Odluka Ustavnog suda o neustavnosti Zakona o merama zbog posledica sankcija

Kratak pregled

Ustavni sud utvrđuje da Zakon o merama za otklanjanje i ublažavanje posledica primene sankcija međunarodnih organizacija, kao i prateća uredba, nisu u saglasnosti s Ustavom. Razlozi za donošenje zakona su prestali, a njegove odredbe suprotne su ustavnim načelima tržišne privrede.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IU-206/2000
25.03.2009.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije: dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Dragiša Slijepčević, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 1. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 25. marta 2009. godine, doneo je

O D L U K U

1. Utvrđuje se da Zakon o merama za otklanjanje i ublažavanje posledica primene sankcija međunarodnih organizacija ("Službeni glasnik RS", br. 46/92, 7/95 i 45/02), nije u saglasnosti s Ustavom.

2. Utvrđuje se da Uredba o uslovima i o načinu plaćanja obaveznog osiguranja na graničnom prelazu u međunarodnom drumskom saobraćaju lica koja upravljaju motornim vozilima inostrane registracije, odnosno stranih prevoznika na teritoriji Republike Srbije ("Službeni glasnik RS", br. 75/92, 8/93, 51/93, 63/93, 8/94, 25/94, 57/94, 32/96 i 45/99), nije u saglasnosti s Ustavom.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podneti su predlozi za ocenu ustavnosti Zakona o merama za otklanjanje i ublažavanje posledica primene sankcija međunarodnih organizacija ("Službeni glasnik RS", br. 46/92, 7/95 i 45/02) i odredaba čl. 3, 3a i 3b Uredbe o uslovima i o načinu plaćanja obaveznog osiguranja na graničnom prelazu u međunarodnom drumskom saobraćaju lica koja upravljaju motornim vozilima inostrane registracije, odnosno stranih prevoznika na teritoriji Republike Srbije ("Službeni glasnik RS", br. 75/92, 8/93, 51/93, 63/93, 8/94, 25/94, 57/94, 32/96 i 45/99).

Predlagači navode da je osporeni Zakon donet radi ublažavanja i otklanjanja posledica izazvanih primenom ekonomskih i drugih sankcija koje su našoj zemlji uvedene maja 1992. godine i budući da su sankcije odavno ukinute, smatraju da su prestali razlozi donošenja Zakona, tako da je neopravdano da je osporeni Zakon i dalje na snazi i da se primenjuje. Takođe, navodi se i da su odredbe člana 2. stav 1. tačka 9. Zakona, kojima je propisano da radi otklanjanja, odnosno ublažavanja posledica primene sankcija Vlada može, dok posledice traju, propisati mere ograničenja korišćenja dela sredstava pravnih i fizičkih lica za određene namene, kao i odredba člana 3. Uredbe koja propisuje obavezu osiguravajućih društava da efektivni strani novac u visini od 40% iznosa premije osiguranja, prenesu Narodnoj banci Jugoslavije, s tim da se taj novac koristi za namene koje odredi Vlada Republike Srbije, nesaglasne sa članom 67. Ustava Republike Srbije od 1990. godine koji utvrđuje da se zakonom može ograničiti raspolaganje ili utvrditi poseban način korišćenja dela sredstava pravnih lica samo za vreme neposredne ratne opasnosti, ratnog stanja ili elementarnih nepogoda većih razmera, dok takvo stanje traje. U tom smislu, predlagači su stanovišta da su navedene odredbe Zakona i Uredbe mogle imati pravno dejstvo samo za vreme ratne opasnosti i ratnog stanja, ali ne i u periodima pre i posle toga.

Zakonom o merama za otklanjanje i ublažavanje posledica primene sankcija međunarodnih organizacija ("Službeni glasnik RS", br. 46/92, 7/95 i 45/2002) propisano je da se za otklanjanje, odnosno ublažavanje posledica izazvanih primenom ekonomskih i drugih sankcija međunarodnih organizacija prema Saveznoj Republike Jugoslaviji, odnosno Republici Srbiji mogu preduzeti mere ograničenja prometa roba i usluga, ograničenja raspolaganja delom sredstava pravnih i fizičkih lica, ograničenja potrošnje, kao i druge mere utvrđene tim zakonom (član 1.). Članom 2. Zakona ovlašćena je Vlada Republike Srbije da može, dok posledice sankcija traju, propisivati određene mere, između ostalih: ograničenje kupovine, odnosno prodaje određenih proizvoda; zabranu prometa određenih proizvoda, ograničenje prometa pojedinih proizvoda ili određivanje posebnih uslova za promet pojedinih proizvoda; zabranu pravnim i fizičkim licima da obavljaju promet pojedinih proizvoda; zabranu upotrebe određenih proizvoda; obavezu određenih pravnih lica i preduzetnika da stave u promet određene vrste i količine pojedinih proizvoda; obavezu određenih pravnih lica da obrazuju i čuvaju u rezervi određene vrste i količine proizvoda; obavezu određenih pravnih i fizičkih lica da obave prevoz robe i drugih dobara. kao i putnika; obavezu određenih pravnih lica da u svojim skladištima čuvaju određenu robu; mere za racionalno korišćenje komunalnih i drugih usluga; mere ograničenja korišćenja dela sredstava pravnih i fizičkih lica za određene namene. Članom 3. Zakona propisano je da se za vreme primene mera kojima se otklanjaju ili ublažavaju posledice primene sankcija, zarade utvrđuju i isplaćuju u skladu sa aktom Vlade Republike Srbije, ako njihovo utvrđivanje i usklađivanje za vreme primene tih mera nije zakonom uređeno. U članu 4. Zakona predviđeno je da će se onaj ko postupa protivno propisima i merama utvrđenim tim Zakonom, pa usled toga nastupi ugrožavanje zdravlja ili života ljudi, ili znatna materijalna šteta, ili veći poremećaj u proizvodnji i prometu, kazniti za krivično delo zatvorom najmanje tri godine, da je kažnjiv i pokušaj izvršenja ovog krivičnog dela, kao i da će se od izvršioca krivičnog dela oduzeti predmeti, dobit i imovinska i druga korist.

Osporenim odredbama osporene Uredbe propisano je: da visinu premije za obavezno osiguranje od odgovornosti za štete pričinjene trećim licima motornim vozilima inostrane registracije na teritoriji Republike Srbije utvrđuju osiguravajuća društva, u skladu sa zakonom i ovom uredbom, a premija se naplaćuje u efektivnom stranom novcu koji se nalazi na kursnoj listi formiranoj na međubankarskom sastanku jedinstvenog deviznog tržišta (član 3.); da su osiguravajuća društva dužna da efektivni strani novac u visini od 40% iznosa premije osiguranja prenesu Narodnoj banci Srbije, a preostali deo u visini od 60% premije osiguranja ovlašćenim bankama sa kojima zaključuju posebne ugovore o uslovima i načinu korišćenja predatog efektivnog stranog novca i da će se taj efektivni strani novac predavati Narodnoj banci Jugoslavije - Glavnoj republičkoj filijali u Beogradu u roku od 10 radnih dana od dana izvršene naplate (član 3a); da će se efektivni strani novac koji se prenosi Narodnoj banci Jugoslavije - Glavnoj republičkoj filijali u Beogradu koristiti za namene koje odredi Vlada Republike Srbije (član 3b).

Uredba je doneta na osnovu odredaba člana 2. stav 1. Zakona o merama za otklanjanje i ublažavanje posledica primene sankcija međunarodnih organizacija, koji ovlašćuje Vladu Republike Srbije da radi otklanjanja odnosno ublažavanja posledica izazvanih primenom ekonomskih i drugih sankcija međunarodnih organizacija prema Saveznoj Republici Jugoslaviji, odnosno Republici Srbiji, dok posledice takvih mera (sankcija) traju, preduzme mere utvrđene tim zakonom, ako takve mere nisu preduzeli nadležni organi Savezne Republike Jugoslavije.

Osporeni Zakon je donet radi otklanjanja i ublažavanja posledica izazvanih primenom ekonomskih i drugih sankcija međunarodnih organizacija koje su našoj zemlji uvedene 1992. godine. Zakon je donet na osnovu Ustava Republike Srbije od 1990. godine kojim je bilo utvrđeno da se za vreme neposredne ratne opasnosti, ratnog stanja ili elementarnih nepogoda većih razmera, zakonom može ograničiti raspolaganje ili utvrditi poseban način korišćenja dela sredstava pravnih i fizičkih lica, dok takvo stanje traje (član 67.).

U postupku pred Ustavnim sudom utvrđeno je sledeće:

Podnosioci predloga su Ustavnom sudu podneli zahteve za ocenu ustavnosti osporenih akata u vreme važenja Ustava od 1990. godine i u odnosu na taj Ustav. Budući da je Ustav od 1990. godine prestao da važi 8. novembra 2006. godine stupanjem na snagu novog Ustava Republike Srbije, kao i da je istekao opšti rok za usaglašavanje zakona sa Ustavom, utvrđen odredbom člana 15. Ustavnog zakona za sprovođenje Ustava Republike Srbije (31. decembar 2008. godine), Ustavni sud ocenu osporenih akata koji su na snazi vrši u odnosu na važeći Ustav.

Takođe, članom 112. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07) propisano je da će se postupci pred Ustavnim sudom započeti pre dana stupanja na snagu ovog zakona, okončati po odredbama ovog zakona.

Ocenjujući saglasnost osporenog Zakona sa Ustavom sa stanovišta navoda iznetih u podnetim predlozima, Ustavni sud je utvrdio da Ustav od 2006. godine ne sadrže odredbe o mogućnosti uvođenja propisanih mera ograničenja u oblasti prometa roba i usluga, raspolaganja delom sredstava pravnih i fizičkih lica, potrošnje kao i drugih mera, na način kako je to učinjeno ovim zakonom.

Ustavom od 2006. godine, kao jedno od osnovnih načela ekonomskog uređenja u Republici Srbiji, odredbom člana 82. stav 1. utvrđeno je da ekonomsko uređenje u Republici Srbiji počiva na tržišnoj privredi, otvorenom i slobodnom tržištu, slobodi preduzetništva, samostalnosti privrednih subjekata i ravnopravnosti privatne i drugih oblika svojine. Članom 83. Ustava utvrđeno je da je preduzetništvo slobodno i da se može ograničiti zakonom, radi zaštite zdravlja ljudi, životne sredine, prirodnih bogatstava i radi bezbednosti Republike Srbije. Odredbama člana 84. st. 1, 2. i 3. Ustava utvrđeno je da svi imaju jednak pravni položaj na tržištu, da su zabranjeni akti kojima se, suprotno zakonu, ograničava slobodna konkurencija, stvaranjem ili zloupotrebom monopolskog ili dominantnog položaja, a da prava stečena ulaganjem kapitala na osnovu Zakona, ne mogu zakonom biti umanjena. Takođe, pravo na imovinu je jedno od Ustavom zajamčenih prava kojim se, između ostalog, jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (član 58. stav 1.).

S obzirom na to da se temeljna načela ekonomskog uređenja, kao i ljudska i manjinska prava i slobode utvrđeni važećim Ustavom, počivaju na bitno drugačijim osnovama, a imajući u vidu da su prestale sankcije međunarodnih organizacija prema našoj zemlji, Ustavni sud je ocenio da Ustav od 2006. godine ne daje mogućnost uvođenja ograničenja u navedenim oblastima privrednog života, odnosno na jedinstvenom i slobodnom tržištu, niti u domenu prava i sloboda pravnih i fizičkih lica, kako je to propisano osporenim Zakonom. Stoga je Ustavni sud utvrdio da osporeni Zakon u celini nije u saglasnosti s navedenim odredbama Ustava.

U vezi ocene ustavnosti osporene Uredbe, Sud je pošao od ustavne nadležnosti Vlade iz člana 123. tačka 3. Ustava da donosi uredbe i druge opšte akte radi izvršavanja zakona. Kako je Uredba koja se predlozima osporava doneta u izvršavanju Zakona za koji je Ustavni sud utvrdio da nije saglasan sa Ustavom, a kako su njome bliže uređeni odnosi uspostavljeni tim Zakonom, to, po oceni Suda, sledi da ni osporena Uredba u celini nije saglasna sa Ustavom.

Na osnovu iznetog i odredbe člana 45. tačka 1) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je odlučio kao u izreci.

Na osnovu odredbe člana 168. stav 3. Ustava, Zakon i Uredba navedeni u izreci prestaju da važe danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u "Službenom glasniku Republike Srbije".

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić, s.r.

Odluka Ustavnog suda o neustavnosti Zakona o merama zbog posledica sankcija

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti