Odluka Ustavnog suda o nezakonitosti odluke o lokalnim komunalnim taksama

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio da odredba Taksene tarife Opštine Surdulica, kojom se uvodi komunalna taksa za podzemne kablove, nije u saglasnosti sa zakonom. Zakon omogućava taksu za korišćenje prostora *na* javnim površinama, a ne *ispod* njih.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUo-100/2018
27.09.2018.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik Vesna Ilić Prelić i sudije Tatjana Babić, Bratislav Đokić, dr Goran P. Ilić, dr Dragana Kolarić, dr Tamaš Korhec ( Korhecz Tamás), dr Milan Marković, Snežana Marković, Miroslav Nikolić, Milan Stanić, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović, dr Jovan Ćirić, dr Milan Škulić i dr Tijana Šurlan, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 4. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 27. septembra 2018. godine, doneo je

O D L U K U

1. Utvrđuje se da odredba Tarifnog broja 4. tačka 4. podtačka 14) Taksene tarife, koja je sastavni deo Odluke o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, broj 35/17), koju je donela Skupština opštine Surdulica, nije u saglasnosti sa zakonom.

2. Odbacuje se inicijativa za pokretanje postupka za ocenu zakonitosti odredbe člana 14. Odluke iz tačke 1.

3. Odbacuju se inicijativa za pokretanje postupka za ocenu zakonitosti odredbe člana 14. Odluke o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, broj 25/15), koju je donela Skupština opštine Surdulica i odredbe Tarifnog broja 4. tačka 4. podtačka 14) Taksene tarife, koja je sastavni deo ove odluke i inicijativa za pokretanje postupka za ocenu zakonitosti odredbe člana 14. Odluke o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, br. 42/16 i 8/17), koju je donela Skupština opštine Surdulica i odredbe Tarifnog broja 4. tačka 4. podtačka 14) Taksene tarife, koja je sastavni deo ove odluke.

4. Odbacuje se zahtev za obustavu izvršenja pojedinačnih akata i radnji preduzetih na osnovu odredaba Odluke iz tačke 1.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podneta je inicijativa kojom je osporena ustavnost i zakonitost odredaba člana 14. i Tarifnog broja 4. tačka 4. podtačka 14) Taksene tarife odluka navedenih u tački 3. izreke i inicijativa kojom je osporena ustavnost i zakonitost odredaba člana 14. Odluke o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, broj 35/17), koju je donela Skupština opštine Surdulica i odredaba Tarifnog broja 4. tačka 4. podtačka 14) Taksene tarife, koja je sastavni deo ove odluke. Povodom navedenih inicijativa Ustavni sud je formirao predmete IUo-129/2017 i IUo-100/2018. Na osnovu odredbe člana 43. stav 1. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), Ustavni sud je spojio predmet IUo-129/2017 sa predmetom IUo-100/2018, radi vođenja jedinstvenog postupka u ovoj ustavnopravnoj stvari.

U inicijativi kojom se osporava ustavnost i zakonitost Odluke o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, broj 25/15) i Odluke o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, br. 42/16 i 8/17), koje je donela Skupština opštine Surdulica, inicijator navodi da je „u obe odluke odredbama člana 14. određeno da je visina taksi utvrđena u taksenoj tarifi koja je sastavni deo ovih odluka“, kao i da je „u obe odluke odredbama Tarifnog brojem 4. tačka 4. podtačka 14) Taksenih tarifa, koje su sastavni deo ovih odluka“, suprotno odredbama člana 15. stav 1. tačka 9) Zakona o finansiranju lokalne samouprave, propisana komunalna taksa za podzemne kablove, čime je Skupština opštine Surdulica prekoračila ovlašćenje za uvođenje komunalne takse, dato navedenim članom Zakona, a što je, posledično, u suprotnos ti i sa odredbom člana 195. stav 1. Ustava Republike Srbije.

U drugoj inicijativi se navodi da su osporene odredbe Odluke iz tačke 1. izreke u suprotnosti sa odredbama člana 15. tačka 9) i člana 18. Zakona o finansiranju lokalne samouprave, kao i sa odredbom člana 195. stav 1. Ustava Republike Srbije. Prema mišljenju inicijatora, Skupština opštine Surdulica je uvođenjem lokalne komunalne takse za podzemne kablove (elektro, PTT, ostali), koji se nalaze ispod javnih površina, prekoračila ovlašćenje iz Zakona o finansiranju lokalne samouprave za uvođenje lokalne komunalne takse „za korišćenje prostora na javnim površinama, a ne ispod javnih površina“. Inicijator predlaže da Ustavni sud pokrene postupak za utvrđivanje neustavnosti i nezakonitosti osporenih odredaba navedene Odluke, obustavi izvršenje pojedinačnih akata i radnji preduzetih na osnovu osporenih odredaba Odluke, te odredi način otklanjanja posledica koje su nastale usled primene osporene Odluke.

Skupština opštine Surdulica je, 20. marta 2018. godine, dostavila odgovor na navode inicijative kojom se osporavaju odluke iz tačke 3. izreke, u kome je navela da osporene odluke nisu na snazi, i da je, 18. decembra 2017. godine, doneta nova Odluka o lokalnim komunalnim taksama, te da je „nesporno da je izgradnjom objekata za koje se utvrđuje predmetna lokalna komunalne taksa, onemogućena ili znatno otežana dalja upotreba, izgradnja ili rekonstrukcija te javne površine i da se postavljanje ovih objekata na javnim površinama vrši u poslovne svrhe obveznika lokalne komunalne takse“, iz kojih razloga je osporena Odluka saglasna Zakonu o finansiranju lokalne samouprave.

U odgovoru od 9. jula 2018. godine na navode iz inicijative kojom se osporava Odluka o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, broj 35/17), Skupština opštine Surdulica ističe da je osporena Odluka na snazi i da je doneta u skladu sa Zakonom o lokalnoj samoupravi i Zakonom o finansiranju lokalne samouprave.

U sprovedenom postupku Ustavni sud je utvrdio da je osporena Odluka o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, broj 25/15), koju je donela Skupština opštine Surdulica na sednici održanoj 20. decembra 2015. godine, prestala da važi 24. decembra 2016 . godine, stupanjem na snagu Odluke o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, broj 42/16), koju je Skupština opštine Surdulica donela na sednici od 20. decembra 2016. godine, te da je i ova druga osporena Odluka prestala da važi 27. decembra 2017. godine, stupanjem na snagu Odluke o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, broj 35/17).

Navedenu Odluku o lokalnim komunalnim taksama iz 2017. godine, koja je na snazi, donela je Skupština opštine Surdulica, 18. decembra 2017. godine, na osnovu, između ostalog, odredaba člana 6. stav 1. tačka 3. i čl. 11. do 18. Zakona o finansiranju lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 47/11, 93/12, 83/16 i 104/16). Navedenom odlukom se uvode lokalne komunalne takse za korišćenje prava, predmeta i usluga na teritoriji opštine Surdulica (član 1.). Osporenom odredbom člana 14. Odluke određeno je da je visina komunalnih taksi utvrđena u Taksenoj tarifi, koja je sastavni deo ove odluke. Osporenom odredbom Tarifnog broja 4. tačka 4. podtačka 14) Taksene tarife koja je sastavni deo navedene Odluke, utvrđena je visina takse za korišćenje prostora na javnim površinama ili ispred poslovnih prostorija u poslovne svrhe za podzemne kablove (elektro, PTT, ostali), za svaki dužni metar, u dnevnom iznosu od 3,00 dinara.

Ustavom Republike Srbije je utvrđeno: da Republika Srbija uređuje i obezbeđuje sistem lokalne samouprave (član 97. tačka 3.); da se poslovi jedinice lokalne samouprave finansiraju iz izvornih prihoda jedinice lokalne samouprave i budžeta Republike Srbije, u skladu sa zakonom (član 188. stav 4.); da skupština opštine donosi opšte akte iz svoje nadležnosti (član 191. stav 2.); da statuti, odluke i svi drugi opšti akti autonomnih pokrajina i jedinica lokalne samouprave moraju biti saglasni sa zakonom (član 195. stav 2.).

Zakonom o finansiranju lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 47/11, 93/12,83/16 i 104/16-dr.zakon) propisano je: da jedinici lokalne samouprave pripadaju izvorni prihodi ostvareni na njenoj teritoriji, a između ostalih, i lokalne komunalne takse (član 6. tačka 3)); da stope izvornih prihoda, kao i način i merila za određivanje visine lokalnih taksi i naknada utvrđuje skupština jedinice lokalne samouprave svojom odlukom, u skladu sa zakonom (član 7. stav 1.); da skupština jedinice lokalne samouprave može uvoditi lokalne komunalne takse za korišćenje prava, predmeta i usluga (član 11. stav 1.); da taksena obaveza nastaje danom početka korišćenja prava, predmeta ili usluge za čije je korišćenje propisano plaćanje lokalne komunalne takse i traje dok traje korišćenje prava, predmeta ili usluge (član 13. st. 1. i 2.); da se lokalne komunalne takse mogu uvoditi, između ostalog, za korišćenje prostora na javnim površinama ili ispred poslovnih prostorija u poslovne svrhe, osim radi prodaje štampe, knjiga i drugih publikacija, proizvoda starih i umetničkih zanata i domaće radinosti, kao i za zauzeće javne površine građevinskim materijalom i za izvođenje građevinskih radova (član 15. tač. 9) i 16)); da se aktom skupštine jedinice lokalne samouprave kojim se uvodi lokalna komunalna taksa utvrđuju obveznici, visina, olakšice, rokovi i način plaćanja lokalne komunalne takse (član 18.).

Članom 23. tač. 3) i 13) Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, br. 129/07, 83/14-dr. zakon i 101/16-dr. zakon) propisano je da skupština opštine, u skladu sa zakonom utvrđuje stope izvornih prihoda opštine, kao i način i merila za određivanje visine lokalnih taksi i naknada i utvrđuje opštinske takse i druge lokalne prihode koji opštini pripadaju po zakonu.

Odredbom člana 17. stav 1. Zakona o budžetskom sistemu („Službeni glasnik RS“, br. 54/09, 73/10, 101/10, 101/11, 93/12, 62/13, 63/13, 108/13, 142/14, 68/15, 103/15 i 99/16) izričito je propisano da se t akse mogu uvoditi samo zakonom kojim se može propisati njihova visina ili se tim zakonom može dati pravo organu lokalne vlasti da utvrdi njihovu visinu.

Imajući u vidu da Zakonom o finansiranju lokalne samouprave nije određen pojam javne površine u smislu tog zakona, Ustavni sud smatra da je, radi celovitog sagledavanja spornog pitanja u ovom predmetu, neophodno imati u vidu i odredbu člana 2. tačka 6) Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 72/09, 81/09-ispravka, 64/10-Odluka US, 24/11, 121/12, 42/13- Odluka US, 50/13-Odluka US, 98/13-Odluka US, 132/14 i 145/14), kojom je o dređeno da površina javne namene jeste prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa, u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i dr.). Takođe, Sud ukazuje da je odredbom člana 2. tačka 26) navedenog Zakona određeno da linijski infrastrukturni objekat jeste javni put, javna železnička infrastruktura, elektroenergetski vod, naftovod, produktovod, gasovod, objekat visinskog prevoza, linijska infrastruktura elektronskih komunikacija, vodovodna i kanalizaciona infrastruktura i sl. koji može biti nadzemni ili podzemni, čija izgradnja je predviđena odgovarajućim planskim dokumentom. Građenje navedenih objekta vrši se na osnovu građevinske dozvole i tehničke dokumentacije, pod uslovima i na način utvrđen Zakonom o planiranju i izgradnji.

III

Iz navedenih odredaba zakona proizlazi da se takse mogu uvoditi samo zakonom, a da je skupštini jedinice lokalne samouprave dato ovlašćenje da, u skladu sa zakonom, može uvoditi lokalne komunalne takse za korišćenje prava, predmeta i usluga, kao i da se aktom kojim se uvodi lokalna komunalna taksa utvrđuju obveznici, visina, olakšice, rokovi i način plaćanja lokalne komunalne takse koja se plaća srazmerno vremenu korišćenja prava, predmeta i usluga. Takođe, Zakonom o finansiranju lokalne samouprave su taksativno nabrojana prava, predmeti i usluge za čije korišćenje jedinica lokalne samouprave može uvoditi lokalnu komunalnu taksu, a među kojima je i korišćenje prostora na javnim površinama ili ispred poslovnih prostorija u poslovne svrhe, osim radi prodaje štampe, knjiga i drugih publikacija, proizvoda starih i umetničkih zanata i domaće radinosti.

Imajući u vidu navedeno, kao i da se u konkretnom slučaju radi o uvođenju takse po dužnom metru za podzemne kablove (elektro, PTT, ostali), dakle za linijske infrastrukturne objekte izgrađene ispod javne površine, pod uslovima i na način utvrđen Zakonom o planiranju i izgradnji, te da se, u navedenom slučaju, ne radi o privremenom korišćenju prostora na javnim površinama ili ispred poslovnih prostorija u poslovne svrhe, to je Ustavni sud utvrdio da se postavljanje ovih objekata ne može dovesti u vezu sa korišćenjem prostora na javnim površinama u smislu Zakona o finansiranju lokalne samouprave.

Kako Zakonom o finansiranju lokalne samouprave nije predviđena mogućnost uvođenja lokalne komunalne takse za postavljanje linijskih infrastrukturnih objekata ispod javne površine, odnosno za postavljanje podzemnih kablova (elektro, PTT, ostali), to je Ustavni sud ocenio da odredba Tarifnog broja 4. tačka 4. podtačka 14) Taksene tarife, koja je sastavni deo Odluke o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, broj 35/17), koju je donela Skupština opštine Surdulica, nije u saglasnosti sa odredbom člana 15. Zakona o finansiranju lokalne samouprave, pa je odlučio kao u tački 1. izreke.

Imajući u vidu da Ustavni sud ima zauzet stav o spornom pravnom pitanju, koji je izrazio u Odluci IUo-103/2015 od 9. novembra 2017. godine („Službeni glasnik RS“, broj 117/17), a da je u toku prethodnog postupka pravno stanje potpuno utvrđeno i prikupljeni podaci pružili su pouzdan osnov za odlučivanje, to je Ustavni sud odlučio bez donošenja rešenja o pokretanju postupka, saglasno odredbi člana 53. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15).

U vezi osporavanja zakonitosti odredbe člana 14. Odluke iz tačke 1. izreke kojom je propisano da je visina komunalnih taksi utvrđena u taksenoj tarifi, koja je sastavni deo ove odluke, Ustavni sud nalazi da razlozi osporavanja inicijatora nemaju pravno utemeljenje, budući da je osporena norma opšteg karaktera jer utvrđuje ovlašćenje skupštine jedinice lokalne samouprave za određivanje visine lokalnih komunalnih taksa kroz tarifu, koja je sastavni deo opšteg akta koji donosi skupština jedinice lokalne samouprave. Sud ukazuje da je ovo ovlašćenje skupštine jedinice lokalne samouprave zasnovano na članu 18. Zakona o finansiranju lokalne samouprave kojim je izričito propisano da se aktom skupštine jedinice lokalne samouprave kojim se uvodi lokalna komunalna taksa utvrđuju obveznici, visina, olakšice, rokovi i način plaćanja lokalnih komunalnih taksa. Po nalaženju Suda, osporenom odredbom člana 14. Odluke je precizirano da se visina predmetnih taksa utvrđuje tarifom, kao posebnim delom ove odluke, a što je upravo karakteristika ove vrste akata.

Iz navedenih razloga, Ustavni sud je u ovom delu odbacio inicijativu za pokretanje postupka za ocenu zakonitosti osporene odredbe člana 14. Odluke, kao očigledno neosnovanu, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 5) Zakona o Ustavnom sudu, i odlučio kao u tački 2. izreke.

S obzirom na to da je doneo konačnu odluku, Ustavni sud je zahtev inicijatora da obustavi izvršenja pojedinačnih akata i radnji preduzetih na osnovu osporenih odredaba Odluke odbacio, saglasno odredbi člana 56. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu i odlučio kao u tački 4. izreke.

Postupajući po inicijativi kojom se osporavaju odluke navedene u tački 3. izreke, Ustavni sud je utvrdio da su osporene odluke po svojoj prirodi bile temporalnog karaktera, te da su prestale da važe istekom godine na koju su se odnosile, imajući u vidu da Skupština opštine Surdulica utvrđuje lokalne komunalne takse na svojoj teritoriji, donošenjem novih odluka na godišnjem nivou, a ne izmenama i dopunama osnovnog teksta važeće odluke. Naime, osporena Odluka o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja “, broj 25/15) je prestala da važi 24. decembra 2016. godine, stupanjem na snagu takođe osporene Odluke o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, broj 42/16), dok je i ta odluka prestala da važi 27. decembra 2017. godine, stupanjem na snagu važeće Odluke o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, broj 35/17). Saglasno navedenom, Ustavni sud je utvrdio da nisu ispunjene procesne pretpostavke za pokretanje postupka za ocenu zakonitosti osporenih odluka, pa je odlučio kao u tački 3. izreke, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu.

Na osnovu svega izloženog i odredaba člana 42a stav 1. tačka 2) , člana 45. tačka 4) , člana 46. tačka 3) i člana 47. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

Na osnovu člana 168. stav 3. Ustava Republike Srbije, odredba Tarifnog broja 4. tačka 4. podtačka 14) Taksene tarife, koja je sastavni deo Odluke o lokalnim komunalnim taksama („Službeni glasnik grada Vranja“, broj 35/17), koju je donela Skupština opštine Surdulica, prestaje da važi danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

Vesna Ilić Prelić

Odluka Ustavnog suda o nezakonitosti odluke o lokalnim komunalnim taksama

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti