrima emituje obveznice i određen način konverzije štednih uloga u obveznice, uređen način izvršavanja obaveze po osnovu dela prenetog duga Savezne Republike Jugoslavije, koji je postao obaveza, odnosno dug Republike Srbije, saglasno ustavnom ovlašćenju sadržanom u odredbi člana 93. stav 2. Ustava kojim je utvrđeno da se uslovi i postupak zaduživanja Republike uređuju zakonom. Stoga je Ustavni sud ocenio da nisu osnovane inicijative kojima se osporavaju navedene odredbe Zakona.

Odredba člana 14. stav 1. Zakona osporena je iz razloga što ne predviđa pravo žalbe kad banka odbije zahtev imaoca obveznice za prevremenu isplatu devizne štednje za pokrivanje troškova lečenja u inostranstvu. Ova odredba Zakona, po mišljenju podnosioca inicijative, suprotna je odredbi člana 22. Ustava od 1990. godine. Osporenom odredbom Zakona propisano je da inicijalni vlasnik obveznice po osnovu stare devizne štednje može te obveznice koristiti i pre roka dospeća, i to: za plaćanje troškova lečenja, za nabavku lekova, za plaćanje troškova sahrane i u drugim slučajevima - do iznosa stvarnih troškova, pod uslovima i do iznosa koje propišu republičke vlade. Ocenjujući osnovanost navoda podnosioca inicijative, Ustavni sud je utvrdio da je, na osnovu ovlašćenja sadržanog u osporenoj odredbi Zakona, Vlada donela Odluku o korišćenju obveznica Republike Srbije po osnovu devizne štednje građana pre roka dospeća radi plaćanja određenih troškova („Službeni glasnik RS“, br. 50/02 i 56/02) kojim je uredila uslove korišćenja obveznica za ove namene i da je Pravilnikom o načinu postupanja banaka u postupku korišćenja obveznica Republike Srbije po osnovu devizne štednje građana pre roka dospeća radi plaćanja određenih troškova („Službeni glasnik RS“, br. 60/02 i 6/03) uređen način postupanja banke po ovim zahtevima. S obzirom na to da je prevremeno korišćenje obveznica stare devizne štednje za određene namene i postupanje banaka po zahtevima vlasnika obveznica bliže uređeno navedenim propisima, da se osporenom odredbom člana 14. stav 1. Zakona ne isključuje mogućnost vođenja sudskog postupka protiv akta, odnosno radnje banke kojima se suprotno osporenoj odredbi Zakona i propisima donetim na osnovu ove odredbe Zakona odbija prevremeno korišćenje obveznica za te namene, Ustavni sud je ocenio da navodi inicijatora nisu osnovani. Takođe, imajući u vidu da, saglasno odredbama člana 63. Zakona o Narodnoj banci Srbije („Službeni glasnik RS“, br. 72/03, 55/04 i 85/05), Narodna banka Srbije vrši kontrolu zakonitosti poslovanja banaka i drugih finansijskih organizacija, kao i da se protiv pojedinačnih akata Narodne banke Srbije (načelno) može voditi upravni spor, Ustavni sud je ocenio da je kontrola zakonitosti poslovanja banaka obezbeđena i u okviru Zakonom utvrđene nadležnosti Narodne banke Srbije. Polazeći od navedenog, kao i da se ustavnost osporene odredbe Zakona dovodi u pitanje iz razloga što „tom odredbom nije predviđeno pravo žalbe“ , a da Ustavni sud, na osnovu člana 167. Ustava, ocenjuje ustavnost opšteg akta sa stanovišta postojeće sadržine osporene norme, odnosno da ne ocenjuje ustavnost opšteg akta iz razloga što određeni odnosi nisu uređeni tim aktom („tzv. pravne praznine“), Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 53. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, ocenio da nema osnova za prihvatanje inicijative.

Polazeći od izloženog, a na osnovu odredbe člana 46. tačka 5) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo rešenje kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Odluka Ustavnog suda o ustavnosti Zakona o regulisanju javnog duga

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti