Utvrđena neustavnost dela Uredbe o koeficijentima za plate u zatvorima

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio da odredba člana 7. stav 3. Uredbe o koeficijentima za plate u Upravi za izvršenje zavodskih sankcija nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom, jer propisuje fiksno uvećanje koeficijenta suprotno zakonskom načelu srazmernosti.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IU-63/2007
18.11.2010.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković dr Dragiša Slijepčević, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tač. 1. i 3. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 18. novembra 2010. godine, doneo je

O D L U K U

1. Utvrđuje se da odredba člana 7. stav 3. Uredbe o koeficijentima za obračun i isplatu plata u Upravi za izvršenje zavodskih sankcija („Službeni glasnik RS“, br. 16/07 i 21/09) nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

2. Ne prihvata se inicijativa za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti i nezakonitosti odredaba člana 2, člana 7. st. 1. i 2. i člana 10. Uredbe iz tačke 1.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podneta je inicijativa za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti odredaba čl. 2, 7. i 10. Uredbe o koeficijentima za obračun i isplatu plata u Upravi za izvršenje zavodskih sankcija („Službeni glasnik RS“, broj 16/07). Odredbe člana 7. Uredbe, po mišljenju podnosioca inicijative, nisu u saglasnosti sa odredbom člana 262. stav 2. Zakona o izvršenju krivičnih sankcija („Službeni glasnik RS“, broj 85/05), a odredba člana 10. u delu u kome je predviđeno da će se Uredba primenjivati počev od isplate plata za mesec januar 2007. godine, budući da predviđa retroaktivno dejstvo Uredbe, u suprotnosti je sa odredbama člana 197. i člana 198. stav 1. Ustava. Podnosilac inicijative, ne navodeći posebne razloge, smatra da su osporene odredbe Uredbe u suprotnosti i sa članom 32. stav 2. Zakona o državnim službenicima („Službeni glasnik RS“, broj 79/05), kojim je propisano da se odredbe tog zakona o podeli radnih mesta ne primenjuju na policijske, carinske i poreske službenike koji rade na bezbednosnim poslovima i u zavodima za izvršenje krivičnih sankcija.

Drugom inicijativom podnetom Ustavnom sudu osporena je odredba člana 7. stav 3. Uredbe, iz razloga što jednu grupu zaposlenih u Upravi čija su radna mesta razvrstana u zvanja višeg savetnika, samostalnog savetnika i savetnika, suprotno odredbama člana 60. stav 4. Ustava i člana 262. stav 2. Zakona o izvršenju krivičnih sankcija, stavlja u podređen položaj u pogledu ostvarivanja njihovog prava na pravičnu zaradu po osnovu rada.

Postupak po inicijativi za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti odredaba čl. 2, 7. i 10. Uredbe, koja je podneta pre stupanja na snagu Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07), saglasano odredbi člana 112. Zakona, nastavljen je u skladu sa tim zakonom.

Ustavni sud je navedenu inicijativu dostavio na odgovor Vladi, koji u ostavljenom roku, a ni kasnije, nije dobijen, pa je postupak nastavljen, na osnovu odredbe člana 34. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu.

U sprovedenom postupku Ustavni sud je utvrdio da je Uredba o koeficijentima za obračun i isplatu plata u Upravi za izvršenje zavodskih sankcija („Službeni glasnik RS“, broj 16/07) doneta na osnovu člana 262. stav 2. i člana 269. stav 1. Zakona o izvršenju krivičnih sankcija („Službeni glasnik RS“, broj 85/05), i člana 17. stav 1. i člana 42. stav 1. Zakona o Vladi („Službeni glasnik RS“, br. 55/05 i 71/05-ispravka). Osporenim odredbama Uredbe: određeni su koeficijenti za izvršilačka radna mesta državnih službenika u sedištu Uprave i zavodima i posebno za radna mesta državnih službenika u Službi obezbeđenja, a prema određenim zvanjima, platnim grupama i platnim razredima (član 2.); propisano je da se državnim službenicima i nameštenicima kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, a koji imaju stepen uvećanja staža 12/16 - koeficijent uvećava za 30% (član 7. stav 1.), da se zaposlenima koji imaju stepen uvećanja staža 12/14 - koeficijent uvećava za 10% (član 7. stav 2.) i da se državnim službenicima kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, a čije je radno mesto razvrstano u zvanje višeg savetnika, samostalnog savetnika i savetnika, koeficijent, bez obzira na stepen uvećanja staža, uvećava za 10% (član 7. stav 3.), i da Uredba stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom glasniku RS“, a da će se primenjivati počev od isplate plata za mesec januar 2007. godine (član 10.). Uredbom o dopuni Uredbe o koeficijentima za obračun i isplatu plata u Upravi za izvršenje zavodskih sankcija („Službeni glasnik RS“, broj 21/09) u osnovnoj Uredbi iz 2007. godine dodat je član 7a kojim je za pojedina zvanja državnih službenika zdravstvene struke koeficijent za obračun i isplatu plata uvećan, odnosno upodobljen sa koeficijentima utvrđenim za druga zvanja.

Ustavom Republike Srbije je utvrđeno: da se jemči pravo na rad, u skladu sa zakonom i da svako ima pravo na poštovanje dostojanstva svoje ličnosti na radu, bezbedne i zdrave uslove rada, potrebnu zaštitu na radu, ograničeno radno vreme, dnevni i nedeljni odmor, plaćeni godišnji odmor, pravičnu naknadu za rad i na pravnu zaštitu za slučaj prestanka radnog odnosa, te da se niko tih prava ne može odreći (član 60. st. 1. i 4.); da Republika Srbija, pored ostalog, uređuje i obezbeđuje, sistem u oblasti radnih odnosa, zaštite na radu, zapošljavanja, socijalnog osiguranja i drugih oblika socijalne sigurnosti (član 97. tačka 8.); da Vlada izvršava zakone i druge opšte akte Narodne skupštine i da donosi uredbe i druge opšte akte radi izvršavanja zakona (član 123. tač. 2. i 3.); da zakoni i svi drugi opšti akti ne mogu imati povratno dejstvo i da izuzetno, samo pojedine odredbe zakona mogu imati povratno dejstvo, ako to nalaže opšti interes utvrđen pri donošenju zakona (član 197. st. 1. i 2.); da pojedinačni akti i radnje državnih organa, organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, organa autonomnih pokrajina i jedinica lokalne samouprave, moraju biti zasnovani na zakonu (član 198. stav 1.).

Zakonom o izvršenju krivičnih sankcija („Službeni glasnik RS“, br. 85/05 i 72/09) propisano je, pored ostalog, da je Uprava za izvršenje krivičnih sankcija organ uprave u sastavu Ministarstva pravde i da unutrašnje uređenje, organizaciju i delokrug organizacionih jedinica u sastavu Uprave, propisuje Vlada uredbom (član 12. st. 2. i 6.) i predviđene su vrste službi koje mogu postojati u zavodima, među kojima je i služba za obezbeđenje (čl. 18. i 20.). Zakonom je dalje propisano: da se na direktora Uprave i zaposlena lica u Upravi primenjuju odredbe zakona kojim se uređuju radni odnosi u državnim organima, ako ovim zakonom nije drukčije određeno (član 252.); da zaposleni u Upravi stiču zvanja u zavisnosti od stečenog obrazovanja, radnog iskustva, stručnih znanja, osposobljenosti za obavljanje poslova radnog mesta i ocene rada zaposlenih i da Vlada propisuje zvanja zaposlenih u Upravi (član 259. st. 1. i 2.); da se direktoru Uprave i zaposlenima staž osiguranja može računati u uvećanom trajanju, tako da se svakih 12 meseci efektivno provedenih u obavljanju poslova računa najviše do 16 meseci staža osiguranja, da se licima iz stava 1. ovog člana koeficijent uvećava, srazmerno stepenu uvećanja staža osiguranja, do 30%, da visinu koeficijenata za obračun i isplatu plata u Upravi utvrđuje Vlada i da radna mesta na kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem sporazumno utvrđuju ministar nadležan za pravosuđe i ministar nadležan za poslove penzijskog i invalidskog osiguranja (član 263.). Odredbama Zakona o izvršenju krivičnih sankcija („Službeni glasnik RS“, broj 85/05) koje su navedene kao pravni osnov za donošenje osporene Uredbe, bilo je propisano: da se licu kome se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, plata, srazmerno stepenu uvećanja staža osiguranja, uvećava do 30 % od plate koja je zakonom utvrđena za odgovarajuću platnu grupu (član 262. stav 2.); da će Vlada, pored akata utvrđenih ovim zakonom, doneti akte kojima se uređuju zvanja, zanimanja i koeficijenti za obračun plata zaposlenih u Upravi (član 269. stav 1.).

Zakonom o državnim službenicima („Službeni glasnik RS“, br. 79/05, 81/05, 83/05, 64/07, 67/07, 116/08 i 104/09) propisano je: da se tim zakonom uređuju prava i dužnosti državnih službenika i pojedina prava i dužnosti nameštenika i da se pojedina prava i dužnosti državnih službenika u pojedinim državnim organima mogu posebnim zakonom urediti i drukčije ako to proizlazi iz prirode njihovih poslova (član 1.); da se radna mesta državnih službenika dele na položaje i na izvršilačka radna mesta, u zavisnosti od složenosti poslova, ovlašćenja i odgovornosti i da se odredbe ovog zakona o podeli radnih mesta ne primenjuju na policijske, carinske i poreske službenike i na državne službenike koji rade na bezbednosnim i obaveštajnim poslovima i u zavodima za izvršenje krivičnih sankcija (član 32.); da su izvršilačka radna mesta sva radna mesta koja nisu položaji, da se izvršilačka radna mesta razvrstavaju po zvanjima, u zavisnosti od složenosti i odgovornosti poslova, potrebnih znanja i sposobnosti i uslova za rad i da su zvanja viši savetnik, samostalni savetnik, savetnik, mlađi saradnik, referent i mlađi referent (član 35.); da Vlada uredbom razvrstava položaje i radna mesta rukovodilaca užih unutrašnjih jedinica, određuje poslove koji se rade u svakom od zvanja i propisuje merila za opis poslova radnih mesta u pravilniku o unutrašnjem uređenju i sistematizaciji radnih mesta (član 44. stav 1.); da radna mesta nameštenika razvrstava Vlada uredbom (član 171.); da nameštenik ima pravo na platu, naknade i druga primanja prema zakonu kojim se uređuju plate u državnim organima ( član 171. stav 4.).

Zakonom o platama državnih službenika i nameštenika („Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 63/06, 115/06 i 101/07) uređeni su plate, naknade i druga primanja državnih službenika i nameštenika (član 1.), propisano je da državni službenici i nameštenici imaju pravo na mesečnu platu i da se plata isplaćuje u tekućem mesecu za prethodni mesec (član 4.), da se osnovna plata određuje množenjem koeficijenta sa osnovicom za obračun i isplatu plata (član 7. stav 1.), da je osnovica jedinstvena i da se utvrđuje za svaku budžetsku godinu Zakonom o budžetu Republike Srbije (član 8.), a istim Zakonom su određeni i koeficijenti za položaje i izvršilačka radna mesta prema platnim grupama i platnim razredima (član 13.).

Polazeći od toga da je odredbama člana 263. st. 2. i 3. Zakona o izvršenju krivičnih sankcija propisano da se zaposlenima kojima se staž osiguranja računa u uvećanom trajanju koeficijent uvećava srazmerno stepenu uvećanja staža do 30% i da Vlada utvrđuje visinu koeficijenata za obračun i isplatu plata u Upravi, te da navedenim odredbama Zakona nije dato ovlašćenje Vladi da ovaj koeficijent određuje različito u zavisnosti od toga u koje je zvanje razvrstano radno mesto zaposlenih kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, Ustavni sud je ocenio da osporena odredba člana 7. stav 3. Uredbe, prema kojoj se zaposlenima čije je radno mesto razvrstano u zvanja višeg i samostalnog savetnika, kao i u zvanje savetnika, koeficijent uvećava za 10%, bez obzira na stepen uvećanja staža osiguranja, nije u saglasnosti sa Zakonom.

Budući da osporena odredba člana 7. stav 3. Uredbe nije u saglasnosti sa zakonom, a da prema odredbama člana 195. stav 1. Ustava svi podzakonski opšti Republike Srbije moraju biti saglasni zakonu, Ustavni sud je ocenio da navedena odredba Uredbe nije u saglasnosti ni sa Ustavom.

S obzirom na to da je u toku prethodnog postupka pravno stanje potpuno utvrđeno i da prikupljeni podaci pružaju pouzdan osnov za odlučivanje, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 53. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, bez donošenja rešenja o pokretanju postupka, odlučio kao u tački 1. izreke.

Osporenim odredbama člana 2. Uredbe propisani su koeficijenti za obračun plata zaposlenih u Upravi na izvršilačkim radnim mestima u sedištu Uprave i zavodima (stav 1.) i posebni koeficijenti za obračun plata za zaposlene u Službi obezbeđenja u Upravi (stav 2.). Ocenjujući zakonitost navedenog člana Uredbe, Ustavni sud je utvrdio da je Zakonom o izvršenju krivičnih sankcija („Službeni glasnik RS“, broj 85/05), na osnovu koga je osporena Uredba doneta, bilo dato ovlašćenje Vladi da donese akte kojima se uređuju zvanja, zanimanja i koeficijenti za obračun plata zaposlenih u Upravi (član 269. stav 1.) i da je Vlada na osnovu navedenog ovlašćenja Uredbom o zvanjima i zanimanjima u Upravi za izvršenje zavodskih sankcija („Službeni glasnik RS“, broj 110/06) propisala da su zvanja državnih službenika koji obavljaju poslove u sedištu Uprave i državnih službenika koji obavljaju poslove prevaspitanja, zdravstvene zaštite, obuke i upošljavanja, pravne, administrativne, računovodstvene, finansijske i evidencijske poslove u zavodu - viši savetnik, samostalni savetnik, savetnik, mlađi savetnik, saradnik, mlađi saradnik, referent i mlađi referent, a da su zvanja državnih službenika koji obavljaju poslove obezbeđenja u zavodu - stariji zapovednik, zapovednik, mlađi zapovednik, stariji nadzornik, nadzornik, stariji komandir i komandir. Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o izvršenju krivičnih sankcija ( „Službeni glasnik RS“, broj 72/09) ovlašćenje Vlade da propisuje zvanja zaposlenih u Upravi propisano je odredbom člana 259. stav 2. Zakona, a ovlašćenje Vlade da utvrđuje visinu koeficijenata za obračun i isplatu plata u Upravi - odredbom člana 263. stav 3. Zakona. Polazeći od toga da je Zakonom o izvršenju krivičnih sankcija Vlada izričito ovlašćena da utvrđuje zvanja zaposlenih, kao i visinu koeficijenata za obračun i isplatu plata u Upravi, Ustavni sud je ocenio da su osporenim članom 2. Uredbe, kojim su za odgovarajuća zvanja utvrđena Uredbom o zvanjima i zanimanjima u Upravi za izvršenje zavodskih sankcija određeni koeficijenti za obračun i isplatu plata zaposlenih na izvršilačkim radnim mestima, odnosi uređeni u okviru Zakonom utvrđenog ovlašćenja. Ustavni sud je, takođe, konstatovao i da su za zvanja predviđena Uredbom, koja po nazivu odgovaraju zvanjima predviđenim Zakonom o državnim službenicima, osporenim članom 2. stav 1. Uredbe određeni isti koeficijenti koji su za ova zvanja, prema platnim grupama i platnim razredima, propisani članom 13. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika.

Ustavni sud je ocenio da osporene odredbe člana 7. st. 1. i 2. Uredbe kojima je propisano da se državnim službenicima i nameštenicima kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, a koji imaju stepen uvećanja staža 12/16 - koeficijent uvećava za 30% (član 7. stav 1.), a da se zaposlenima koji imaju stepen uvećanja staža 12/14 - koeficijent uvećava za 10% (član 7. stav 2.), nisu nesaglasne sa zakonom. Naime, imajući u vidu da je odredbama člana 263. st. 2. i 3. Zakona o izvršenju krivičnih sankcija propisano da se zaposlenima u Upravi na radnim mestima kojima se staž osiguranja, srazmerno stepenu uvećanja staža, koeficijent uvećava do 30% i da Vlada određuje koeficijente za plate zaposlenih u Upravi, Ustavni sud je ocenio da su osporenim odredbama kojima je koeficijent uvećan 30%, odnosno 10%, srazmerno stepenu uvećanja staža osiguranja, Vlada uredila odnose u okviru Zakonom utvrđenog ovlašćenja.

U vezi sa odredbom člana 10. Uredbe, koja je po mišljenju inicijatora u delu kojim je propisano da će se primenjivati počev od isplata plata za januar 2007. godine u suprotnosti sa odredbama člana 197. Ustava, Ustavni sud je utvrdio da je osporena Uredba objavljena u „Službenom glasniku RS“, broj 16/07 od 9. februara 2007. godine i da je stupila na snagu osmog dana od dana objavljivanja, odnosno 17. februara 2007. godine. Polazeći od toga da je odredbom člana 4. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika propisano da državni službenici i nameštenici imaju pravo na mesečnu platu i da se plata isplaćuje u tekućem mesecu za prethodni mesec, a da je osporenom odredbom člana 10. Uredbe koja je stupila na snagu 17. februara 2007. godine predviđeno da se Uredba kojom su određeni koeficijenti, kao jedan od elemenata za obračun plate, primenjuje na isplatu plata za januar, odnosno za mesec za koji se saglasno navedenoj odredbi Zakona plata isplaćuje u februaru, Ustavni sud je ocenio da inicijativa u ovom delu nije osnovana. Budući da, prema shvatanju Suda, retroaktivno dejstvo opšteg akta postoji kada se dejstvo norme odnosi na tzv. svršene situacije, a ne na stanja koja su u toku, a da su osporenom Uredbom koeficijenti utvrđeni u mesecu u kome se, saglasno Zakonu, vrši isplata plata za prethodni mesec, konkretno u februaru za januar, te da se utvrđeni koeficijenti odnose na plate koje će se isplaćivati ubuduće, odnosno da se Uredbom ne menjaju plate čija je isplata dospela do dana stupanja na snagu Uredbe, član 10. Uredbe u osporenom delu, po oceni Suda, nema retroaktivno dejstvo.

Kako iz navedenih razloga nije našao osnova za pokretanje postupka povodom inicijative za ocenu ustavnosti i zakonitosti odredaba člana 2, člana 7. st. 1. i 2. i člana 10. Uredbe, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 53. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u tački 2. izreke.

Međutim, povodom ove i drugih odredaba Uredbe koje inicijativom nisu osporene, Ustavni sud je konstatovao da su za (ostale) državne službenike zvanja državnih službenika i koeficijenti za obračun i isplatu plata uređeni zakonom, a da su za državne službenike u Upravi, na osnovu Zakonom o izvršenju krivičnih sankcija utvrđenog ovlašćenja, ova pitanja uređena aktom Vlade. Kako plata državnih službenika predstavlja Ustavom i zakonom utvrđeno pravo iz radnog odnosa, to i elementi od kojih zavisi utvrđivanje (obima) tog prava, u konkretnom slučaju zvanja i koeficijenti državnih službenika u Upravi, predstavljaju pitanja koja se, po shvatanju Suda, uređuju zakonom, a ne uredbom Vlade kao podzakonskim aktom kojim se, saglasno Ustavu, uređuju odnosi u izvršavanju zakona. U tom smislu eventualne specifičnosti, odnosno razlike u zvanjima i koeficijentima za državne službenike u Upravi, po shvatanju Suda, mogu biti predmet uređivanja Zakona o izvršenju krivičnih sankcija, kao posebnog zakona kojim su, pored ostalog, na poseban način uređena i neka druga prava na osnovu rada (glava XIV). Stoga je Ustavni sud zaključio da, saglasno odredbi člana 105. Zakona o Ustavnom sudu, ukaže Narodnoj skupštini na uočene nedoslednosti u normativnom uređivanju ovih odnosa za državne službenike u Upravi, kako bi one bile otklonjene prilikom izmena i dopuna Zakona o izvršenju krivičnih sankcija.

Polazeći od izloženog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 45. tač. 1) i 4) i člana 46. tačka 5) Zakona o Ustavnom sudu i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", br. 24/08 i 27/08), odlučio kao u izreci.

Na osnovu člana 168. stav 3. Ustava, odredba člana 7. stav 3. Uredbe iz tačke 1. izreke prestaje da važi danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Utvrđena neustavnost dela Uredbe o koeficijentima za plate u zatvorima

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti