Neustavnost odredbe Odluke o vodovodu zbog diskriminatorne naplate usluga

Kratak pregled

Ustavni sud utvrdio je da je član 37. Odluke o vodovodu i kanalizaciji grada Valjeva neustavan i nezakonit, jer uvodi diskriminatornu naplatu usluge uvođenjem „naknade za pogonsku spremnost“ samo za određenu kategoriju potrošača u Divčibarama.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUl-362/2009
22.12.2011.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 4. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 22. decembra 2011. godine, doneo je

O D L U K U

1. Utvrđuje se da odredbe člana 37. Odluke o vodovodu i kanalizaciji („Službeni glasnik grada Valjeva“, broj 6/09), nisu u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

2. Odbacuje se zahtev za „obustavu izvršenja“ člana 37. Odluke iz tačke 1.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podneta je inicijativa za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti odredaba člana 37. Odluke navedene u izreci. Podnosilac inicijative smatra da se osporenim članom Odluke kojim se propisuje obaveza korisnika u naseljenom mestu Divčibare čija je potrošnja manja od pet kubnih metara mesečno da plaćaju naknadu za održavanje pogonske spremnosti vodovoda u visini cene za navedenu količinu vode, iako im nije isporučena, dovode u nejednak položaj u odnosu na građane potrošače u istom naseljenom mestu čija je mesečna potrošnja veća od pet metara kubnih vode koji takvu obavezu nemaju, već plaćaju vodu prema utrošenoj količini. Stoga je navedenim članom Odluke, po mišljenju podnosioca inicijative, povređeno ustavno načelo jednakosti građana budući da se za istu kategoriju potrošača propisuje različit način naplate potrošnje. Po mišljenju podnosilaca druge inicijative, osporeni član 37. Odluke o vodovodu i kanalizaciji nije u saglasnosti sa odredbama Ustava koje jemče jednak pravni položaj na tržištu, kao i odredbama čl. 12. i 16. Zakona o zaštiti potrošača („Službeni glasnik RS“, broj 79/05), kojima se zabranjuje diskriminacija potrošača u pogledu cene usluga i količine proizvoda, kao i uslova za isporuku kupljenih proizvoda, odnosno pruženih usluga potrošačima. Predložili su da Sud obustavi izvršenje osporenog člana Odluke.

U odgovoru donosioca osporenog akta se navodi da je Odluka o vodovodu i kanalizaciji doneta u skladu sa ovlašćenjem skupštine grada Valjeva sadržanim u odredbama čl. 2, 4. i 13. stav 1. Zakona o komunalnim delatnostima („Službeni glasnik RS“, br. 16/97 i 42/08), kojima je propisano da skupština opštine propisuje uslove i način organizovanja poslova u vršenju komunalnih delatnosti (u koje spada i prečišćavanje i distribucija vode i prečišćavanje i odvođenje atmosferskih i otpadnih voda), kao i uslove za korišćenje komunalnih proizvoda, odnosno komunalnih usluga. Dalje se navodi da je na Divčibarama za potrebe korisnika izgrađen sistem vodosnabdevanja čiji kapacitet obezbeđuje uredno snabdevanje i stalnih i povremenih korisnika vode. Kako JKP „Vodovod i kanalizacija“ ima obavezu da neprekidno održava vodovodnu i kanalizacionu mrežu u stanju funkcionalne ispravnosti, svakog meseca se svim korisnicima na Divčibarama fakturiše naknada za održavanje pogonske spremnosti vodovoda u vrednosti pet kubnih metara vode, te se nakon očitavanja vodomera i utvrđivanja potrošnje korisnicima čija je mesečna potrošnja veća od pet kubnih metara fakturiše samo razlika između ostvarene potrošnje i već plaćene naknade za održavanje pogonske spremnosti. Pošto obezbeđivanje neprekidnog rada izgrađenog kapaciteta vodosnabdevanja košta nezavisno od toga da li se koristi ili ne, smisao osporenih odred aba Odluke, kako se navodi u odgovoru, jeste upravo da sve korisnike javne vodovodne mreže na Divčibarama stavi u ravnopravan položaj tako što će ravnopravno učestvovati u plaćanju onog dela troškova sistema vodosnabdevanja koji ne zavise od toga da li se sistem kori sti ili ne u punom kapacitetu.

U postupku pred Ustavnim sudom utvrđeno je da je osporenu Odluku o vodovodu i kanalizaciji ("Službeni glasnik grada Valjeva", broj 6/09) Skupština grada Valjeva donela na osnovu odredaba čl. 2. i 4. i člana 13. stav 1. Zakona o komunalnim delatnostima („Službeni glasnik RS“, br. 16/97 i 42/08) i člana 17. stav 1. tačka 5. i člana 35. Statuta grada Valjeva („Službeni glasnik grada Valjeva“, broj 19/08). Osporenim članom 37. Odluke o javnom vodovodu i kanalizaciji propisano je da račun za isporučenu vodu i za prikupljanje i odvođenje otpadnih voda za korisnike u naseljenom mestu Divčibare, čija je mesečna potrošnja manja od pet kubnih metara , sadrži svakog meseca naknadu za održavanje pogonske spremnosti vodovoda u vrednosti pet kubnih metara isporučene vode i pet kubnih metara ispuštene vode ukoliko korisnik koristi javnu kanalizaciju (stav 1.), a korisnicima u naseljenom mestu Divčibare čija je mesečna potrošnja vode veća od pet metara kubnih potrošnja vode naplaćuje se prema potrošnji. (stav 2.).

Ustavom Republike Srbije je utvrđeno: da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki i da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta (član 21. st. 1. i 3.); da svi imaju jednak položaj na tržištu (član 84. stav 1.); da Republika štiti potrošače (član 90. stav 1.); da grad ima nadležnosti koje su Ustavom poverene opštini, a zakonom mu se mogu poveriti i druge nadležnosti (član 189. stav 3.); da opština, preko svojih organa, u skladu sa zakonom, pored ostalog, uređuje i obezbeđuje obavljanje i razvoj komunalnih delatnosti (član 190. stav 1. tačka 1.).

Zakon o zaštiti potrošača („Službeni glasnik RS“, broj 79/05) u odnosu na koji je tražena ocena zakonitosti osporene Odluke prestao je da važi 1. januara 2011. godine, danom početka primene Zakona o zaštiti potrošača („Službeni glasnik RS“, broj 73/10). Zakon o zaštiti potrošača, koji je na snazi, i u odnosu na koji se, saglasno odredbama člana 167. Ustava, vrši ocena zakonitosti, u odredbama čl. 83. do 92. uređuje usluge od opšteg ekonomskog interesa. Navedenim Zakonom, propisano je, pored ostalog, da je u postupku priključenja potrošača na distributivnu mrežu trgovac dužan da izbegava diskriminaciju potrošača i cenu obračunava prema stvarnim troškovima pruženih usluga (član 83. stav 2. tač. 2) i 3)).

Zakonom o komunalnim delatnostima („Službeni glasnik RS“, br. 16/97 i 42/08), na osnovu koga je osporena Odluka doneta, bilo je propisano da su komunalne delatnosti u smislu tog zakona delatnosti proizvodnje i isporuke komunalnih proizvoda i pružanje komunalnih usluga, koji su nezamenljiv uslov života i rada građana i drugih subjekata na određenom prostoru, pored ostalog i prečišćavanje i distribucija vode i prečišćavanje i odvođenje atmosferskih i otpadnih voda (član 4. stav 1. tač. 1) i 2)), da opština obezbeđuje organizovano i trajno obavljanje i razvoj komunalnih delatnosti, a naročito materijalne, tehničke i druge uslove za izgradnju, održavanje i funkcionisanje komunalnih objekata i za obezbeđivanje tehničkog i tehnološkog jedinstva sistema (član 6. stav 1. tačka 1)); da skupština opštine propisuje uslove i način organizovanja poslova u vršenju komunalnih delatnosti i uslove za korišćenje komunalnih proizvoda, a naročito prava i obaveze javnog komunalnog ili drugog preduzeća, odnosno preduzetnika, koji obavljaju komunalnu delatnost i korisnika komunalnih proizvoda i usluga i način naplate cene (član 13. stav 1. tačka 3)), da se sredstva za obavljanje i razvoj komunalnih delatnosti obezbeđuju iz prihoda od prodaje komunalnih proizvoda, odnosno usluga, samodoprinosa i drugih izvora u skladu sa zakonom (član 22. stav 1.), a odredbama člana 24. bili su propisani elementi za obrazovanje cena komunalnih usluga. Zakon o komunalnim delatnostima na osnovu koga je osporena Odluka doneta prestao je da važi 2. decembra 2011. godine, danom stupanja na snagu Zakona o komunalnim delatnostima („Službeni glasnik RS“, broj 89/11). I Zakon o komunalnim delatnostima koji je na snazi, kao i ranije važeći Zakon o komunalnim delatnostima, propisuje: da su komunalne delatnosti, pored ostalih, snabdevanje vodom za pićem i prečišćavanje i odvođenje atmosferskih i otpadnih voda, kao i da su navedene delatnosti od opšteg ekonomskog interesa u smislu propisa o zaštiti potrošača (član 2. stav 3. tač. 1) i 2) i stav 4.); da skupština jedinice lokalne samouprave odlukama propisuje način obavljanja komunalne delatnosti, kao i opšta i posebna prava i obaveze vršilaca komunalne delatnosti i korisnika usluga na svojoj teritoriji, uključujući i način plaćanja cene komunalne usluge, način vršenja kontrole korišćenja i naplate komunalne usluge, te da se odluka skupštine jedinice lokalne samouprave, koja propisuje opšta i posebna prava i obaveze vršilaca komunalne delatnosti i korisnika komunalnih usluga, neposredno primenjuje na sve ugovorne odnose vršilaca komunalne delatnosti sa korisnicima komunalnih usluga kao opšti uslovi poslovanja (član 13. st. 1. i 2.). Zakonom su propisana načela i elementi za određivanje cena komunalnih usluga (čl. 25. i 26.), pored ostalog, određivanja cena na načelu nepostojanja razlike u cenama između različitih kategorija potrošača, sem ako se razlika zasniva na različitim troškovima obezbeđivanja komunalne usluge (član 25. stav 1. tačka 5)), te da ako se za različite kategorije korisnika komunalnih usluga primenjuju različiti metodi obračuna, vodiće se računa da cena bude srazmerna sa troškovima pružanja te usluge (član 25. stav 2. ).

U sprovedenom postupku Ustavni sud je utvrdio da su predmetnom Odlukom o vodovodu i kanalizaciji propisani opšti uslovi i način organizovanja poslova u vršenju komunalnih delatnosti prečišćavanja i distribucije vode, prečišćavanja i odvođenja atmosferskih i otpadnih voda, kao i uslovi za korišćenje komunalnih proizvoda i komunalnih usluga na teritoriji grada Valjeva koju pokriva sistem javnog vodovoda i javne kanalizacije (član 1.), da su korisnici komunalnih usluga fizička i pravna lica i privatni preduzetnici koji su priključeni na javni vodovod i kanalizaciju u skladu sa zakonom i ovom odlukom (član 2. tačka 12.); da komunalne delatnosti iz člana 1. ove odluke kao i upravljanje javnim vododvodom i javnom kanalizacijom na teritoriji grada Valjeva obavlja Javno komunalno preduzeće „Vodovod-Valjevo“ (član 4.); da se potrošnja vode utvrđuje merenjem preko vodomera, da je jedinica za merenje utrošene vode metar kubni, odnosno 1000 litara, a da se za korisnike-fizička lica za koje nema uslova za ugradnju vodomera u skladu sa ovom odlukom, potrošnja vode za mesec dana utvrđuje paušalno u iznosu od 8 kubnih metara po članu domaćinstva (član 29. st. 1. do 4.); da naknadu za prečišćavanje i odvođenje otpadnih voda plaćaju korisnici javne kanalizacije i da visinu naknade za korišćenje javne kanalizacije utvrđuje JKP „Vodovod-Valjevo“ uz saglasnost gradonačelnika grada Valjeva po jednom kubnom metru utrošene vode za piće, odnosno po jednom kubnom metru upuštene industrijske vode (član 58.).

Iz navedenih odredaba Odluke proizlazi obaveza korisnika usluga JP „Vodovod-Valjevo“ da plaćaju naknadu za utrošenu vodu za piće i za korišćenje javne kanalizacije, prema količini utrošene vode, a po ceni koja je za odgovarajuću jedinicu utrošene vode određena aktom javnog komunalnog preduzeća. Takođe, saglasno navedenoj Odluci, korisnici komunalne usluge koju pruža JP „Vodovod i Valjevo“ koji imaju potrošnju manju od pet metara kubnih vode mesečno, a koji nisu u naseljenom mestu Divčibare, nemaju posebno utvrđenu obavezu da plaćaju naknadu za održavanje pogonske spremnosti vodovoda. Međutim, kada je reč o korisnicima usluge u naseljenom mestu Divčibare, osporenim članom 37. Odluke propisan je različit način obračuna naknade za komunalnu uslugu Javnog komunalnog preduzeća tako što korisnici koji imaju mesečnu potrošnju koja je manja od pet (odnosno deset) kubnih metara vode plaćaju tzv. naknadu za održavanje pogonske spremnosti vodovoda u visini cene od pet (odnosno deset ) kubnih metara vode, pa i kada nisu uopšte koristili vodu (stav 1.). Takođe i korisnici naseljenog mesta Divčibare koji imaju mesečnu potrošnju iznad pet kubnih metara vode – prvo, nemaju obavezu da plaćaju mesečnu naknadu za održavanje pogonske spremnosti vodovoda, i drugo, plaćaju uslugu prema količini isporučene vode, ali samo pod uslovom da im je mesečna potrošnja veća od pet kubnih metara vode (stav 2.). Kako je osporenim članom 37. Odluke utvrđena obaveza plaćanja posebne naknade za održavanje pogonske spremnosti vodovoda jedino za korisnike u naseljenom mestu Divčibare koji imaju potrošnju manju od pet (odnosno deset) kubnih metara vode a da takvu obavezu nemaju i ostali korisnici JKP „Vodovod-Valjevo“ koji imaju potrošnju manju od pet (odnosno deset) kubnih metara vode, kao i da ostali korisnici u naseljenom mestu Divčibare plaćaju naknadu prema količini utrošene vode samo pod uslovom da im je potrošnja veća od pet kubnih metara vode, a da takav uslov nije propisan za ostale korisnike Javnog preduzeća, osporenim članom 37. Odluke, po oceni Suda, obaveza korisnika u naseljenom mestu Divčibare utvrđena je suprotno zakonom propisanim načelima za određivanje cena komunalnih usluga, jer se za iste kategorije potrošača određuje različit način obračuna, odnosno visina naknade za komunalnu uslugu. Naime, iz navedenih načela za obrazovanje cena komunalnih usluga, po shvatanju Suda, sledi da se cene komunalnih usluga određuju na jedinstven način prema svim potrošačima, kao i da se različite cene mogu utvrditi samo za različite kategorije potrošača, pod uslovom da se razlika zasniva na različitim troškovima obezbeđivanja komunalne usluge. Iz navedenih razloga osporeni član Odluke, po oceni Suda, nije u saglasnosti sa zakonom.

Budući da, saglasno odredbi člana 195. stav 2. Ustava, statuti, odluke i svi drugi opšti akti autonomnih pokrajina i jedinica lokalne samouprave moraju biti saglasni sa zakonom , to osporeni član 37. Odluke nije u saglasnosti ni sa Ustavom.

Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 53. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07), odlučio bez donošenja rešenja o pokretanju postupka, jer je ocenio da je u toku prethodnog postupka pravno stanje potpuno utvrđeno i da prikupljeni podaci pružaju pouzdan osnov za odlučivanje.

Kako je u ovoj stvari doneo konačnu odluku, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 56. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, odbacio zahtev za „obustavu izvršenja“ osporenih odred aba člana 37. Odluke.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 45. tač. 1) i 4) i člana 46. tačka 3) Zakona o Ustavnom sudu i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, br. 24/08, 27/08 i 76/11), doneo Odluku kao u izreci.

Na osnovu člana 168. stav 3. Ustava, odredbe člana 37. Odluke iz tačke 1. izreke prestaju da važe danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević

Neustavnost odredbe Odluke o vodovodu zbog diskriminatorne naplate usluga

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti