Odluka Ustavnog suda o neustavnosti retroaktivne primene odluke o samodoprinosu

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio da je odredba odluke o uvođenju samodoprinosa, koja propisuje njenu primenu od 1. januara 2011, neustavna zbog povratnog dejstva, jer je odluka objavljena tek 9. februara 2011. Inicijativa za ocenu zakonitosti postupka donošenja je odbačena.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUo-115/2011
19.12.2013.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša B. Slijepč ević i sudije dr Olivera Vučić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 4. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 19. decembra 2013. godine, doneo je

O D L U K U

1. Utvrđuje se da odredba člana 1. stav 1. u delu koji glasi: „od 01.01.2011.“ Odluke o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Selenča za period od 1. januara 2011. do 31. decembra 2015. godine („Službeni list opštine Bač“, broj 3/11) ni je u saglasnosti sa Ustavom.

2. Odbacuje se inicijativa za pokretanje postupka za ocenu zakonitosti postupka donošenja Odluke iz tačke 1.

3. Odbacuje se zahtev za obustavu izvršenja pojedinačnog akta ili radnje koja je preduzeta na osnovu Odluke iz tačke 1.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podneta je inicijativ a za pokretanje postupka za ocenu zakonitosti postupka donošenja Odluke navedene u tački 1. izreke i ustavnosti odredbe člana 1. stav 1. iste odluke. U inicijativi se navodi da je osporena Odluka doneta suprotno članu 197. stav 1. Ustava Republike Srbije, kojim je utvrđena zabrana retroaktivne primene opštih akata, iz razloga što je odredbom člana 1. osporene Odluke određeno da se samodoprinos uvodi za period od 1. januara 2011. godine, a osporena Odluka je objavljena u „lokalnom službenom glasilu od 9. februara 2011. godine“. Inicijator smatra da je osporena Odluka doneta „i u suprotnosti sa članom 12. stav 1. Zakona o referendumu i narodnoj inicijativi, kojim je precizirano da akt o raspisivanju referenduma sadrži datum sprovođenja referenduma i vreme određeno za izjašnjavanje na referendumu“, te kako „se referendum mora održati određenog dana i u određenom vremenu, suprotno je takvoj zakonskoj odredbi da se referendum sprovodi u čak šest dana i bez precizirane satnice“. Podnosilac inicijative takođe smatra da je neophodno da Ustavni sud, u skladu sa odredbom člana 168. stav 4. Ustava, „do donošenja konačne odluke, obustavi izvršenje pojedinačnih akata ili radnji preduzetih na osnovu opšteg akta čiju ustavnost i zakonitost ocenjuje“.

Skupština opštine Bač je u odgovoru na inicijativu detaljno izložila postupak donošenja osporene Odluke, pozivajući se na odredbe Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, broj 129/07) i Zakona o referendumu i narodnoj inicijativi i predložila da Ustavni sud ne prihvati podneti inicijativu. Dopisom od 19. marta 2013. godine Skupština opštine Bač je obavestila Sud da se osporena Odluka ne primenjuje od 2012. godine zbog podnošenja inicijative za ocenu njene ustavnosti i zakonitosti.

U sprovedenom postupku Ustavni sud je utvrdio da su osporenu Odluku o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Selenča za period od 1. januara 2011. do 31. decembra 2015. godine, doneli građani naseljenog mesta Selenča na referendumu koji je sproveden od 17. do 22. decembra 2010. godine. Osporena Odluka je 9. februara 2011. godine objavljena u „Službenom listu opštine Bač“, broj 3/11. Osporenom odredbom člana 1. stav 1. Odluke propisano je da se uvodi samodoprinos za područje Mesne zajednice Selenča za period od 1. januara 2011. godine do 31. decembra 2015. godine radi obezbeđivanja novačnih sredstava u cilju zadovoljavanja zajedničkih potreba i interesa građana Mesne zajednice Selenča i izvršavanju poslova koji su regulisani ovim programom. Odredbom člana 11. osporene Odluke propisano je da će se ova odluka objaviti u „Službenom listu opštine Bač“. Osporenom Odlukom nije uređeno njeno stupanje na snagu.

Ustavom Republike Srbije utvrđeno je: da se poslovi jedinice lokalne samouprave finansiraju iz izvornih prihoda jedinice lokalne samouprave, budžeta Republike Srbije, u skladu sa zakonom, i budžeta autonomne pokrajine, kada je autonomna pokrajina poverila jedinicama lokalne samouprave obavljanje poslova iz svoje nadležnosti, u skladu sa odlukom skupštine autonomne pokrajine (član 188. stav 4.); da statuti, odluke i svi drugi opšti akti autonomnih pokrajina i jedinica lokalne samouprave moraju biti saglasni sa zakonom (član 195. stav 2.); da zakoni i drugi opšti akti stupaju na snagu najranije osmog dana od dana objavljivanja i mogu da stupe na snagu ranije samo ako za to postoje naročito opravdani razlozi, utvrđeni prilikom njihovog donošenja (član 196. stav 4.); da zakoni i svi drugi opšti akti ne mogu imati povratno dejstvo, i da izuzetno, samo pojedine odredbe zakona mogu imati povratno dejstvo, ako to nalaže opšti interes utvrđen pri donošenju zakona (član 197. st. 1. i 2.).

Za ocenu zakonitosti postupka donošenja osporene Odluke od značaja su Zakon o finansiranju lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 47/11 i 93/12) i Zakon o referendumu i narodnoj inicijativi („Službeni glasnik RS“, br. 48/94 i 11/98), čije odredbe su bile pravni osnov za donošenje osporene Odluke.

Zakonom o finansiranju lokalne samouprave propisano je: da jedinici lokalne samouprave pripadaju izvorni prihodi ostvareni na njenoj teritoriji uključujući i prihode od samodoprinosa (član 6. tačka 14)); da odluku o uvođenju samodoprinosa građani donose referendumom, u skladu sa propisima kojima je uređen postupak neposrednog izjašnjavanja građana, ako ovim zakonom nije drukčije određeno i da se oblik i način neposrednog izjašnjavanja građana uređuje statutom jedinice lokalne samouprave (član 20.).

Zakonom o referendumu i narodnoj inicijativi propisano je: da referendumom građani odlučuju o pitanjima za koja je to Ustavom i zakonom određeno i o pitanjima iz nadležnosti Narodne skupštine, odnosno skupštine autonomne pokrajine, opštine i grada za koja skupština to odluči i da se o pitanjima određenim statutom autonomne pokrajine, opštine ili grada, odnosno o drugim pitanjima iz njihove nadležnosti referendum sprovodi na način i po postupku utvrđenim ovim zakonom, ako zakonom nije drukčije određeno (član 2. st. 1. i 3.); da se na referendumu građani izjašnjavaju lično i tajno, na glasačkim listićima (član 7. stav 1.); da akt o raspisivanju referenduma o pitanjima iz nadležnosti autonomne pokrajine, opštine i grada donosi skupština autonomne pokrajine, odnosno opštine ili grada u skladu sa statutom (član 10. stav 2.); da akt o raspisivanju referenduma sadrži, naročito , naznačenje teritorije za koju se referendum raspisuje , akt, odnosno pitanje o kome se građani izjašnjavaju , datum sprovođenja referenduma i vreme određeno za izjašnjavanje na referendumu (član 12. stav 1.).

Odredbama Glave III (čl. 22. do 27.) Statuta Opštine Bač („Službeni list opštine Bač“, br. 16/08 i 2/10) uređeno je finansiranje poslova opštine i propisano je, između ostalog, da se radi rešavanja određenih pitanja od neposrednog interesa za lokalno stanovništvo u Opštini ili njenom delu, sredstva mogu prikupljati samodoprinosom i da odluku o uvođenju samodoprinosa donose građani referendumom, u skladu sa propisima kojima je uređen postupak neposrednog izjašnjavanja građana (član 26. st. 1. i 2.).

Odlukom o raspisivanju referenduma na teritoriji Mesne zajednice Selenča („Službeni list opštine Bač“, broj 8/10), koju je donela Skupština opštine Bač, na sednici od 21. oktobra 2010. godine, se raspisuje referendum na kojem će se građani izjasniti o predlogu Odluke o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Selenča za period od 1. januara 2011. do 31. decembra 2015. godine (član 1.) i određ uje da će se na referendumu građani izjasniti o pitanju da li su za donošenje odluke o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Selenča za period od 1. januara 2011. do 31. decembra 2015. godine (član 2.), da će se građani izjasniti zaokruživanjem reči: „za“ ili „protiv“ na glasačkom listiću (član 3.) i da će se navedeni referendum održati 17, 18, 19, 20, 21. i 22. decembra 2010. godine , u vremenu od 8,00 do 20,00 časova (član 4.).

Iz odredaba člana 20. Zakona o finansiranju lokalne samouprave proizlazi da odluku o uvođenju samodoprinosa građani donese referendumom po postupku uređenom odredbama Zakona o referendumu i narodnoj inicijativi koji, između ostalog, predviđa da se na referendumu građani izjašnjavaju lično i tajno na glasačkim listićima (član 7. stav 1.), a da se statutom jedinice lokalne samouprave mogu urediti pitanja oblika i načina sprovođenja referenduma kao načina neposrednog izjašnjavanja građana. Imajući u vidu da je Skupština opštine Bač Odlukom o raspisivanju referenduma na teritoriji Mesne zajednice Selenča, za izjašnjavanje građana o predlogu Odluke o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Selenča za period od 1. januara 2011. godine do 31. decembra 2015. godine, raspisala referendum kao način neposrednog izjašnjavanja građana, te da je ovakvim izjašnjavanjem i doneta osporena Odluka, Ustavni sud je ocenio da je osporena Odluka doneta na način i po postupku koji je u saglasnosti sa odredbama člana 20. stav 1. Zakona o finansiranju lokalne samouprave i člana 7. stav 1. Zakona o referendumu i narodnoj inicijativi. Polazeći od navedenog, Ustavni sud je našao da iznetim razlozima u inicijativi nije potkrepljena tvrdnja da ima osnova za pokretanje postupka za ocenu zakonitosti postupka donošenja osporene Odluke, pa je saglasno članu 53. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13-Odluka US), inicijativu u ovom delu odbacio i rešio kao u tački 2. izreke.

U vezi sa navodima inicijatora kojima se zakonitost postupka donošenja osporene Odluke dovodi u pitanje sa aspekta odredbe člana 12. stav 1. Zakona o referendumu i narodnoj inicijativi, Ustavni sud ukazuje da se ovi navodi ne mogu dovesti u ustavnopravnu vezu sa navedenom zakonskom odredbom, s obzirom na to da ona uređuje sadržinu akta o raspisivanju referenduma koji prethodi postupku donošenja odluke o uvođenju samodoprinosa, a ne postupak donošenja ove odluke, kako to inicijator pogrešno smatra.

Daljim razmatranjem navoda iz inicijative Ustavni sud je ocenio da osporena odredba člana 1. stav 1. Odluke u delu koji glasi: „od 01.01.2011.“ nije u saglasnosti sa odredbom člana 197. stav 1. Ustava, kojom je utvrđena zabrana povratnog dejstva opštih pravnih akata, imajući u vidu da je osporena Odluka objavljena 9. februara 2011. godine i da je, saglasno odredbi člana 196. stav 4. Ustava, stupila na snagu 17. februara 2011. godine.

Kako se inicijativom osporava ustavnost odredbe člana 1. stav 1. Odluke, kojom se reguliše pitanj e o ko me Sud već ima zauzet stav u mnogobrojnim predmetima ( IUo-529/10 od 13. juna 2012. godine („Službeni glasnik RS“, broj 68/12), IU-168/06 od 23. oktobra 2009. godine („Službeni glasnik RS“, broj 9/10), IUo-69/02 od 3. februara 2005. godine („Službeni glasnik RS“, broj 20/05) i dr.), Ustavni sud je odlučio kao u tački 1. izreke , bez donošenja rešenja o pokretanju postupka, a saglasno odredbi člana 53. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu .

S obzirom na to da je Sud doneo konačnu odluku u ovoj ustavnopravnoj stvari , zahtev za obustavu izvršenja pojedinačnog akta ili radnje preduzete na osnovu osporene Odluke Ustavni sud je odbacio, saglasno odredbi člana 5 6. stav 3 . Zakona o Ustavnom sudu , kao u tački 3. izreke.

Na osnovu izloženog i odredaba člana 42a stav 1. tačka 2), člana 45. tačka 1) i člana 46. tač . 3) i 5) Zakona o Ustavnom sudu i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

Na osnovu člana 168. stav 3. Ustava, odredba člana 1. stav 1. u delu koji glasi: „od 01.01.2011.“ Odluke navedene u tački 1. izreke prestaje da važi danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o neustavnosti retroaktivne primene odluke o samodoprinosu

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti