Odluka Ustavnog suda o neustavnosti Zaključka Vlade o statusu zaposlenih na KiM

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio da Zaključak Vlade iz 2003. godine, kojim se uređuje radno-pravni status i primanja zaposlenih u državnim organima i javnim službama sa područja AP Kosovo i Metohija, nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IU-412/2003
16.04.2010.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, dr Dragiša Slijepčević, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tač. 1. i 3. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 16. aprila 2010. godine, doneo je

O D L U K U

Utvrđuje se da tačka 1. Zaključka Vlade Republike Srbije 05 broj 02-4586/03-001 od 17. jula 2003. godine, u delu koji se odnosi na prihvatanje tač. 1. do 12. Informacije u pogledu statusa određenih organa, organizacija i službi sa područja AP Kosovo i Metohija, koja je sastavni deo ovog zaključka, nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podnet je predlog i više inicijativa za ocenu ustavnosti i zakonitosti Zaključka Vlade Republike Srbije 05 broj 02-4586/03-001 od 17. jula 2003. godine.

Predlogom se traži ocena ustavnosti i zakonitosti osporenog Zaključka u odnosu na odredbe čl. 62. i 90. Ustava od 1990. godine, člana 29. i člana 30. stav 4. Zakona o Vladi Republike Srbije, člana 81. Zakona o radu, člana 30. Zakona o sudijama i čl. 1, 7. i 10. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, s navodom da je Vlada Republike Srbije, "kao nenadležna i neovlašćena, nedopustivo Zaključkom regulisala radno-pravni status zaposlenih sa teritorije AP KiM iako se prava, obaveze i odgovornosti po osnovu rada uređuju isključivo zakonom"; da se "Zaključak Vlade i prateća uputstva, obaveštenja i obrasci koji su njegov sastavni deo ne zasnivaju ni na jednom zakonu, što se vidi iz njihove sadržine i (da) predstavljaju grubo kršenje Ustavom i zakonom zagarantovanih prava", kao i da su pravo na rad i primanja, zarada ili naknada zarada nosioca pravosudnih funkcija i zaposlenih u sudovima regulisani zakonom, pa se ni za lica sa područja Autonomne Pokrajine Kosovo i Metohija ta prava ne mogu regulisati Zaključkom Vlade Republike Srbije.

Inicijativu gotovo istovetne sadržine, kao i predlog, podnela je i grupa nosilaca pravosudnih funkcija.

"Zahtevom za preispitivanje" osporenog Zaključka obratila se i inicijatorka koja smatra da Zaključak nije u skladu s Ustavom jer joj "ne sleduje pravo na novčanu naknadu, odnosno zaradu samo iz jednog jedinog razloga, zato što ima prebivalište van AP Kosovo i Metohija tj. u Smederevu".

U odgovoru Vlade Republike Srbije od 29. decembra 2003. godine, navodi se: da je osporeni Zaključak donet polazeći od nadležnosti Vlade utvrđene u članu 90. tačka 1. Ustava Republike Srbije i članu 2. tačka 1. i članu 29. Zakona o Vladi Republike Srbije, saglasno kojima Vlada vodi politiku Republike Srbije, izvršava zakone, druge propise i opšte akte Narodne skupštine, u skladu sa Ustavom prema kome je Vlada ovlašćena da donosi akte radi izvršavanja ustavne i zakonske nadležnosti; da je Vlada navedeni Zaključak donela imajući u vidu da je status određenih organa, organizacija i službi sa područja AP Kosovo i Metohija, kao i položaj zaposlenih u njima "specifičan sa stanovišta primene međunarodnog prava (Rezolucije Saveta bezbednosti UN 1244, saglasno kojoj administrativne poslove na Kosovu i Metohiji vrše međunarodni organi, preko kojih se obezbeđuje civilno prisustvo međunarodne zajednice i privremene institucije samouprave), a u cilju zaštite interesa Republike Srbije i građana Republike Srbije, zaposlenih u navedenim organima, organizacijama i službama na području Kosovo i Metohija; da se zbog toga Vlada opredelila da donese odgovarajući (osporeni) Zaključak "u cilju sprovođenja politike Republike Srbije u odnosu na Kosovo i Metohiju, utvrđene u deklaraciji o Kosovu i Metohiji, koju je usvojila Narodna skupština Republike Srbije; da s obzirom na to da se Zaključkom, kao aktom Vlade, utvrđuju stavovi Vlade i daju smernice za rad ministarstava, organa u njihovom sastavu i posebnih organizacija i određuju zadaci ovim organima i stručnim službama, Zaključak sadrži obavezu utvrđenu za ministarstva i posebne organizacije da se pridržavaju preporuka kojima se izražava stav Vlade u pogledu vođenja politike u oblastima, odnosno pitanjima na koja se preporuke odnose; da se Zaključkom ni preporukama koje su prihvaćene, ne umanjuje zakonom utvrđeni obim prava koja se ostvaruju po osnovu radnog odnosa u državnom organu. Izjašnjenje o osporenom i drugim zaključcima donetim u izvršavanju ovog zaključka dostavili su i Ministarstvo rada, zapošljavanja i socijalne politike, Ministarstvo finansija, kao i Ministarstvo za Kosovo i Metohiju, navodeći da je osporeni Zaključak i dalje u primeni.

Prema članu 112. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07), postupci pred Ustavnim sudom započeti pre dana stupanja na snagu ovog zakona, okončaće se po odredbama ovog zakona.

U sprovedenom postupku Ustavni sud je utvrdio:

Osporeni Zaključak 05 broj 02-4586/2003-001 Vlada Republike Srbije je donela 17. jula 2003. godine, s pozivom na član 29. Zakona o Vladi Republike Srbije ("Službeni glasnik RS", br. 5/91 i 45/93). U stavu 1. tačke 1. Zaključka prihvata se Informacija u pogledu statusa određenih organa, organizacija i službi sa područja AP Kosovo i Metohija, koja je sastavni deo Zaključka, a u stavu 2. obavezuju se sva ministarstva i posebne organizacije da se pridržavaju preporuka sadržanih u Informaciji. U tač. 2. do 4. Zaključka data su zaduženja određenim radnim telima i državnim organima, radi praćenja realizacije utvrđenih preporuka, predlaganja izmene odgovarajućih zakonskih rešenja radi trajnog rešavanja statusa državnih organa, organizacija i javnih službi čiji je osnivač Republika Srbija, a obrazovani su za područje AP Kosovo i Metohija, statusa jedinica lokalne samouprave sa istog područja i javnih službi koje su one osnovale i radnopravnog statusa zaposlenih u tim organizacijama i javnim službama i vršenja nadzora nad primenom Zaključka i propisa i akata donetih u cilju realizacije. U tač. 5. i 6. Zaključka je navedeno kome je dostavljen ovaj zaključak.

Informacijom u pogledu statusa određenih organa, organizacija i službi sa područja AP Kosovo i Metohija, koja je prema tački 1. osporenog Zaključka, sastavni deo Zaključka, u cilju rešavanja pitanja "radno-pravnog statusa zaposlenih u državnim organima, pokrajinskim organima, organima lokalne samouprave, javnim preduzećima čiji je osnivač Republika i lokalna samouprava i javnim službama sa područja AP Kosovo i Metohija koja su bila zaposlena, a koja bez svoje krivice ne rade i ne ostvaruju prihod po drugom osnovu, privremeno do donošenja odgovarajućih zakona, uredi(ti)... (na sledeći način)...:

1. Iznos plate ili zarade, odnosno naknade koju primaju zaposleni u državnim organima, pokrajinskim organima, organima lokalne samouprave, javnim preduzećima čiji je osnivač Republika i javnim preduzećima čiji je osnivač lokalna samouprava sa područja AP Kosovo i Metohija, a koja obavljaju registrovanu delatnost na području osnivača, kao zaposleni u javnim službama sa područja AP Kosovo i Metohija, izmeniće se tako da:

- zaposleni koji žive i rade na području AP Kosovo i Metohija primaju platu odnosno zaradu u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom uvećanu za 100%,

- zaposleni koji žive na području uže Srbije, a rade na području AP Kosovo i Metohija, primaju platu odnosno zaradu u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom, uvećanu za 25%,

- zaposleni koji žive i rade van područja AP Kosovo i Metohija primaju platu, odnosno zaradu u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom za obavljanje poslova na koje su raspoređeni,

- zaposleni koji žive na području AP Kosovo i Metohija a ne rade, primaju naknadu plate, odnosno zarade u visini minimalne zarade utvrđene u skladu sa zakonom za period januar-jun 2003, uvećanu za 30%;

- zaposleni koji žive van područja AP Kosovo i Metohija a ne rade, primaju naknadu plate, odnosno zarade u visini minimalne zarade utvrđene u skladu sa zakonom za period januar-jun 2003. godine.

Uvećanje plate, odnosno zarade iz alineje 1. ove tačke obračunava se na iznos plate, odnosno zarade koji se dobija na osnovu koeficijenta i osnovica utvrđene u skladu sa zakonom, odnosno kolektivnim ugovorom.

U osnov za uvećanje plate, odnosno zarade iz alineje 1. ove tačke ne ulazi uvećanje plate, odnosno zarade po osnovu rada noću, rada na dan praznika koji je neradni dan, minuli rad i druga uvećanja u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom.

Osnovicu za doprinose za obavezno socijalno osiguranje na naknadu plate ili zarade iz stava 1. alineje 4. i 5. ove tačke čini obračunati iznos naknade plate ili zarade.

Izuzetno od stava 1. alineje 1. ove tačke, plate nosilaca pravosudnih funkcija i ostalih zaposlenih u pravosudnim organima ostvaruju se:

- za nosioce pravosudnih funkcija (sudije, javni tužioci i njihovi zamenici) angažovane u UNMIK pravosuđu - u skladu sa Zajedničkom deklaracijom o angažovanju sudija i javnih tužilaca iz reda srpske nacionalne zajednice u multi-etničkom pravosudnom sistemu na Kosovu i Metohiji, potpisanom između ministra pravde Republike Srbije i UNMIK-a. Po ovoj deklaraciji, za vreme angažovanja u UNMIK pravosuđu plate ovih lica obezbeđuje UNMIK, a sredstva za obavezno socijalno osiguranje obezbeđuju se iz budžeta Republike,

- za nosioce pravosudnih funkcija koji nisu angažovani u UNMIK pravosuđu i ostale zaposlene u pravosudnim organima koji žive i rade na području AP Kosovo i Metohija - u skladu sa Zaključkom Vlade Republike Srbije 05 Broj: 121-13617/2002 od 3. oktobra 2002. godine.

2. Organi i organizacije iz tačke 1. ove preporuke mogu da rasporede zaposlene koji primaju naknadu plate ili zarade u smislu stava 1. alineje 4. i 5. te tačke na odgovarajuća radna mesta na celoj teritoriji Republike, a naročito na području AP Kosovo i Metohija za obavljanje poslova koji su deficitarni, imajući u vidu trenutno mesto boravišta zaposlenog, isključujući mogućnost angažovanja po osnovu obavljanja privremenih i povremenih poslova.

Zaposlenom koji odbije raspoređivanje u smislu stava 1. ove tačke prestaje radni odnos u skladu sa zakonom.

Odluku iz stava 2. ove tačke donosi odgovorno lice u pravnom licu kod koga je zaposleni u radnom odnosu, odnosno resorno ministarstvo;

3. Licima koja su na dan 9. juna 1999. godine bila u radnom odnosu u društvenoj organizaciji i društvenom preduzeću na području AP Kosovo i Metohija a po tom osnovu ne ostvaruju zaradu ili naknadu zarade, nisu zasnovala novi radni odnos, nisu ostvarila pravo na penziju i ne ostvaruju prihod po osnovu rada ili imovine, isplaćivaće se privremena naknada u skladu sa ovom preporukom.

Sredstva potrebna za isplatu privremene naknade iz stava 1. ove tačke obezbediće se iz budžeta Republike Srbije preusmeravanjem aproprijacija odobrenih na ime plata do 5% vrednosti aproprijacije, za rashod koji se umanjuje i preusmeravanje ovog iznosa u tekuću budžetsku rezervu.

Preusmerena sredstva u tekuću budžetsku rezervu iz stava 2. ove tačke koristiće se za neplanirane svrhe, za koje nisu izvršene aproprijacije ekonomske klasifikacije 464-Donacije i transferi organizacija obaveznog socijalnog osiguranja.

Privremenu naknadu iz stava 1. ove tačke isplaćuje Republički zavod za tržište rada, na teret sredstava budžeta iz stava 3. ove tačke i to:

- za lica iz stava 1. ove tačke koja žive na području AP Kosovo i Metohija, u visini minimalne zarade utvrđene u skladu sa zakonom za period januar-jun 2003, uvećanu za 30%,

- za lica iz stava 1. ove tačke koja žive van područja AP Kosovo i Metohija u visini minimalne zarade utvrđene u skladu sa zakonom za period januar-jun 2003. godine.

Na privremenu naknadu iz stava 4. ove tačke plaćaju se doprinosi za penzijsko i invalidsko osiguranje i za zdravstveno osiguranje, po stopama proisanim za plaćanje ovih doprinosa na osnovicu koju čini novčana naknada koja se ostvaruje po propisima o zapošljavanju.

Isplata privremene naknade iz stava 4. ove tačke prestaje, kada korisnik prava na privremenu naknadu zasnuje radni odnos ili ostvari prihod po osnovu rada ili imovine;

4. Republički zavod za tržište rada uvešće i ažurno će voditi jedinstvenu bazu podataka o licima iz tačke 3. ove preporuke;

5. Koordinacioni centar Srbije i Crne Gore i Republike Srbije za Kosovo i Metohiju, sva ministarstva, organizacije za obavezno socijalno osiguranje, kao i korisnici privremene naknade iz tačke 3. ove preporuke, podatke koji su od uticaja na ostvarivanje, korišćenje i prestanak isplate ove naknade dostavljaju Republičkom zavodu za tržište rada;

6. Lica iz tač. 1. i 3. ove preporuke ostvaruju prava utvrđena u tim tačkama pod uslovom da nisu prodala imovinu na području AP Kosovo i Metohija.

Prilikom prve isplate, u skladu sa ovom preproukom, lica iz tač. 1. i 3. ove tačke dužna su da daju izjavu u smislu stava 1. pod krivičnom i materijalnom odgovornošću;

7. Isplate licima iz tačke 1. i 3. ove preporuke vrše se preko štedne knjižice ili tekućeg računa, gde je to moguće;

8. Lica sa područja AP Kosovo i Metohija mogu samo po jednom osnovu da ostvaruju primanja, kao što su: plata ili zarada i druga primanja po osnovu rada, novčana naknada, privremena naknada i dr.;

9. Koordinacioni centar Srbije i Crne Gore i Republike Srbije za Kosovo i Metohiju, u saradnji sa Ministarstvom finansija i ekonomije ažurno će voditi bazu podataka o licima sa područja AP Kosovo i Metohija, koja ostvaruju pravo na platu ili zaradu i druga primanja po osnovu rada, penziju, novčanu naknadu, privremenu naknadu i dr.

Organi i organizacije koji vrše isplate iz stava 1. ove tačke dužni su da Koordinacionom centru Srbije i Crne Gore i Republike Srbije za Kosovo i Metohiju kvartalno dostavljaju spiskove korisnika tih prava na obrascu u elektronskoj formi koji propisuje Koordinacioni centar Srbije i Crne Gore i Republike Srbije za Kosovo i Metohiju u saradnji sa Ministarstvom finansija i ekonomije i Upravom za zajedničke poslove republičkih organa.

Ako Koordinacioni centar Srbije i Crne Gore i Republike Srbije za Kosovo i Metohiju, u vršenju uporedne analize isplate iz stava 1. ove tačke uoči nepravilnosti obavestiće isplatioca radi otklanjanja tih nepravilnosti;

10. Uprava za zajedničke poslove republičkih organa uvešće i održavaće bazu podataka iz tačke 9. ove preporuke za potrebe Koordinacionog centra Srbije i Crne Gore i Republike Srbije za Kosovo i Metohiju.

Sredstva za rad tima za uvođenje, održavanje i ažuriranje baze podataka iz tačke 9. ove preporuke obezbediće Koordinacioni centar Srbije i Crne Gore i Republike Srbije za Kosovo i Metohiju;

11. Bračnom drugu i detetu otetog ili nestalog lica - žrtvi terora na području AP Kosovo i Metohije, odnosno licu prema kome je ono imalo zakonsku obavezu izdražavanja, na osnovu potvrde organa nadležnog za unutrašnje poslove o statusu prijavi da je lice oteto ili nestalo, omogućiće se da ostvaraju imovinska prava, osim prava raspolaganja nepokretnim stvarima i trajnim potrošnim dobrima, koja bi moglo da ostvari i oteto ili nestalo lice, dok se status prijavljenog lica ne reši trajno u odgovarajućem postupku;

12. Ostvarivanje prava u skladu sa ovom preporukom obezbediće se počev od isplata za septembar mesec 2003. godine, a za ostvarivanje prava iz tačke 11. ove preporuke od usvajanja te preporuke.

Uporedna analiza primanja iz tačke 9. ove preporuke obezbeditće se od oktobra 2003. godine, uspostavljanjem baze podataka o licima sa područja AP Kosovo i Metohija, koja ostvaruju pravo na platu ili zaradu i druga primanja po osnovu rada, penziju, novčanu naknadu, privremenu naknadu i dr."

Osporeni Zaključak i Informacija, kao i ostali zaključci doneti u daljoj realizaciji preporuka sadržanih u tač. 2. i 3. tog Zaključka, nisu objavljeni, a i nadalje su u primeni.

III

S obzirom na to da je u toku postupka pred Ustavnim sudom, prestao da važi Ustav Republike Srbije od 1990. godine, u odnosu na koji je tražena ocena ustavnosti, i da su prestali da važe zakoni u odnosu na koje je tražena ocena zakonitosti i to – Zakon o Vladi Republike Srbije ("Službeni glasnik RS", br. 5/91 i 45/93), stupanjem na snagu Zakona o Vladi ("Službeni glasnik RS", br. 55/05, 71/05 i 101/07), Zakon o radu ("Službeni glasnik RS", br. 70/01 i 73/01), stupanjem na snagu Zakona o radu ("Službeni glasnik RS", broj 24/05) i Zakon o platama u državnim organima i javnim službama ("Službeni glasnik RS", broj 34/01), saglasno članu 58. stav 1. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika ("Službeni glasnik RS", broj 62/06), to je, saglasno članu 167. Ustava Republike Srbije od 2006. godine, ocena ustavnosti izvršena se u odnosu na važeći Ustav, a ocena zakonitosti u odnosu na zakone koji su na snazi u vreme odlučivanja o zakonitosti osporenih akata.

Ustavom Republike Srbije utvrđeno je: da uređenje vlasti počiva na podeli vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku (član 4. stav 2.); da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki, da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije, da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta, da se ne smatraju diskriminacijom posebne mere koje Republika Srbija može uvesti radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koja su suštinski u nejednakom položaju sa ostalim građanima (član 21.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine (član 58. st. 1 i 3.); da se jemči pravo na rad, u skladu sa zakonom, da su svima, pod jednakim uslovima, dostupna sva radna mesta (član 60. st. 1. i 3.); da se prava zaposlenih i njihovih porodica na socijalno obezbeđenje i osiguranje uređuju zakonom; da zaposleni ima pravo na naknadu zarade u slučaju privremene sprečenosti za rad, kao i pravo na naknadu u slučaju privremene nezaposlenosti, u skladu sa zakonom; da se invalidima, ratnim veteranima i žrtvama rata pruža posebna zaštita, u skladu sa zakonom; da se fondovi socijalnog osiguranja osnivaju u skladu sa zakonom (član 69. st. 2. do 5.); da Republika Srbija uređuje i obezbeđuje, pored ostalog, sistem u oblasti radnih odnosa, zaštite na radu, zapošljavanja, socijalnog osiguranja i drugih oblika socijalne sigurnosti; druge ekonomske i socijalne odnose od opšteg interesa; sistem u oblastima socijalne zaštite, sistem javnih službi; organizaciju, nadležnost i rad republičkih organa (član 97. tač. 8, 10. i 16.); da Narodna skupština, kao nosilac zakonodavne vlasti u Republici Srbiji, donosi zakone i druge opšte akte iz nadležnosti Republike Srbije (član 98. i član 99. tačka 7.); da Vlada, kao nosilac izvršne vlasti u Republici Srbiji, utvrđuje i vodi politiku, izvršava zakone i druge opšte akte Narodne skupštine, donosi uredbe i druge opšte akte radi izvršavanja zakona, predlaže Narodnoj skupštini zakone i druge opšte akte i daje o njima mišljenje kad ih podnese drugi predlagač, usmerava i usklađuje rad organa državne uprave i vrši nadzor nad njihovim radom, vrši i druge poslove određene Ustavom i zakonom (čl. 122. i 123.); da se osnivanje, organizacija, nadležnost, uređenje i sastav sudova uređuje zakonom (član 143. stav 2.).

Po oceni Ustavnog suda, iz navedenih ustavnih odredaba proizlazi da se pravo na rad i prava zaposlenih iz rada uređuju i ostvaruju na osnovu zakona, da se sistem u oblasti radnih odnosa, socijalnog osiguranja, sistem javnih službi, nadležnost i rad republičkih organa uređuju zakonom, a da Vlada utvrđuje i vodi politiku, izvršava zakone i druge opšte akte Narodne skupštine, donosi uredbe i druge opšte akte radi izvršavanja zakona, predlaže Narodnoj skupštini zakone i druge opšte akte i daje o njima mišljenje kad ih podnese drugi predlagač, usmerava i usklađuje rad organa državne uprave i vrši nadzor nad njihovim radom, vrši i druge poslove određene Ustavom i zakonom.

Osporeni Zaključak 05 broj 02-4586/03-001 od 17. jula 2003. godine, kojim se, pored ostalog, prihvata Informacija Radne grupe za razmatranje pitanja koja se odnose na status određenih organa, organizacija i službi sa područja AP Kosovo i Metohija i koja je sastavni deo tog zaključka, sadrži: način rešavanja pitanja radno-pravnog statusa zaposlenih u državnim organima, pokrajinskim organima, organima lokalne samouprave, javnim preduzećima čiji je osnivač Republika i lokalna samouprava i javnim službama sa područja AP Kosovo i Metohija i način socijalnog zbrinjavanja lica sa područja AP Kosovo i Metohija koja su bila zaposlena, a koja bez svoje krivice ne rade i ne ostvaruju prihod po drugom osnovu i uređuje privremeno, do donošenja odgovarajućeg zakona, ostvarivanje prava; visinu plate, odnosno zarade, način uvećanja plate, odnosno zarade (tj. šta ne ulazi u osnov za uvećanje plate odnosno zarade, šta predstavlja osnovicu za doprinos za obavezno socijalno osiguranje za naknadu plate ili zarade), te prestanak radnog odnosa zaposlenog koji odbija raspoređivanje. Iz takve sadržine Zaključka, po oceni Suda, proizlazi da je Vlada, osporenim Zaključkom, za lica obuhvaćena Informacijom, mimo Ustavom utvrđene nadležnosti, uredila pitanja koja se mogu urediti samo zakonom i koja su već uređena odgovarajućim zakonima.

Zakon o Vladi Republike Srbije ("Službeni glasnik RS", br. 5/91, 45/93), koji je bio osnov za donošenje osporenog Zaključka, a koji je prestao da važi stupanjem na snagu Zakona o Vladi ("Službeni glasnik RS", broj 55/05), u članu 30. stav 4. i članu 31. propisivao je: da se zaključkom utvrđuju stavovi Vlade o pitanjima unutrašnje organizacije, metoda rada i odnosa u Vladi, načelni stavovi i smernice za rad ministarstva, organa u njihovom sastavu i posebnih organizacija, određuju zadaci ovim organima i stručnim službama i zauzimaju stavovi o drugim pitanjima iz nadležnosti Vlade o kojima se ne odlučuje drugim aktima; da se uredbe, odluke i rešenja Vlade objavljuju u "Službenom glasniku Republike Srbije". Prema važećem Zakonu o Vladi ("Službeni glasnik RS", br. 55/05, 71/05, 101/07 i 65/08), Vlada utvrđuje i vodi politiku Republike Srbije u okviru Ustava i zakona i drugih opštih akata Narodne skupštine, Vlada izvršava zakone i druge opšte akte Narodne skupštine tako što donosi opšte i pojedinačne pravne akte i preduzima druge mere (član 2.). U odeljku "IV Akti Vlade", odredbama čl. 42. do 46. Zakona propisano je: da Vlada odlukom osniva javna preduzeća, ustanove i druge organizacije, preduzima mere i uređuje pitanja od opšteg značaja i odlučuje o drugim stvarima za koje je zakonom ili uredbom određeno da ih Vlada uređuje odlukom; da Vlada rešenjem odlučuje o postavljenjima, imenovanjima i razrešenjima, u upravnim stvarima i u drugim pitanjima od pojedinačnog značaja; da kad ne donosi druge akte, Vlada donosi zaključke (član 43.); da se uredbe, odluke, poslovnik, memorandum o budžetu i rešenja kojima se poništavaju i ukidaju propisi organa državne uprave objavljuju u "Službenom glasniku Republike Srbije"; da se ostali akti Vlade predsednika Vlade mogu objaviti u "Službenom glasniku Republike Srbije", ako je to ovim zakonom ili drugim propisom određeno ili ako tako pri njihovom donošenju odluči Vlada (član 46.).

Zakon o državnoj upravi ("Službeni glasnik RS", br. 79/05 i 101/07) propisuje da su organi državne uprave samostalni u vršenju svojih poslova i rade u okviru i na osnovu Ustava, zakona, drugih propisa i opštih akata, da u oblasti izvršavanja zakona donose i propise kojima razrađuju pojedine odredbe zakona, i to samo na osnovu izričitog ovlašćenja, pri čemu tim propisima ne mogu utvrđivati svoje ili tuđe nadležnosti, niti fizičkim i pravnim licima ustanovljavati prava i obaveze koje nisu već ustanovljene zakonom (član 7, član 14. stav 1, član 15. stav 2. i član 16.).

Zakon o uređenju sudova ("Službeni glasnik RS", br. 116/08 i 104/09) koji je na snazi, a prethodno Zakon o uređenju sudova ("Službeni glasnik RS", br. 63/01, 42/02, 27/03, 130/03 i 29/04), koji je važio u vreme donošenja osporenog Zaključka, propisuje, odnosno propisivao je, da se sudovi osnivaju i ukidaju zakonom (član 2. stav 1. važećeg Zakona).

Zakonom o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštava ("Službeni glasnik RS", broj 116/08), a prethodno Zakonom o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštava ("Službeni glasnik RS", br. 63/01 i 42/02), koji je važio u vreme donošenja osporenog Zaključka, osnovani su, odnosno bili su osnovani sudovi, bila su određena, pored ostalog, njihova sedišta i područja na kojima vrše nadležnost, s tim što je aktom Vrhovnog suda Srbije ISu 69/00 od 21. marta 2000. godine, kojim je konstatovano "da sudovi sa područja AP KiM, kao deo jedinstvenog sudskog sistema Republike Srbije u novonastalim uslovima nastavljaju svoj rad", bilo uređeno preko kojih sudova u Republici mogu da se sudovima sa područja Kosova i Metohije obraćaju državni organi, organizacije i ustanove, koje u vršenju svojih ovlašćenja imaju za to potrebu kao i građani radi zaštite i ostvarivanja svojih prava.

Zakon o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 116/08 i 104/09), a prethodno Zakon o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 63/01, 42/02, 60/02, 17/03, 27/03, 25/03, 27/03, 29/04, 35/04, 44/04 i 61/05), koji je važio u vreme donošenja osporenog Zaključka, uređuje, odnosno uređivao je stalnost i nepremestivost sudija, prava iz radnog odnosa sudije; smanjenje broja sudija i ukidanje suda, materijalni položaj sudija, kao i prestanak sudijske funkcije (čl. 2, 11, 13, 37 i čl. 57. do 68. važećeg zakona).

Zakon o radu ("Službeni glasnik RS", br. 24/05 i 61/05), a prethodno i Zakon o radu ("Službeni glasnik RS" br. 70/01 i 73/01), koji je važio u vreme donošenja osporenog Zaključka, propisuje, odnosno propisivao je, da se odredbe ovog zakona primenjuju i na zaposlene u državnim organima teritorijalne autonomije i lokalne samouprave i javnim službama, ako zakonom nije drukčije određeno, a takođe uređuje, odnosno uređivao je pravo zaposlenog na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu, pravo zaposlenog na minimalnu zaradu za standardni učinak i puno radno vreme, odnosno radno vreme koje se izjednačava sa punim radnim vremenom, kao i minimalnu zaradu (član 2. stav 2, član 104. stav 1, član 111. stav 1, član 112. stav 4. važećeg zakona).

Iako je u odgovoru Vlade navedeno da je osporeni Zaključak donet u cilju sprovođenja politike Republike Srbije u odnosu na AP Kosovo i Metohiju utvrđenoj u deklaraciji Narodne skupštine Republike Srbije o Kosovu i Metohiji, Ustavni sud je ocenio da Deklaracija o stanju na Kosovu i Metohiji, obavezama Međunarodne zajednice i Vlade Republike Srbije ("Službeni glasnik RS", broj 32/01) i Deklaracija o Kosovu i Metohiji ("Službeni glasnik RS", broj 85/03), ne daju ovlašćenje Vladi da uredi status i položaj državnih organa i organizacija javnih službi čiji je osnivač Republika Srbija i jedinica lokalne samouprave, niti oblast radnih odnosa, zapošljavanja, socijalnog osiguranja i drugih oblika socijalne sigurnosti, lica sa područja Autonomne pokrajine Kosovo i Metohija, već predstavljaju nalog izvršnom organu i organizacijama u pogledu njihove aktivnosti u vezi sa ostvarivanjem opšteg stava izraženog u Deklaraciji. Naime, tačkom 6. Deklaracije iz 2001. godine, obavezana je Vlada Republike Srbije da vodi politiku jačanja veza Kosova i Metohije sa drugim delovima Srbije u cilju očuvanja suvereniteta i integriteta Savezne Republike Jugoslavije, u skladu sa Rezolucijom 1244 Saveta bezbednosti UN, a tačkom 6. Deklaracije iz 2003. godine, ovlašćene su i obavezane nadležne institucije i organi Republike Srbije da preko Koordinacionog centra Srbije i Crne Gore i Republike Srbije za KiM preduzimaju sve legalne i legitimne mere i inicijative radi zaštite prava srpske nacionalne zajednice i pripadnika drugih etničkih zajednica ili pojedinaca kojima se na KiM sistematski uskraćuju njihova prava, kao i radi zaštite interesa Republike Srbije, pravnih lica čiji je ona osnivač i drugih pravnih lica i organizacija čija se imovinska i druga prava na KiM grubo uzurpiraju, kao i radi zaštite vredne srpske i evropske kulturne baštine u Pokrajini.

Osim toga, Ustavni sud je iz tačke 1. osporenog Zaključka, prema kojoj se: "Prihvata (se) Informacija u pogledu statusa određenih organa, organizacija i službi sa područja AP Kosovo i Metohija, koja je sastavni deo Zaključka (stav 1.) i obavezuju (se) sva ministarstva i posebne organizacije da se pridržavaju preporuka sadržanih u Informaciji (stav 2.)", i Informacije kojom se uređuje, "privremeno do donošenja odgovarajućih zakona"... pitanje radno-pravnog statusa zaposlenih u državnim organima, pokrajinskim organima, organima lokalne samouprave, javnim preduzećima čiji je osnivač Republika i lokalna samouprava i javnim službama sa područja AP Kosovo i Metohija, kao i pitanje delimičnog socijalnog zbrinjavanja lica sa područja AP Kosovo i Metohija koja su bila zaposlena, a koja bez svoje krivice ne rade i ne ostvaruju prihod po drugom osnovu, utvrdio da se u tački 1. menjaju iznosi plate ili zarade koju primaju navedena lica, a u tački 2. propisuje mogućnost da organi i organizacije mogu da rasporede zaposlene koji primaju naknadu plate ili zarade, te u tački 3. – da se isplaćuje privremena naknada licima koja su na dan 9. juna 1999. godine bila u radnom odnosu u društvenoj organizaciji i društvenom preduzeću na području AP Kosovo i Metohija a po tom osnovu ne ostvaruju zaradu ili naknadu zarade, a nisu zasnovala novi radni odnos, nisu ostvarila pravo na penziju i ne ostvaruju prihod po osnovu rada ili imovine, dok se u tač. 6. i 7. Informacije – licima sa teritorije AP KiM ostvarivanje prava na platu, zaradu, naknadu plate, odnosno zarade, uslovljava obavezom davanja izjave pod krivičnom i materijalnom odgovornošću, da lica nisu prodala imovinu na području Autonomne Pokrajine Kosovo i Metohija.

Iz navedenog, po oceni Ustavnog suda, proizlazi da su Zaključkom, "privremeno", uređena: pitanja statusa i položaja državnih organa, organizacija i javnih službi čiji je osnivač Republika Srbija i jedinica lokalne samouprave; visina plate, odnosno zarade; način uvećanja plate, odnosno zarade; prestanak radnog odnosa zaposlenog u navedenim organima, preduzećima i službama a koji odbije raspoređivanje, uslovi za isplaćivanje privremene naknade određenim licima, izvori sredstava za naknade; plaćanje doprinosa i prestanak isplate; način isplate po osnovu rada na području Autonomne Pokrajine Kosovo i Metohija. Po oceni Ustavnog suda, to dalje znači, da Zaključak nije donet radi izvršavanja zakona, već radi uređenja navedenih odnosa "do donošenja odgovarajućih zakona".

Ustavni sud je, polazeći od toga da je Vlada u tački 1. Zaključka, u delu tač. 1. do 3. i tač. 6. i 7. Informacije, uređujući status i položaj državnih organa, organizacija i javnih službi čiji je osnivač Republika Srbija i jedinica lokalne samouprave, odnosno oblast radnih odnosa, zapošljavanja, socijalnog osiguranja i drugih oblika socijalne sigurnosti, korišćenje i raspolaganje pravom svojine i drugim imovinskim pravima stečenim na osnovu zakona, ocenio da je Vlada osporenim Zaključkom i Informacijom uredila pitanja koja se mogu urediti samo zakonom ili koja su već uređena odgovarajućim zakonima. Takođe, Ustavni sud konstatuje da Republika Srbija može uvoditi posebne mere iz člana 21. stav 4. Ustava, radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koja su u suštinski nejednakom položaju sa ostalim građanima, te u skladu sa tim može uvoditi posebne mere i za lica sa područja Autonomne pokrajine Kosova o Metohija, ako se ta lica, zbog specifičnih uslova života i rada, nalaze u nejednakom položaju sa ostlaim građanima. Međutim, Ustavni sud stoji na stanovištu da se posebne mere iz člana 21. stav 4. Ustava mogu uvoditi samo zakonom ili na osnovu izričitog ovlaćenja iz zakona.

Stoga je Ustavni sud utvrdio da tačka 1. osporenog Zaključka Vlade, u delu kojim su prihvaćene tač. 1. do 3. i tač. 6. i 7. Informacije, nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom. Međutim, kako se u tač. 4, 5, 9. i 10. Informacije utvrđuju određeni zadaci nadležnim ministarstvima i Koordinacionom centru, a i tač. 8, 11. i 12. su u logičnoj i suštinskoj vezi sa celinom tač. 1. do 3. i tač. 6. i 7. Informacije, Ustavni sud je utvrdio da tač. 1. do 12. Informacije nisu u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

Polazeći od svega navedenog, Ustavni sud je povodom predloga i inicijativa utvrdio da tačka 1. osporenog Zaključka Vlade, u delu koji se odnosi na prihvatanje tač. 1. do 12. Informacije u pogledu statusa određenih organa, organizacija i službi sa područja AP Kosovo i Metohija, koja je sastavni deo ovog zaključka, nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

Na osnovu svega izloženog i odredaba člana 45. tač. 1) i 4) Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

Na osnovu odredbe člana 168. stav 3. Ustava, tačka 1. Zaključka Vlade Republike Srbije 05 broj 02-4586/03-001 od 17. jula 2003. godine, u delu tač. 1. do 12. Informacije u pogledu statusa određenih organa, organizacija i službi sa područja AP Kosovo i Metohija, prestaje da važi danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Odluka Ustavnog suda o neustavnosti Zaključka Vlade o statusu zaposlenih na KiM

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti