Pokretanje postupka za ocenu ustavnosti uredbe o isplati stare devizne štednje

Kratak pregled

Ustavni sud je pokrenuo postupak za utvrđivanje neustavnosti i nezakonitosti Uredbe o isplati devizne štednje kod Jugobanke Kosovska Mitrovica. Postavlja se pitanje da li je Vlada, uvođenjem uslova poput statusa poreskog obveznika, prekoračila zakonska ovlašćenja i izvršila diskriminaciju štediša.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUo-107/2009
16.01.2013.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Katarina Manojlović Andrić, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članova Veća, na osnovu člana 167. stav 1. tač. 1. i 3. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 16. januara 2013. godine, doneo je

R E Š E Nj E

1. Pokreće se postupak za utvrđivanje neustavnosti i nezakonitosti Uredbe o bližim uslovima i načinu isplate devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica ("Službeni glasnik RS", broj 37/04).

2. Ovo rešenje dostaviti Vladi radi davanja odgovora povodom pokrenutog postupka iz tačke 1.

3. Rok za davanje odgovora iz tačke 2. ovog rešenja je 30 dana.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podnete su dve inicijative za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti Uredbe o bližim uslovima i načinu isplate devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica ("Službeni glasnik RS", broj 37/04).

Inicijator koji je osporio odredbu člana 2. Uredbe prema kojoj pravo na prioritetnu isplatu devizne štednje, u skladu sa Zakonom o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije ("Službeni list SRJ", broj 36/02), ostvaruju vlasnici štednih uloga koji su poreski obveznici Republike Srbije, a koji su, na dan stupanja na snagu Zakona, imali prebivalište na teritoriji Republike Srbije, odnosno građani sa statusom privremeno raseljenog lica sa Kosova i Metohije, smatra da je ista suprotna članu 197. Ustava jer ima povratno dejstvo. Osim toga, po mišljenju inicijatora, "navedenom odredbom Uredbe pravi se diskriminacija građana i povređuje pravo na svojinu i pravo raspolaganja imovinom što je suprotno i međunarodnim ugovorima".

Drugom inicijativom traži se ocena ustavnosti i zakonitosti Uredbe u celini, a naročito odredbe člana 2. Uredbe. Naime, Ustav garantuje jednakost zaštite prava svih građana pred svim državnim organima, a Zakon o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije na osnovu devizne štednje građana utvrđuje staru deviznu štednju svih građana kao javni dug Republike Srbije i uređuje na koji način će Republika Srbija taj javni drug vratiti građanima. Takođe, Zakon kao poverioce po osnovu stare devizne štednje određuje ne samo građane, državljane Republike Srbije koji u Republici Srbiji žive i rade, već i građane na privremenom radu u inostranstvu i strana fizička lica koji su deviznu štednju položili kod banaka čija je dugovanja država preuzela na sebe kao javni dug (član 21. stav 2. Zakona). Međutim, Uredba u članu 2. suprotno principu jednake zaštite prava građana i suprotno Zakonu kojim je utvrđeno pravo svih građana da pod jednakim uslovima ostvare potraživanja po osnovu devizne štednje, uvodi institut "prava na prioritetnu isplatu devizne štednje", što je suprotno Ustavu i Zakonu i rezerviše prioritetnu isplatu samo za građane koji su deponovanu štednju imali kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica. Pored toga, Uredbom se kao uslov za priznavanje prava na prioritetnu isplatu devizne štednje propisuje da građani moraju biti poreski obveznici republike Srbije, pa se time dodatno uskraćuje prvo na isplatu devizne štednje svima onima koji imaju potraživanja po osnovu stare devizne štednje, a koji su možda na privremenom radu u inostranstvu, a da nikad nisu bili u radnom odnosu u Srbiji i možda nemaju imovinu u zemlji na koju bi morali da polaćaju porez, mada je to pravo izričito priznato članom 21. Zakona, čak i stranim fizičkim licima. Ocena ustavnosti Uredbe je tražena u odnosu na odredbe čl. 1. do 3, člana 21. stav 2. i člana 36. Ustava.

U odgovoru na navode iz inicijative donosilac osporenog akta navodi: da je usled nemogućnosti sprovođenja odredaba Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", broj 36/02 i "Službeni glasnik RS", br. 80/04 i 101/05) (u daljem tekstu: Zakon) na teritoriji Kosova i Metohije, odnosno isplate tzv. stare devizne štednje položene kod Jugobanke - Jugbanke, a.d, Kosovska Mitrovica (u daljem tekstu: Jugbanka), Vlada donela uredbu kojom je propisala bliže uslove za prioritetnu isplatu te štednje; da je Uredba na snazi od 1. aprila 2004. godine i još se primenjuje; da je jedini uslov za ostvarivanje prava na obveznice kojima se izmiruje obaveza po osnovu tzv. stare devizne štednje, koji je propisan članom 3. zakona - prebivalište štediše na teritoriji Republike Srbije na dan stupanja na snagu Zakona 4. jula 2002. godine, osnovni uslov i u odredbama Uredbe; da se Uredbom samo bliže propisuju uslovi i način prioritetnih isplata, te je, pored uslova prebivališta, neophodno i da je štediša poreski obveznik Republike Srbije; da su Zakonom, koji je po svojoj pravnoj prirodi "1eh specialis", uređeni su uslovi i način regulisanja obaveza po osnovu tzv. stare devizne štednje položene kod banaka na teritoriji Savezne Republike Jugoslavije; da se pri donošenju Zakona vodilo računa o neophodnosti očuvanja likvidnosti državnih sredstava, s obzirom na ekonomsku situaciju nakon prestanka postojanja SFRJ; da su rešenja utvrđena Zakonom u potpunosti zasnovana na realnim mogućnostima obezbeđenja sredstava za izmirenje obaveza prema deviznim deponentima; da je tako utvrđen dinamički plan isplate obaveza po osnovu duga Republike Srbije, kojim je, u okviru budžetskog ograničenja, u potpunosti iskorišćena mogućnost postepenog povećanja godišnjeg rasta od 10% - srazmerno rastu bruto društvenog proizvoda, pri čemu su sagledane i procene o realnim mogućnostima poreskih obveznika da servisiraju budžetsko opterećenje po ovom osnovu; da je propisivanje posebnih uslova za isplatu ove štednje, te donošenje Zakona, bilo usmereno ka legitimnom cilju zaštite javnog interesa Republike Srbije; da je donošenje Zakona podržao i Međunarodni monetarni fond, s preporukom da godišnji iznos isplate štednje ne bi trebalo da premaši 0,9%, odnosno 1% bruto društvenog proizvoda; da je danom stupanja na snagu Zakona - 4. jula 2002. godine, obaveza Savezne Republike Jugoslavije po osnovu tzv. stare devizne štednje postala obaveza, odnosno dug Republike Srbije i Republike Crne Gore, srazmerno visini devizne štednje građana čije je prebivalište na teritoriji tih republika; da je radi izmirenja duga prema građanima koji su na dan stupanja na snagu Zakona imali prebivalište na teritoriji Republike Srbije, Republika Srbija je 19. avgusta 2002. godine emitovala dugoročne hartije od vrednosti - obveznice, koje dospevaju u periodu od 2002. do 2016. godine; da obveznice glase na ime i na evro, a izdaju se u nematerijalnom obliku, u vidu elektronskih zapisa koji se registruju na vlasničkom računu hartija od vrednosti u Centralnom registru, depou i kliringu hartija od vrednosti; da je članom 15. Zakona utvrđeno da se sredstva za isplatu obveznica, odnosno izmirenje obaveza po osnovu duga Republike Srbije obezbeđuju u budžetu Republike Srbije, u rokovima i visini utvrđenim Zakonom; da je Zakonom propisana obaveznost konverzije tzv. stare devizne štednje u obveznice Republike Srbije, kao i uslov za ostvarivanje prava na te obveznice - prebivalište na teritoriji Republike Srbije na dan 4. jula 2002. godine, što se dokazuje ličnom kartom ili drugim dokumentom MUP-a Republike Srbije iz koga se dokazuje da je štediša na taj dan imao prebivalište u Republici Srbiji, što znači da je odlučna činjenica za ostvarivanje prava na tzv. staru deviznu štednju upravo prebivalište štediše na dan stupanja na snagu Zakona; da je zbog specifičnih okolnosti na Kosovu i Metohiji, sprovođenje Zakona u vezi s deviznom štednjom položenom kod Jugbanke bilo faktički onemogućeno; da se na inicijativu Koordinacionog centra Srbije i Crne Gore i Republike Srbije za Kosovo i Metohiju iz 2003. godine, pristupilo traženju rešenja da se isplata ove štednje omogući građanima Kosova i Metohije koji su fiskalni rezidenti Republike Srbije; da je stoga doneta Uredba, kojom su propisani bliži uslovi i način prioritetnih isplata devizne štednje štedišama Jugbanke, u skladu sa Zakonom; da se prioritetnim isplatama, u smislu Uredbe, smatraju isplate tzv. stare devizne štednje, odnosno isplata obveznica Republike Srbije štedišama Jugbanke koji su poreski obveznici Republike Srbije a koji su, u smislu člana 3. Zakona, imali prebivalište na teritoriji Republike Srbije, odnosno status privremeno raseljenog lica s Kosova i Metohije na dan stupanja na snagu Zakona - 4. jula 2002. godine; da se status poreskog obveznika Republike Srbije dokazuje uverenjem koje izdaje nadležna organizaciona jedinica Poreske uprave, odnosno poslednjim čekom od penzije Fonda PIO Republike Srbije; da pravo na prioritetne isplate imaju i štediše koje poseduju dokaz da se nalaze u evidenciji Nacionalne službe za zapošljavanje, kao i članovi uže porodice nestalih lica (bračni drug, roditelji, deca, braća i sestre - čl. 4. i 5. Uredbe); da je, imajući u vidu da je članom 15. Zakona utvrđeno da sredstva za isplatu obveznica, u smislu Zakona, obezbeđuje Republika Srbija, kao i da se budžet Republike Srbije puni sredstvima građana Republike Srbije - poreskih rezidenata, Vlada Uredbom, i to kroz prioritetne isplate, omogućila servisiranje devizne štednje kod Jugbanke štedišama s Kosova i Metohije koji su poreski obveznici Republike Srbije; da su odredbama Uredbe, usled navedenih okolnosti, samo bliže utvrđeni način i uslovi ostvarivanja prava na prioritetne isplate štednje, putem obveznica, poreskim obveznicima Republike Srbije; da se pri tom pravo na isplatu tzv. stare devizne štednje štedišama koji ne ispunjavaju uslove iz Uredbe ne dovodi u pitanje, s obzirom na to da će ono biti regulisano zavisno od načina korišćenja sredstava prikupljenih od poreza i doprinosa na teritoriji te autonomne pokrajine; da uređivanje isplate devizne štednje Jugbanke na navedeni način predstavlja aktivnost države u izvršenju zakona i propisa donetih na osnovu zakona - ostvarenjem potpune ravnoteže između zahteva opšteg interesa društva i zahteva za zaštitom osnovnih prava pojedinca, tako da nema povreda prava iz člana 36. Ustava koji garantuje pravo na jednaku zaštitu prava građana, a na koje se podnosioci inicijative pozivaju, kao ni povrede odredaba čl. 1, 2. i 3. i člana 21. stav 2. Zakona; da nisu tačni ni navodi podnosioca inicijative da se članom 2. Uredbe, suprotno principu jednake zaštite prava građana i suprotno zakonu kojim je utvrđeno pravo svih građana da pod jednakim uslovima ostvare svoja potraživanja po osnovu tzv. stare devizne štednje, uvodi princip "prava na prioritetne isplate devizne štednje" koje se rezerviše samo za štediše ove banke; da je zbog navedenih okolnosti na Kosovu i Metohiji i nemogućnosti ostvarivanja prava svih štediša s Kosova i Metohije, Republika Srbija morala da ustanovi princip prioritetne isplate, čime nije dovela u pitanje vlasništvo nad štednjom ostalih štediša Jugbanke, niti je ugrozila isplatu njihove devizne štednje; da je Uredba doneta radi regulisanja obaveza, odnosno radi prioritetnih isplata najugroženijim građanima - štedišama Jugbanke koji su ostali bez celokupne svoje nepokretne i pokretne imovine, a koji su poreski rezidenti Republike Srbije; da se uslovi propisani Zakonom i Uredbom odnose na sve štediše Jugbanke. Štedišama koji ispunjavaju propisane uslove konverziju deviznog štednog uloga u obveznice Republike Srbije i isplatu tih obveznica vrši Eurobanka EFG a.d, Beograd, u skladu s članom 6. Uredbe. Takođe se navodi da odredbe člana 2. Uredbe nemaju povratno dejstvo jer se primenjuju za ubuduće, a to znači od dana stupanja na snagu Uredbe, a da Uredba nije u suprotnosti ni s odredbama čl. 1, 2. i 3. i člana 21. stav 2. Zakona, kao ni sa članom 36. Ustava, budući da je njenim donošenjem omogućeno pravo na prioritetne isplate najugroženijem delu stanovništva Kosova i Metohije, čime je izvršena legitimna zaštita javnog interesa, da donošenjem Uredbe, a ostale štediše nisu uskraćene za ostvarivanje prava po osnovu tzv. stare devizne štednje.

U sprovedenom prethodnom postupku Ustavni sud je konstatovao:

Osporenom Uredbom o bližim uslovima i načinu isplate devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica ("Službeni glasnik RS", broj 37/04), koja je doneta na osnovu člana 90. tačka 2. Ustava Republike Srbije od 1990. godine i u vezi sa Zakonom o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije na osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", broj 36/02), uređuju se bliži uslovi i način servisiranja devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica u skladu sa Zakonom o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije na osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", broj 36/02) (u daljem tekstu: Zakon) (član 1.). Prema članu 2. Uredbe, pravo na prioritetne isplate devizne štednje, u skladu sa Zakonom, ostvaruju vlasnici štednih uloga koji su poreski obveznici Republike Srbije, a koji su na dan stupanja na snagu Zakona imali prebivalište na teritoriji Republike Srbije, odnosno građani sa statusom privremeno raseljenog lica sa Kosova i Metohije, dok je u čl. 3. i 4. Uredbe propisano čime se dokazuje prebivalište na teritoriji republike Srbije (ličnom ispravom izdatom od nadležnog organa Republike Srbije ili legitimacijom raseljenog lica izdatog od Crvenog krsta Srbije, odnosno Koordinaiconog centra Srbije i Crne Gore), te čime se dokazuje status poreskog obveznika Republike Srbije (uverenjem izdatim od strane nadležne organizacione jedinice Poreske uprave, poslednjim čekom od penzije ostvarene preko nadležnog republičkog fonda za penzijsko invalidsko osiguranje, a štediše koje se nalaze u evidenciji nacionalne službe za zapošljavanje, dokaz o tome). Članom 5. Uredbe propisano je ko i na osnovu čega ostvaruje pravo na prioritetnu isplatu devizne štednje u slučaju da se vlasnik štednog uloga vodi kao nestalo lice. Prema čl. 6. do 8. Uredbe, servisiranje devizne štednje vrši Nacionalna štedionica-banka a.d. Beograd, a Jugobanka Jugbanka a.d. KM dužna je da bazu podataka o deviznoj štednji građana ažurira sa stanjem na dan 19. avgusta 2002. godine i dostavi Nacionalnoj štedionici, dok će uslove preuzimanja i međusobna prava i obaveze regulisati ugovorom Nacionalna štedionica sa Jugobankom Jugbankom a.d. Kosovska Mitrovica. Članom 9. Uredbe propisano je stupanje na snagu uredbe.

Ustavom Republike Srbije utvrđeno je, pored ostalog: da je Republika Srbija država zasnovana na vladavini prava i socijalnoj pravdi, načelima građanske demokratije, ljudskim i manjinskim pravima i slobodama i pripadnosti evropskim tradicijama i vrednostima (član 1.); da je vladavina prava osnovna pretpostavka Ustava i počiva na neotuđivim ljudskim pravima (član 3. stav 1.); da uređenje vlasti počiva na podeli vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku (član 4. stav 2.); da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki, da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije, da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta, da se ne smatraju diskriminacijom posebne mere koje Republika Srbija može uvesti radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koja su suštinski u nejednakom položaju sa ostalim građanima (član 21.); da se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave (član 36. stav 1.), da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine (član 58. st. 1 i 3.); da Republika Srbija uređuje i obezbeđuje, pored ostalog, ostvrivanje i zaštitu sloboda i prava građana, jedinstveno tržište, pravni položaj privrednih subjekata, sistem obavljanja pojedinih privrednih i drugih delatnosti, monetarni, bankarski i devizni sistem; svojinske i obligacione odnose i zaštitu svih oblika svojine, sistem socijalnog osiguranja i drugih oblika socijalne sigurnosti, druge ekonomske i socijalne odnose od opšteg interesa, te druge odnose od interesa za Republiku Srbiju u skladu s Ustavom (član 97. tač. 2, 6, 7, 8. i 17.); da Narodna skupština, kao nosilac zakonodavne vlasti u Republici Srbiji, donosi zakone i druge opšte akte iz nadležnosti Republike Srbije (član 98. i član 99. tačka 7.); da Vlada, kao nosilac izvršne vlasti u Republici Srbiji, utvrđuje i vodi politiku, izvršava zakone i druge opšte akte Narodne skupštine, donosi uredbe i druge opšte akte radi izvršavanja zakona, predlaže Narodnoj skupštini zakone i druge opšte akte i daje o njima mišljenje kad ih podnese drugi predlagač, usmerava i usklađuje rad organa državne uprave i vrši nadzor nad njihovim radom, vrši i druge poslove određene Ustavom i zakonom (čl. 122. i 123.).

Zakon o Vladi ("Službeni glasnik RS", br. 55/05, 71/05, 101/07, 65/08, 16/11 i 72/12) propisuje da Vlada utvrđuje i vodi politiku Republike Srbije u okviru Ustava i zakona i drugih opštih akata Narodne skupštine, da Vlada izvršava zakone i druge opšte akte Narodne skupštine tako što donosi opšte i pojedinačne pravne akte i preduzima druge mere (član 2.). U odeljku IV. ''Akti Vlade", odredbama čl. 42. do 46. Zakona propisano je da Vlada uredbom podrobnije razrađuje odnos uređen zakonom, u skladu sa svrhom i ciljem zakona.

Ustavni sud je imao u vidu i nepravosnažnu presudu Evropskog suda za ljudska prava ''Ališić i drugi protiv Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Srbije, Slovenije i BJR Makedonije'' (predstavka broj 60642/08) ("Službeni glasnik RS", broj 112/12) i izraženi stav toga suda da Srbija treba da preduzme sve mere u skladu sa članom 44. stav 2. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda da bi se omogućila isplata stare devizne štednje svima koji su u istoj poziciji i pod istim uslovima koje su imali srpski državljani sa takvim ušteđevinama u domaćim filijalama srpskih banaka.

Polazeći od navedenih ustavnih i zakonskih odredaba, Ustavni sud konstatuje da Vlada utvrđuje i vodi politiku, izvršava zakone i druge opšte akte Narodne skupštine, donosi uredbe i druge opšte akte radi izvršavanja zakona, te da se uredbom podrobnije razrađuje odnos uređen zakonom, u skladu sa svrhom i ciljem zakona.

Zakonom o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", broj 36/02 i "Službeni glasnik RS", br. 80/04 i 101/05) propisano je: da se ovim zakonom uređuju uslovi i način regulisanja obaveza po osnovu devizne štednje građana iz člana 2. Zakona o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", br. 59/98, 44/88 i 53/01) (u daljem tekstu: Zakon), koja je, u skladu s članom 4. tog zakona pretvorena u oročeni depozit kod ovlašćenih banaka i postala javni dug Savezne Republike Jugoslavije (član 1.); da obaveza Savezne Republike Jugoslavije po osnovu javnog duga utvrđenog na način iz člana 2. ovog zakona postaje, od dana stupanja na snagu tog zakona, obaveza, odnosno dug Republike Srbije-srazmerno visini devizne štednje građana čije je prebivalište na njenoj teritoriji (član 3.); da se obaveze prema deviznim štedišama izvršavaju po dinamici propisanoj u st. 1. i 2, a da devizni štediša ima pravo na isplatu godišnje rate u visini od najmanje 500 evra ako su godišnje rate iz stava 2. ovog člana manje od tog iznosa (član 4. stav 3.); da se ovlašćena banka iz člana 2. Zakona i banke pravni sledbenici tih banaka, koje su bile obavezne da obezbeđuju sredstva za isplatu javnog duga Savezne Republike Jugoslavije u smislu čl. 6. i 7. Zakona, oslobađaju te obaveze i stupaju u obavezu prema Republici Srbiji, da način i uslove regulisanja obaveza Republike Srbije prema bankama iz stava 1. ovog člana, ako su obaveze ovih banaka utvrđene stavom 2. tog člana manje od potraživanja tih banaka , propisuje Vlada (član 16. st. 1. i 3.); da državljani bivših republika SFRJ, koje nisu u sastavu Savezne Republike Jugoslavije, a koji su deviznu štednju iz člana 2. Zakona položili kod ovlašćenih banaka sa sedištem na teritoriji Savezne Republike Jugoslavije, kao i državljani Savezne Republike Jugoslavije koji su tu štednju položili kod filijala banaka iz tog člana koje su se nalazile na teritoriji bivših republika SFRJ do momenta otcepljenja tih Republika, svoja potraživanja po osnovu devizne štednje građana ostvaruju na način koji se ugovori sa državama sukcesorima SFRJ, da građani na privremenom radu u inostranstvu i strana fizička lica, koji su deviznu štednju položili kod banaka iz člana 2. Zakona, pravo na isplatu te štednje ostvaruju u skladu sa ovim zakonom, da sredstva za isplatu devizne štednje iz stava 2. ovog člana obezbeđuje Republika Srbija prema sedištu banke kod koje je ta štednja položena (član 21.); da su nosioci obaveza iz člana 6. Zakona dužni da za isplate u 2002. godini obezbede sredstva za izmirenje obaveza u procentima utvrđeni tim članom, odnosno srazmerno učešću u visini sredstava utvrđenih za tu godinu prema članu 7. Zakona, a da se u periodu od 2003. do 2016. godine sredstva za izmirivanje obaveza po ovom zakonu obezbeđuju u skladu sa čl. 15, 19. i 20. tog zakona (član 23.).

Ustavni sud konstatuje da Zakon o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana uređuje uslove i način regulisanja obaveza po osnovu devizne štednje građana, pored ostalog, i za deponovanu deviznu štednju Jugobanke a.d. Kosovska Mitrovica, a koja je po zakonu iz 1998. godine postala javni dug Savezne Republike Jugoslavije, a potom za deo tog duga i Republike Srbije. Iz navedenog sledi da se obaveze po osnovu javnog duga izvršavaju i za ovu banku i da Zakon ne sadrži ovlašćenje po kojem bi Vlada uređivala izvršavanje obaveze po osnovu javnog duga, odnosno devizne štednje građana kod navedene banke, budući da je taj odnos već uređen Zakonom.

Prema stavu Ustavnog suda, Vlada u okviru Ustavom utvrđene funkcije da izvršava zakone, druge propise i opšte akte Narodne skupštine, može da donosi uredbe i druge opšte pravne akte za izvršavanje zakona, bez obzira da li je na to ovlašćena zakonom za čije se izvršavanje ti akti donose, međutim, i tada uredba i drugi opšti akt mora biti u skladu sa zakonom za čije se izvršavanje donosi i njima se ne mogu menjati pravne situacije koje je uspostavio zakon, niti se mogu na drugačiji način uređivati odnosi koji su već uređeni drugim zakonom.

Iz odredaba Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana sledi da obaveze prema deviznim štedišama, pa i štedišama Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica (sa prebivalištem na teritoriji Republike Srbije), Republika izvršava po dinamici, odnosno pod uslovima i na način utvrđen ovim zakonom (godišnjim ratama i u odgovarajućoj visini).

Budući da Vlada osporenom Uredbom o bližim uslovima i načinu isplate devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica propisuje prioritetno vraćanje devizne štednje građana položene kod te banke, to se postavlja pitanje da li je Vlada uredila odnose u izvršavanju zakona ili je uredila odnose na drugačiji način u odnosu na taj zakon, budući da pravo na prioritetnu isplatu po Uredbi imaju štediše ove banke.

Osporena Uredba doneta je u vezi sa Zakonom o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije na osnovu devizne štednje građana i njom se uređuju bliži uslovi i način servisiranja devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica.

Stoga je razmatrajući osporenu Uredbu, polazeći od navedenih odredaba Ustava i Zakona, kao i od navoda u inicijativama i odgovoru donosioca akta prema kojima je osporena Uredba doneta usled nemogućnosti sprovođenja odredaba Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije na osnovu devizne štednje građana iz 2002. godine, na teritoriji Kosova i Metohije i nemogućnosti ostvarivanja prava svih štediša s Kosova i Metohije, i da je stoga ustanovljen princip prioritetne isplate kako bi se i građanima Kosova i Metohije koji su fiskalni rezidenti Republike Srbije omogućila isplata tzv. stare devizne štednje položene kod Jugobanke Jugbanke, a.d, Kosovska Mitrovica i da predstavlja aktivnost države u izvršenju zakona, i propisa donetih na osnovu zakona čime je ostvarena potpuna ravnoteža između zahteva opšteg interesa društva i zahteva za zaštitom osnovnih prava pojedinca, budući da je Uredba doneta radi regulisanja obaveza, odnosno radi prioritetnih isplata najugroženijim građanima - štedišama Jugbanke koji su ostali bez celokupne svoje nepokretne i pokretne imovine a poreski su rezidenti Republike Srbije, čime je izvršena legitimna zaštita javnog interesa i stoga nema povreda prava iz člana 36. Ustava, niti je dovedeno u pitanje vlasništvo niti ugrožena isplata ostalim štedišama Jugbanke, Ustavni sud našao da se mogu postaviti sledeća sporna ustavnopravna pitanja:

- da li je Vlada osporenom Uredbom uredila odnose za izvršavanje Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana, kako se to navodi u odgovoru Vlade, ili je osporenom Uredbom uredila bliže uslove i način servisiranja devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica, uvođenjem instituta "prava na prioritetnu isplatu devizne štednje" i rezervisanjem prioritetne isplate samo za građane koji su deponovanu štednju imali kod te banke, mimo Zakona i na način koji nije predviđen Zakonom, kao što se to ističe u inicijativama?

- da li se Uredbom, eventualno, uređuju predmetni odnosi radi preduzimanja posebnih mera iz člana 21. stav 4. Ustava i pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koja su suštinski u nejednakom položaju sa ostalim građanima i može li to da učini Vlada ako za to nema izričito ovlašćenje u zakonu?

- da li se licima sa teritorije AP i KiM ostvarivanje prava na prioritetnu isplatu devizne štednje može uslovljavati time da su ta lica poreski obveznici Republike Srbije, da li se na taj način ograničava Ustavom zajemčeno pravo na imovinu iz člana 58. Ustava, kojim se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, te da li se ovo ograničenje može propisati aktom Vlade, budući da Zakon nije propisao te uslove, i da li se na taj način dovodi u pitanje ostvarivanje drugih prava zajemčenih Ustavom, i to konkretno ostvarivanje prava na pravično suđenje i prava na jednaku zakonsku zaštitu bez diskriminacije, odnosno prava na jednaku zaštitu prava iz člana 21, odnosno člana 36. Ustava,

Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud nalazi da se osnovano postavlja pitanje saglasnosti osporene Uredbe o bližim uslovima i načinu isplate devizne štednje građana položene kod Jugobanke Jugbanke a.d. Kosovska Mitrovica sa Ustavom i zakonom, te je saglasno odredbi člana 53. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07 i 99/11), pokrenut postupak za utvrđivanje neustavnosti i nezakonitosti navedene Uredbe.

Na osnovu izloženog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 2) i člana 46. tačka 1) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Rešenje kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Pokretanje postupka za ocenu ustavnosti uredbe o isplati stare devizne štednje

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti