Odluka Ustavnog suda o neustavnosti ovlašćenja ministra pravde za razrešenje sudija

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio da je neustavna odredba koja ovlašćuje ministra pravde da pokreće postupak za razrešenje sudija. Ovo ovlašćenje narušava načelo podele vlasti i nezavisnost sudstva, jer izvršna vlast ne sme uticati na personalna pitanja sudija.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IU-28/2006
19.02.2009.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Stanka Milanović, mr Dragiša Slijepčević, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 1. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 19. februara 2009. godine, doneo je

O D L U K U

Utvrđuje se da odredba člana 10. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", broj 44/04) u delu koji glasi: "i ministar nadležan za pravosuđe", nije u saglasnosti s Ustavom.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu je podnet predlog za ocenu ustavnosti člana 10. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", broj 44/2004). Predlagač, pored ostalog, smatra da je osporena odredba člana 10. Zakona u delu kojim se menja član 56. stav 2. Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 63/01, 42/02, 60/02, 17/03, 25/03, 27/03 i 35/04), a kojom je predviđeno da postupak za utvrđenje navršenja radnog veka i razloga za razrešenje sudije pokreće i ministar nadležan za pravosuđe, u suprotnosti sa odredbama člana 9. stav 4. i člana 96. stav 1. Ustava Republike Srbije. Predlagač ističe da se navedenim ovlašćenjem ministra nadležnog za pravosuđe, odnosno organa izvršne vlasti, narušava načelo podele vlasti i načelo samostalnosti i nezavisnosti sudova, jer se to ovlašćenje odnosi na unutrašnji, personalni vid te samostalnosti. Po oceni predlagača, osporena odredba je "i u direktnoj suprotnosti sa Odlukom Ustavnog suda Srbije od 27. februara 2003. godine ("Službeni glasnik RS", br. 17/2003), odnosno obrazloženjem ove Odluke". Predlagač posebno navodi da je "formulacija sadržana u članu 10. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", broj 44/2004), u ovom delu potpuno identična sa osporenim članom Zakona o sudijama od 2002. godine, a ministar za poslove pravosuđa, protivno Ustavu ali i pomenutoj Odluci Ustavnog suda, ponovo je utvrđen kao jedan od ovlašćenih predlagača za pokretanje postupka razrešenja sudija".

Ustav Republike Srbije od 1990. godine, koji je važio u vreme pokretanja postupka i u odnosu na koji je tražena ocena ustavnosti, prestao je da važi 8. novembra 2006. godine, stupanjem na snagu novog Ustava Republike Srbije. Stoga je ocena ustavnosti osporene odredbe član 10. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o sudijama, saglasno članu 167. Ustava, vršena u odnosu na Ustav koji je na snazi.

U sprovedenom postupku Ustavni sud je utvrdio sledeće:

Osporenim članom 10. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", broj 44/04) u delu u kome se menja član 56. stav 2. Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 63/01, 42/02, 60/02, 17/03, 25/03, 27/03 i 35/04) propisano je da postupak za utvrđenje navršenja radnog veka i razloga za razrešenje sudije pokreću predsednik suda, predsednik neposrednog višeg suda, predsednik Vrhovnog suda Srbije i ministar nadležan za pravosuđe, a postupak u kome se utvrđuje postojanje razloga za razrešenje sudije zbog nesavesnog ili nestručnog vršenja sudijske dužnosti može pokrenuti i Nadzorni odbor.

Narodna skupština je 22. decembra 2008. godine usvojila novi Zakon o sudijama (''Službeni glasnik RS'', broj 116/08), s tim što je primena tog zakona odložena za 1. januar 2010. godine, tako da se osporena odredba člana 10. Zakona primenjuje do 31. decembra 2009. godine.

Ustavni sud je ocenjujući ustavnost odredbe člana 13. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 42/02), doneo Odluku broj IU-122/02 od 11. februara 2003. godine ("Službeni glasnik RS", broj 17/03 i 25/03) utvrdio da navedena odredba Zakona nije u saglasnosti sa Ustavom. U ovoj Odluci Sud je stao na stanovište da se "ovlašćenjem ministra nadležnog za pravosuđe, koji je organ izvršne vlasti, da pokreće postupak za razrešenje sudija narušava načelo podele vlasti i načelo samostalnosti i nezavisnosti sudova. Naime, tim ovlašćenjem ministra, po oceni Ustavnog suda, dovodi se u pitanje "unutrašnji personalni vid samostalnosti i nezavisnosti sudova", odnosno ustavni princip nezavisnosti i samostalnosti sudija.

Važeći Ustav od 2006. godine, kao i Ustav iz 1990. godine koji je bio na snazi u vreme donošenja osporene odredbe člana 10. Zakona, utvrđuje princip podele vlasti i jemči nezavisnost sudske vlasti, odnosno nezavisnost i samostalnost sudija. Ustav izričito utvrđuje: da uređenje vlasti počiva na podeli vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku i da je sudska vlast nezavisna (član 4. st. 2. i 4.); da su sudovi samostalni i nezavisni u svom radu i sude na osnovu Ustava, zakona i drugih opštih akata, kada je to predviđeno zakonom, opšteprihvaćenih pravila međunarodnog prava i potvrđenih međunarodnih ugovora (član 142. stav 2.); da je sudijska funkcija stalna (član 146. stav 1.); da sudiji prestaje sudijska funkcija na njegov zahtev, nastupanjem zakonom propisanih uslova ili razrešenjem iz zakonom predviđenih razloga, kao i ako ne bude izabran na stalnu funkciju (član 148. stav 1.); da se postupak, osnovi i razlozi za prestanak sudijske funkcije uređuju zakonom (član 148. stav 3.); da je sudija u vršenju sudijske funkcije nezavisan i potčinjen samo Ustavu i zakonu i da je svaki uticaj na sudiju u vršenju sudijske funkcije zabranjen (član 149. st. 1. i 2.); da su odluke Ustavnog suda konačne, izvršne i opšteobavezujuće (član 166. stav 2.).

Evropskom poveljom o zakonu za sudije, usvojenom u Strazburu od 8. do 10. jula 1998. godine, u skladu sa osnovnim načelima Ujedinjenih nacija o nezavisnosti sudstva iz novembra 1985. godine, pored ostalog, u tački 1.3. precizirano je da je potrebno da se u vezi sa svakom odlukom koja utiče na izbor, zapošljavanje, imenovanje, napredovanje u karijeri ili prestanak funkcije sudije, zakonom predvidi intervencija organa nezavisnog od izvršne ili zakonodavne vlasti.

Polazeći od navedenih odredaba Ustava, Ustavni sud je utvrdio da osporena odredba člana 10. Zakona u delu kojim je predviđeno da postupak za utvrđenje navršenja radnog veka i razloga za razrešenje sudije pokreće, pored ostalih navedenih subjekata, i ministar nadležan za pravosuđe, nije u saglasnosti s Ustavom. Navedenim ovlašćenjem ministra nadležnog za pravosuđe, koji je deo izvršne vlasti, po oceni Suda, narušava se ustavno načelo podele vlasti (član 4. stav 2. Ustava) i načelo samostalnosti i nezavisnosti sudova (član 4. stav 4. i član 142. stav 2. Ustava), jer se to ovlašćenje odnosi na unutrašnji, personalni vid te samostalnosti, a prema članu 148. stav 1. i članu 154. Ustava, Visoki savet sudstva donosi odluku o prestanku sudijske funkcije, što znači da je isključivo nadležan da utvrđuje postojanje razloga za prestanak sudijske funkcije i razrešenje sudija. Pored toga, korišćenjem navedenog ovlašćenja ministra može se vršiti i određeni pritisak, odnosno uticati na sudiju u vršenju sudijske funkcije, što je suprotno odredbama člana 149. st. 1. i 2. Ustava. Drugim rečima, iz navedenih odredaba Ustava sledi da u uspostavljenom sistemu podele vlasti, utvrđivanje razloga za prestanak sudijske dužnosti i za razrešenje sudije protiv njegove volje, i saglasno tome predlaganje razrešenja sudije, pripada sudskoj vlasti, s obzirom da se sudska vlast, u odnosu na druge dve grane vlasti, organizuje i deluje na principu nezavisnosti i samostalnosti, ili pak posebnom državnom organu nezavisnom od izvršne i zakonodavne vlasti, kao što je Visoki savet sudstva.

Po oceni Ustavnog suda, iz odredaba člana 4. stav 4, člana 148. st. 1. i 2. i člana 149. st. 1. i 2. Ustava proizlazi da ovlašćenje za predlaganje razrešenja sudije protiv njegove volje, posebno u slučaju kada se radi o nesavesnom i nestručnom vršenju sudijske funkcije, može pripadati samo sudskoj vlasti, odnosno nezavisnom i samostalnom telu kao politički neutralnom, stručno kompetentnom i sposobnom da proceni i utvrdi razloge za prestanak sudijske funkcije i za razrešenje sudije, nezavisno od uticaja političkih činilaca, a da uključivanje izvršne vlasti u taj postupak može objektivno da utiče na nezavisnost i samostalnost sudske vlasti u vršenju njene funkcije.

Ustavni sud, pri tome, smatra da iniciranje postupka za prestanak sudijske dužnosti od strane ministra nadležnog za pravosuđe zbog utvrđivanja navršenja radnog veka, kao i za pokretanje postupka za utvrđivanje određenih razloga za razrešenje sudije (član 52. stav 1. i član 54. Zakona o sudijama), samo po sebi, ne bi bilo nesaglasno sa Ustavom, ukoliko postupak ne bi pokrenuli predsednici sudova, odnosno drugi subjekti utvrđeni u članu 10. Zakona. Međutim, s obzirom na način uređivanja navedenog pitanja i celinu osporene odredbe Zakona, ovaj postupak nije bilo moguće izdvojiti iz konteksta i sadržine ovog člana, jer nije moguće bez normativno-pravne intervencije u Zakonu o sudijama, za koju Ustavni sud, prema članu 167. Ustava, nije nadležan, opredeliti i svesti ovlašćenje ministra nadležnog za pravosuđe samo na iniciranje, odnosno supsidijarno pokretanje postupka za prestanak sudijske funkcije, a zbog navršenja radnog veka, ili zbog osude na bezuslovnu kaznu zatvora od najmanje šest meseci ili zbog trajnog gubitka radne sposobnosti.

Takođe, navedenom odredbom člana 10. Zakona nesumnjivo se umanjuje već dostignuti nivo samostalnosti i nezavisnosti sudija i sudova koji je bio uspostavljen članom 56. stav 2. Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", broj 63/01), u kome je bilo propisano da postupak za utvrđivanje navršenja radnog veka i razloga za razrešenje pokreću predsednik suda, predsednik neposredno višeg suda i predsednik Vrhovnog suda Srbije, što je Ustavni sud već konstatovao u svojoj Odluci broj IU-122/2002 od 11. februara 2003. godine. Time je povređeno opšteprihvaćeno načelo međunarodnog prava proklamovano u Evropskoj povelji o Zakonu o sudijama i osnovnim načelima Ujedinjenih nacija o nezavisnosti sudstva.

Ustavni sud, takođe, nalazi da je ovakvim rešenjem utvrđenim u osporenoj odredbi člana 10. Zakona povređena i odredba člana 166. stav 2. Ustava, po kojoj su odluke Ustavnog suda opšteobavezne, a to znači i za zakonodavca. Međutim, zakonodavac je, suprotno ovoj ustavnoj odredbi i odluci Ustavnog suda, samo godinu dana nakon prestanka važenja ranije odredbe Zakona o sudijama po osnovu Odluke Ustavnog suda IU-122/2002 od 11. februara 2003. godine, ponovo uneo sporno rešenje u Zakon o sudijama.

Na osnovu izloženog i odredbe člana 45. tačka 1) Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07), Ustavni sud je odlučio kao u izreci.

Na osnovu odredbe člana 168. stav 3. Ustava, odredba člana 10. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", broj 44/04), u delu koji glasi: "i ministar nadležan za pravosuđe", prestaje da važi danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u "Službenom glasniku Republike Srbije".

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Odluka Ustavnog suda o neustavnosti ovlašćenja ministra pravde za razrešenje sudija

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti