Rešenje Ustavnog suda o inicijativi za ocenu ustavnosti odluke Vlade

Kratak pregled

Ustavni sud nije prihvatio inicijative za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti i nezakonitosti odredaba Odluke Vlade o isplati stare devizne štednje. Osporene odredbe, kojima se umanjuje glavnica za iznos isplaćenih kamata, u skladu su sa zakonom.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IU-253/2003
02.06.2011.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, dr Goran Ilić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tač. 1. i 3. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 2. juna 2011. godine, doneo je

R E Š E Nj E

Ne prihvataju se inicijative za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti i nezakonitosti odredaba tač. 4. i 5. Odluke o načinu i uslovima izdavanja potvrde o utvrđivanju prava na isplatu dospelih obaveza deponentima Dafiment banke a.d. Beograd u likvidaciji i građanima koji su devizna sredstva položili kod Banke privatne privrede Crne Gore d.d. Podgorica („Službeni glasnik RS“, broj 48/02).

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podneto je više inicijativa za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti i nezakonitosti odredaba tač. 4. i 5. Odluke navedene u izreci. Podnosioci inicijativa smatraju da su „primenom“ osporenih odredaba Odluke deponenti-građani koji nisu realizovali svoje ugovore, budući da im se na neisplaćena sredstva ne obračunava ugovorena kamata, suprotno Ustavu, dovedeni u nejednak položaj u odnosu na štediše koji su „realizovali svoje ugovore“, jer se ovim štedišama ne traži da vrate kamatu koju su naplatili po tim ugovorima. Osporena Odluka, kako navode, ima retroktivno dejstvo jer se od neisplaćenih iznosa odbija i kamata isplaćena po već izvršenim ugovorima. Budući da se pravo na isplatu utvrđuje u iznosu koji je različit od ugovorenog, osporene odredbe Odluke, kako se navodi u inicijativama, nisu u saglasnosti sa Zakonom o obligacionim odnosima, a umanjenje neisplaćenih depozita za iznos kamate po ugovorima koji su izvršeni pre deset godina nije u saglasnosti ni sa zakonom utvrđenim rokom zastarelosti potraživanja. Ukazuje se i da su u primeni navedene Odluke depoziti utvrđeni u iznosu koji je niži od pravnosnažnim sudskim odlukama utvrđene obaveze banke po osnovu tih uloga, te da su neisplaćeni depoziti suprotno Zakonu i Odluci umanjeni i za iznose isplaćene po već realizovanim ugovorima. Sa ovim inicijativama, saglasno odredbama člana 4. ranije važećeg Poslovnika o radu Ustavnog suda Republike Srbije („Službeni glasnik RS“, broj 9/05), spojene su i inicijative za ocenu ustavnosti i zakonitosti odredaba tač. 4. i 5. osporene Odluke povodom kojih je formiran predmet IU-336/2003.

U odgovoru Vlade se navodi da je Zakonom o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po ugovorima o deviznim depozitima građana oročenim kod Dafiment banke AD, Beograd u likvidaciji i po deviznim sredstvima građana položenim kod Banke privatne privrede Crne Gore d.d. Podgorica, propisano da javni dug obuhvata neisplaćene oročene depozite, umanjene za iznos obračunatih ugovorenih kamata na te depozite i za iznos isplata izvršenih po depozitima do otvaranja postupka likvidacije nad Dafiment bankom AD Beograd, kao i neisplaćena devizna sredstva koja su građani položili kod Banke privatne privrede Crne Gore d.d. Podgorica, umanjena za iznos obračunatih kamata i za iznos izvršenih isplata do dana stupanja na snagu Zakona (čl. 2. i 17.) i da su u skladu sa navedenim odredbama Zakona u tač. 4. i 5. Odluke propisani isti načini obračuna depozita. Kako se osporenom Odlukom uređuju uslovi i način izdavanja potvrde o utvrđivanju prava na isplatu dospelih obaveza prema štedišama navedenih banaka koja je Zakonom utvrđena kao javni dug Republike, osporene odredbe, budući da propisuju isti način obračuna, kako se navodi u odgovoru, nemaju retroaktivno dejstvo.

S obzirom na to da su inicijative za ocenu ustavnosti i zakonitosti osporene Odluke podnete pre stupanja na snagu Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07), postupak je, saglasno odredbi člana 112. Zakona, nastavljen u skladu sa tim zakonom. Takođe, imajući u vidu da je Ustav Republike Srbije od 1990. godine u odnosu na koji je tražena ocena ustavnosti osporenih odredaba Odluke prestao da važi, ocena ustavnosti, na osnovu odredaba člana 167. Ustava Republike Srbije od 2006. godine, izvršena je u odnosu na Ustav koji je na snazi.

U sprovedenom postupku Ustavni sud je utvrdio da je osporenu Odluku o načinu i uslovima izdavanja potvrde o utvrđivanju prava na isplatu dospelih obaveza deponentima Dafiment banke a. d. Beograd, u likvidaciji i građanima koji su devizna sredstva položili kod Banke privatne privrede Crne Gore d.d. Podgorica („Službeni glasnik RS“, broj 48/02), donela Vlada Republike Srbije, na osnovu člana 4. stav 6. Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po ugovorima o deviznim depozitima građana oročenim kod Dafiment banke a.d. Beograd u likvidaciji i po deviznim sredstvima građana položenim kod Banke privatne privrede Crne Gore d.d. Podgorica („Službeni list SRJ“, broj 36/02). Osporenim odredbama Odluke propisano je da Komisija utvrđuje pravo na isplatu obaveza deponentima na osnovu neisplaćenih oročenih depozita tih deponenata umanjenih za iznos obračunatih ugovorenih kamata na te depozite i za iznos isplata izvršenih po depozitima do otvaranja postupka likvidacije nad Dafiment bankom a.d. Beograd, prema dokumentaciji Trgovinskog suda u Beogradu i da deponenti koji nisu prijavili svoja potraživanja kod Trgovnskog suda mogu to potraživanje prijaviti Komisiji podnošenjem odgovarajuće dokumentacije u roku od 90 dana od dana stupanja na snagu ove odluke (tačka 4.) i da Komisija utvrđuje pravo na isplatu obaveza građanima na osnovu neisplaćenih deviznih sredstava umanjenih za iznos obračunatih ugovorenih kamata i za iznos izvršenih isplata do dana stupanja na snagu Zakona o regulisanju javnog duga SR Jugoslavije po ugovorima o deviznim depozitima građana oročenim kod Dafiment banke a.d. Beograd u likvidaciji i po deviznim sredstvima građana položenim kod Banke privatne privrede Crne Gore d.d. Podgorica, prema dokumentaciji Trgovinskog suda u Beogradu pred kojim se vodi postupak stečaja nad preduzećem „Jugoskandik“ d.d. Beograd u stečaju, preko koga su građani polagali devizna sredstva kod Banke privatne privrede Crna Gora d.d. Podgorica i da građani koji nisu prijavili svoja potraživanja kod suda mogu to potraživanje prijaviti Komisiji podnošenjem odgovarajuće dokumentacije u roku od 90 dana od dana stupanja na snagu Odluke ( tačka 5.).

Ustavom je utvrđeno: da se ljudska i manjinska prava zajemčena Ustavom neposredno primenjuju, a da se odredbe o ljudskim i manjinskim pravima tumače u korist unapređenja vrednosti demokratskog društva, saglasno važećim međunarodnim standardima ljudskih i manjinskih prava, kao i praksi međunarodnih institucija koje nadziru njihovo sprovođenje (član 18. st. 1. i 3.); da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta (član 21. stav 3.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne, da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine (član 58. st. 1. do 3.); da Republika Srbija, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave mogu da se zadužuju i da se uslovi i postupak zaduživanja uređuju zakonom (član 93.); da Republika Srbija uređuje i obezbeđuje ostvarivanje i zaštitu sloboda i prava građana, ustavnost i zakonitost, postupak pred sudovima i drugim državnim organima, monetarni, bankarski, devizni i carinski sistem, svojinske i obligacione odnose i zaštitu svih oblika svojine, druge ekonomske odnose od opšteg interesa i druge odnose od interesa za Republiku Srbiju, u skladu s Ustavom (član 97. tač. 2, 6, 7, 8, 17.); da Vlada izvršava zakone i druge opšte akte Narodne skupštine i da donosi uredbe i druge opšte akte radi izvršavanja zakona (član 123. tač. 2. i 3.); da izuzetno, samo pojedine odredbe zakona mogu imati povratno dejstvo, ako to nalaže opšti interes, utvrđen pri donošenju zakona (član 197. stav 2.).

Imajući u vidu da je osporena Odluka doneta u izvršavanju Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po ugovorima o deviznim depozitima građana oročenim kod Dafiment banke a.d. Beograd u likvidaciji i po deviznim sredstvima građana položenim kod Banke privatne privrede Crne Gore d.d. Podgorica, za ocenu osnovanosti navoda podnosilaca inicijative, po shvatanju Suda, od značaja su odredbe Zakona kojima je propisano: da javni dug Savezne Republike Jugoslavije po osnovu neisplaćenih oročenih deviznih sredstava građana po ugovorima o depozitu građana kod Dafiment banke obuhvata neisplaćene oročene depozite, umanjene za iznos obračunatih ugovorenih kamata na te depozite i za iznos isplata izvršenih po depozitima do otvaranja postupka likvidacije nad tom bankom, kao i da se na javni dug ne obračunava kamata (član 2.); da javni dug Savezne Republike Jugoslavije za devizna sredstva koja su građani položili u periodu od 15. oktobra 1988. do 18. marta 1995. godine kod Banke privatne privrede Crne Gore d.d. Podgorica, na osnovu ugovora o oročavanju deviznih sredstava na deviznu štednju, obuhvata neisplaćena devizna sredstva umanjena za iznos obračunatih ugovorenih kamata i za iznos izvršenih isplata do dana stupanja na snagu tog zakona i da se na javni dug ne obračunava kamata (čl. 16. i 17.); da obaveza Savezne Republike Jugoslavije po osnovu javnog duga iz čl. 2. i 16. ovog zakona postaje, od dana stupanja na snagu Zakona, obaveza, odnosno dug Republike Srbije i Republike Crne Gore - srazmerno visini deviznih depozita građana čije je prebivalište na teritoriji tih republika (čl. 3. i 18.), da se obaveze prema deponentima izvršavaju u Zakonom utvrđenim godišnjim ratama, da deponenti stiču pravo na isplatu dospelih obaveza od dana kada se utvrdi visina obaveze prema njima, odnosno od dana kada dobiju potvrdu o tome od nadležnih organa vlada Republike Srbije i Republike Crne Gore, da se pravo na isplatu, koje ne uključuje obračunavanje i plaćanje kamate utvrđuje po jednom deponentu i da način i uslove izdavanja potvrde utvrđuju vlade Republike Srbije i Republike Crne Gore (član 4. st. 1. do 4, stav 6. i član 19.).

Ustavni sud je u predmetu IU-260/03, na sednici održanoj 9. decembra 2010. godine doneo Rešenje o neprihvatanju inicijative za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti i nesaglasnosti sa potvrđenim međunarodnim ugovorima odredaba člana 2, člana 4. stav 4. i čl. 17. i 25. navedenog Zakona u delu koji se primenjuje kao republički propis, odnosno u delu kojim je utvrđena visina javnog duga Republike za neisplaćena devizna sredstva građana deponovana kod navedenih banaka.

Polazeći od toga da je Zakonom utvrđeno da deponenti stiču pravo na isplatu dospelih obaveza od dana kada se utvrdi visina obaveze prema njima, odnosno od dana kada dobiju potvrdu o tome od nadležnih organa Vlade, te da je Vlada ovlašćena da utvrdi način i uslove izdavanja ove potvrde (član 4. st. 3. i 6.), Ustavni sud je ocenio da je osporenom Odlukom Vlada uredila odnose u okviru Zakonom utvrđenog ovlašćenja. Budući da odredbe Zakona kojima je utvrđen javni dug Republike, po oceni Suda, nisu nesaglasne sa Ustavom i potvrđenim međunarodnim ugovorima, a da su osporenim odredbama tač. 4. i 5. Odluke načini utvrđivanja visine obaveze prema (svim) deponentima čija je devizna štednja Zakonom utvrđena kao javni dug Republike propisani, odnosno određeni na isti način na koji je odredbama čl. 2. i 17. Zakona utvrđena visina javnog duga Savezne Republike Jugoslavije (i Republike Srbije) za neisplaćena devizna sredstva građana deponovana u navedenim bankama, Ustavni sud je ocenio da nema osnova za pokretanje postupka povodom podnetih inicijativa, te inicijative, saglasno odredbi člana 53. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, nije prihvatio. Povodom navoda podnosilaca inicijative kojima se ukazuje na „pogrešnu primenu“ osporene Odluke, Ustavni sud je ocenio da, saglasno odredbama člana 167. Ustava, nije nadležan da odlučuje o primeni propisa.

Polazeći od izloženog, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 46. tačka 5) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Rešenje kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević

Rešenje Ustavnog suda o inicijativi za ocenu ustavnosti odluke Vlade

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti