Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio da Uredba o isplati devizne štednje kod Jugobanke Kosovska Mitrovica nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom. Vlada je uredbom uredila odnose na način drugačiji od onog koji je već propisan zakonom, bez zakonskog ovlašćenja.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUo-107/2009
23.05.2013.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša B. Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, Sabahudin Tahirović, mr Tomislav Stojković i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tač. 1. i 3. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 23. maja 2013. godine, doneo je

 

O D L U K U

 

Utvrđuje se da Uredba o bližim uslovima i načinu isplate devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica ("Službeni glasnik RS", broj 37/04) nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

 

O b r a z l o ž e nj e

 

Ustavni sud je Rešenjem broj IUp-107/2009 od 16. januara 2013. godine, povodom dve podnete inicijative za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti Uredbe o bližim uslovima i načinu isplate devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica ("Službeni glasnik RS", broj 37/04), a nakon prijema odgovora Vlade o dostavljenim inicijativama, pokrenuo postupak za utvrđivanje neustavnosti i nezakonitosti ove uredbe. Donoseći navedeno rešenje, Sud je ocenio da se osnovano postavlja pitanje saglasnosti osporene Uredbe sa Ustavom i zakonom, budući da je Vlada osporenom Uredbom, koja je doneta u vezi sa Zakonom o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", broj 36/02 i "Službeni glasnik RS", br. 80/04 i 101/05) propisala prioritetno vraćanje devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica, mada Zakon ne sadrži ovlašćenje po kojem bi Vlada uređivala izvršavanje obaveze po osnovu javnog duga, odnosno devizne štednje građana kod navedene banke, budući da je taj odnos već uređen Zakonom. Stoga se postavilo pitanje da li je Vlada uredila odnose u izvršavanju ovog zakona ili je uredila odnose na drugačiji način u odnosu na taj zakon, budući da pravo na prioritetnu isplatu po Uredbi imaju štediše koji imaju deviznu štednju položenu kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica.

Sud je 14. februara 2013. godine dostavio navedeno rešenje Vladi na odgovor, na osnovu člana 107. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07, 99/11 i 18/13 - Odluka US). S obzirom na to da Vlada nije dostavila odgovor, Sud je, na osnovu odredbe člana 34. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, nastavio postupak.

U sprovedenom postupku Ustavni sud je konstatovao:

Uredbom o bližim uslovima i načinu isplate devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica ("Službeni glasnik RS", broj 37/04), koja je doneta na osnovu člana 90. tačka 2. Ustava Republike Srbije od 1990. godine i u vezi sa Zakonom o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije na osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", broj 36/02), uređuju se bliži uslovi i način servisiranja devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica u skladu sa Zakonom o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije na osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", broj 36/02) (u daljem tekstu: Zakon) (član 1.). Prema članu 2. Uredbe, pravo na prioritetne isplate devizne štednje, u skladu sa Zakonom, ostvaruju vlasnici štednih uloga koji su poreski obveznici Republike Srbije, a koji su, na dan stupanja na snagu Zakona imali prebivalište na teritoriji Republike Srbije, odnosno građani sa statusom privremeno raseljenog lica sa Kosova i Metohije, dok je u čl. 3. i 4. Uredbe propisano čime se dokazuje prebivalište na teritoriji Republike Srbije (ličnom ispravom izdatom od nadležnog organa Republike Srbije ili legitimacijom raseljenog lica izdatog od Crvenog krsta Srbije, odnosno Koordinaiconog centra Srbije i Crne Gore), a čime se dokazuje status poreskog obveznika Republike Srbije (uverenjem izdatim od strane nadležne organizacione jedinice Poreske uprave, poslednjim čekom od penzije ostvarene preko nadležnog republičkog fonda za penzijsko invalidsko osiguranje, a štediše koje se nalaze u evidenciji nacionalne službe za zapošljavanje, dokaz o tome). Članom 5. Uredbe propisano je ko i na osnovu čega ostvaruje pravo na prioritetnu isplatu devizne štednje u slučaju da se vlasnik štednog uloga vodi kao nestalo lice. Prema čl. 6. do 8. Uredbe, servisiranje devizne štednje vrši Nacionalna štedionica-banka a.d. Beograd, a Jugobanka Jugbanka a.d. KM dužna je da bazu podataka o deviznoj štednji građana ažurira sa stanjem na dan 19. avgust 2002. godine i dostavi Nacionalnoj štedionici, dok će uslove preuzimanja i međusobna prava i obaveze regulisati ugovorom Nacionalna štedionica sa Jugobankom Jugbankom a.d. Kosovska Mitrovica. Članom 9. Uredbe propisano je stupanje na snagu ove uredbe.

Prema odredbama člana 122. i člana 123. tač. 1. i 2. Ustava, Vlada, kao nosilac izvršne vlasti u Republici Srbiji, utvrđuje i vodi politiku, izvršava zakone i druge opšte akte Narodne skupštine, donosi uredbe i druge opšte akte radi izvršavanja zakona, a prema odredbama Zakona o Vladi ("Službeni glasnik RS", br. 55/05, 71/05, 101/07, 65/08, 16/11 i 72/12), Vlada utvrđuje i vodi politiku Republike Srbije u okviru Ustava i zakona i drugih opštih akata Narodne skupštine, izvršava zakone i druge opšte akte Narodne skupštine tako što donosi opšte i pojedinačne pravne akte i preduzima druge mere (član 2.), uredbom podrobnije razrađuje odnos uređen zakonom, u skladu sa svrhom i ciljem zakona (član 42. stav 1.).

U odgovoru donosioca akta na navode inicijative navedeno je da je osporena Uredba doneta usled nemogućnosti sprovođenja odredaba Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije na osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", broj 36/02) na teritoriji Kosova i Metohije i nemogućnosti ostvarivanja prava svih štediša s Kosova i Metohije, i da je stoga ustanovljen princip prioritetne isplate kako bi se i građanima Kosova i Metohije koji su fiskalni rezidenti Republike Srbije omogućila isplata tzv. stare devizne štednje položene kod Jugobanke Jugbanke, a.d, Kosovska Mitrovica i predstavlja aktivnost države u izvršenju zakona i propisa donetih na osnovu zakona, čime je ostvarena potpuna ravnoteža između zahteva opšteg interesa društva i zahteva za zaštitom osnovnih prava pojedinca.

Budući da je odredbama Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", broj 36/02 i "Službeni glasnik RS", br. 80/04 i 101/05) propisano da se ovim zakonom uređuju uslovi i način regulisanja obaveza po osnovu devizne štednje građana iz člana 2. Zakona o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", br. 59/98, 44/88 i 53/01) (u daljem tekstu: Zakon), koja je, u skladu s članom 4. tog zakona pretvorena u oročeni depozit kod ovlašćenih banaka i postala javni dug Savezne Republike Jugoslavije (član 1.), da obaveza Savezne Republike Jugoslavije po osnovu javnog duga utvrđenog na način iz člana 2. ovog zakona postaje, od dana stupanja na snagu tog zakona, obaveza, odnosno dug Republike Srbije - srazmerno visini devizne štednje građana čije je prebivalište na njenoj teritoriji (član 3.), da se obaveze prema deviznim štedišama izvršavaju po dinamici propisanoj u st. 1. i 2, a da devizni štediša ima pravo na isplatu godišnje rate u visini od najmanje 500 evra ako su godišnje rate iz stava 2. ovog člana manje od tog iznosa (član 4. stav 3.), da se ovlašćena banka iz člana 2. Zakona i banke pravni sledbenici tih banaka, koje su bile obavezne da obezbeđuju sredstva za isplatu javnog duga Savezne Republike Jugoslavije u smislu čl. 6. i 7. Zakona, oslobađaju te obaveze i stupaju u obavezu prema Republici Srbiji, da način i uslove regulisanja obaveza Republike Srbije prema bankama iz stava 1. ovog člana, ako su obaveze ovih banaka utvrđene stavom 2. tog člana manje od potraživanja tih banaka propisuje Vlada (član 16. st. 1. i 3.), da državljani bivših republika SFRJ, koje nisu u sastavu Savezne Republike Jugoslavije, a koji su deviznu štednju iz člana 2. Zakona položili kod ovlašćenih banaka sa sedištem na teritoriji Savezne Republike Jugoslavije, kao i državljani Savezne Republike Jugoslavije koji su tu štednju položili kod filijala banaka iz tog člana koje su se nalazile na teritoriji bivših republika SFRJ do momenta otcepljenja tih Republika, svoja potraživanja po osnovu devizne štednje građana ostvaruju na način koji se ugovori sa državama sukcesorima SFRJ, da građani na privremenom radu u inostranstvu i strana fizička lica, koji su deviznu štednju položili kod banaka iz člana 2. Zakona, pravo na isplatu te štednje ostvaruju u skladu sa ovim zakonom, da sredstva za isplatu devizne štednje iz stava 2. ovog člana obezbeđuje Republika Srbija prema sedištu banke kod koje je ta štednja položena (član 21.), te da su nosioci obaveza iz člana 6. Zakona dužni da za isplate u 2002. godini obezbede sredstva za izmirenje obaveza u procentima utvrđeni tim članom, odnosno srazmerno učešću u visini sredstava utvrđenih za tu godinu prema članu 7. Zakona, a da se u periodu od 2003. do 2016. godine sredstva za izmirivanje obaveza po ovom zakonu obezbeđuju u skladu sa čl. 15, 19. i 20. tog zakona (član 23.), Ustavni sud konstatuje da su ovim zakonom uređeni uslovi i način regulisanja obaveza po osnovu devizne štednje građana, pored ostalog i za deponovanu deviznu štednju Jugobanke a.d. Kosovska Mitrovica i da je ta štednja po zakonu iz 1998. godine postala javni dug Savezne Republike Jugoslavije, a potom za deo tog duga - Republike Srbije. Iz navedenog, po nalaženju Ustavnog suda, sledi da se obaveze po osnovu javnog duga izvršavaju i za Jugobanku Jugbanku, a.d, Kosovska Mitrovica i da Zakon ne sadrži ovlašćenje po kojem bi Vlada uređivala izvršavanje obaveze po osnovu javnog duga, odnosno devizne štednje građana kod navedene banke, budući da je taj odnos već uređen Zakonom.

Prema stavu Ustavnog suda, Vlada u okviru Ustavom utvrđene funkcije da izvršava zakone, druge propise i opšte akte Narodne skupštine, može da donosi uredbe i druge opšte pravne akte za izvršavanje zakona, bez obzira da li je na to ovlašćena zakonom za čije se izvršavanje ti akti donose, međutim, i tada uredba i drugi opšti akt moraju biti u skladu sa zakonom za čije se izvršavanje donosi i njima se ne mogu menjati pravne situacije koje je uspostavio zakon, niti se mogu na drugačiji način uređivati odnosi koji su već uređeni drugim zakonom.

Ustavni sud stoga nalazi da Vlada osporenom Uredbom o bližim uslovima i načinu isplate devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica nije uredila odnose za izvršavanje Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana, kako se to navodi u odgovoru Vlade, već je ovom uredbom uredila bliže uslove i način servisiranja devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica, mimo Zakona i na način koji nije predviđen Zakonom.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je utvrdio da Uredba o bližim uslovima i načinu isplate devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

Na osnovu odredaba člana 42a stav 1. tačka 2) i člana 45. tač. 1) i 4) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

Na osnovu odredbe člana 168. stav 3. Ustava, Uredba o bližim uslovima i načinu isplate devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica navedena u izreci, prestaje da važi danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u "Službenom glasniku Republike Srbije".

 

 

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

 

dr Dragiša B. Slijepčević

 

 

 

 

Slični dokumenti

• Gž 4038/2024: Pravo na isplatu stare devizne štednje i pasivna legitimacija države
• IUo 107/2009: Pokretanje postupka za ocenu ustavnosti uredbe o isplati stare devizne štednje
• Rev 12696/2024: Obustava parničnog postupka za naplatu stare devizne štednje po sili zakona
• IUz 1601/2010: Odbacivanje inicijativa za ocenu ustavnosti zakona o javnom dugu Dafiment banke
• Už 523/2008: Odluka Ustavnog suda o ustavnoj žalbi povodom tzv. kosovskog dodatka
• Už 11627/2018: Usvajanje ustavne žalbe zbog povrede prava na pravično suđenje
• IUz 1631/2010: Rešenje o ustavnosti Zakona o regulisanju javnog duga