Neustavnost i nezakonitost odredbe kolektivnog ugovora sa povratnim dejstvom

Kratak pregled

Ustavni sud utvrdio je da odredba člana 59. stav 3. Kolektivnog ugovora preduzeća "Beograd film" nije bila u saglasnosti sa Ustavom i zakonom. Odredba je imala nedozvoljeno povratno dejstvo i doneta je bez potrebne saglasnosti Agencije za privatizaciju.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUo-124/2008
07.10.2010.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Dragiša Slijepčević, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 5. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 7. oktobra 2010. godine, doneo je

O D L U K U

1. Utvrđuje se da odredba člana 59. stav 3. Kolektivnog ugovora Preduzeća za proizvodnju, distribuciju i prikazivanje filmova "Beograd film", broj 359 od 1. avgusta 2006. godine, u vreme važenja nije bila u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

2. Odbacuje se zahtev za obustavu izvršenja pojedinačnih akata i radnji preduzetih na osnovu Kolektivnog ugovora iz tačke 1.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podneta je inicijativa za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti člana 59. stav 3. Kolektivnog ugovora Preduzeća za proizvodnju, distribuciju i prikazivanje filmova "Beograd film", broj 359 od 1. avgusta 2006. godine. U inicijativi se navodi da je odredba člana 59. stav 3. Kolektivnog ugovora, kojom je predviđeno da se osnovna zarada za određene poslove utvrđuje od 1. januara 2006. godine, nesaglasna sa odredbom člana 197. stav 1. Ustava Republike Srbije prema kojoj zakoni i svi drugi opšti akti ne mogu imati povratno dejstvo. Pored toga, podnosilac inicijative smatra da je osporena odredba suprotna i odredbi člana 25a stav 2. Zakona o privatizaciji, iz razloga što su zarade zaposlenih povećane bez prethodne saglasnosti Agencije za privatizaciju. Zatraženo je, takođe, da Ustavni sud obustavi izvršenje osporene odredbe Kolektivnog ugovora do donošenja konačne odluke Ustavnog suda.

U odgovoru donosioca akta navodi se, pored ostalog, da je osporeni Kolektivni ugovor prestao da važi, odnosno da nije produženo njegovo važenje, a da su u vreme podnošenja inicijative odredbe Kolektivnog ugovora važile i proizvodile pravno dejstvo.

U sprovedenom postupku, Ustavni sud je utvrdio da su osporeni Kolektivni ugovor zaključili direktor preduzeća i reprezentativni sindikat kod poslodavca, 1. avgusta 2006. godine, na osnovu člana 1. stav 2, člana 3. stav 1. i čl. 240. i 248. Zakona o radu. Ovim kolektivnim ugovorom uređena su prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa kod poslodavca, postupak izmena i dopuna Kolektivnog ugovora i druga pitanja od značaja za zaposlene i poslodavca (član 1.). Prema osporenoj odredbi člana 59. stav 3. Kolektivnog ugovora, osnovna zarada za određene poslove utvrđuje se od 1. januara 2006. godine, i to prema tabeli koja sadrži grupu poslova, vrste poslova prema složenosti, odgovornosti i uslovima rada i mesečni iznos zarada u dinarima.

Kako je članom 263. Zakona o radu ("Službeni glasnik RS", br. 24/05 i 61/05) propisano da se kolektivni ugovor zaključuje na period do tri godine, kao i da po isteku ovog roka kolektivni ugovor prestaje da važi ako se učesnici kolektivnog ugovora drugačije ne sporazumeju najkasnije 30 dana pre isteka važenja kolektivnog ugovora, Ustavni sud je konstatovao da je osporeni Kolektivni ugovor prestao da važi 1. avgusta 2009. godine, imajući u vidu da, prema obaveštenju donosioca akta, nije produženo njegovo važenje u smislu navedene odredbe Zakona.

Za ocenu ustavnosti osporene odredbe Kolektivnog ugovora od značaja su odredbe člana 197. st. 1. i 2. Ustava Republike Srbije kojima je utvrđeno da zakoni i svi drugi opšti akti ne mogu imati povratno dejstvo, a da izuzetno samo pojedine odredbe zakona mogu imati povratno dejstvo, ako to nalaže opšti interes utvrđen pri donošenju zakona.

Imajući u vidu da je osporenom odredbom Kolektivnog ugovora bilo predviđeno da se osnovna zarada za poslove prikazane u tabeli koja je sastavni deo ove odredbe utvrđuje od 1. januara 2006. godine, a da je Kolektivni ugovor bio zaključen 1. avgusta i da je stupio na snagu 9. avgusta 2006. godine, Ustavni sud je ocenio da je osporena odredba u vreme njenog važenja bila nesaglasna sa odredbama člana 197. st. 1. i 2. Ustava, s obzirom na to da je početak primene osporene odredbe utvrđen pre datuma donošenja osporenog akta, čime je osporenoj odredbi dato povratno dejstvo.

S obzirom na to da je preduzeće "Beograd film" bilo društveno preduzeće, u odnosu na koje je, prema navodima donosioca akta, bio pokrenut postupak privatizacije, za ocenu zakonitosti osporenog Kolektivnog ugovora od značaja je odredba člana 25a stav 2. Zakona o privatizaciji ("Službeni glasnik RS", br. 38/01, 18/03, 45/05 i 123/07). Ovom odredbom navedenog Zakona je propisano da preduzeće koje posluje većinskim društvenim kapitalom može u toku postupka privatizacije da menja odredbe pojedinačnog kolektivnog ugovora koje se odnose na visinu zarada zaposlenih, samo uz prethodnu saglasnost Agencije, ako se tim odredbama uvećava zarada zaposlenih u procentu većem od projektovanog rasta cena na malo ili ako je preduzeće prethodnu poslovnu godinu završilo sa gubitkom.

Ustavni sud je izvršio uvid u izveštaj preduzeća "Tekoms" d.o.o. Beograd od 17. januara 2008. godine o izvršenom reobračunu plata za period od 1. januara 2006. do 30. juna 2007. godine za Preduzeće "Beograd film" i utvrdio da su obračuni plata za navedene periode urađeni na osnovu izmenjenih koeficijenata kojima su plate zaposlenima uvećane za 46,96% u odnosu na stanje obračuna zarada po koeficijentima utvrđenim Kolektivnim ugovorom ovog preduzeća broj 717 od 15. septembra 2005. godine. Pored toga, iz dopisa Agencije za privatizaciju od 10. juna 2008. godine utvrđeno je da preduzeće "Beograd film" nije dobilo saglasnost na odredbe osporenog Kolektivnog ugovora kojima se povećava vrednost boda i formiraju novi koeficijenti za obračun zarada zaposlenih, kao i da ne postoji zahtev za dobijanje saglasnosti, shodno odredbi člana 25a stav 2. Zakona o privatizaciji. Takođe je, prema dostavljenom bilansu stanja, utvrđeno da je navedeno preduzeće u 2005. godini ostvarilo gubitak u poslovanju, iz čega proizlazi da je za uvećanje zarada bila neophodna saglasnost Agencije za privatizaciju.

Iz iznetog sledi, po oceni Ustavnog suda, da je osporena odredba Kolektivnog ugovora bila nesaglasna i sa odredbom člana 25a stav 2. Zakona o privatizaciji iz razloga što su osnovne zarade zaposlenih utvrđene u osporenom Kolektivnom ugovoru uvećane u odnosu na zarade utvrđene Kolektivnim ugovorom iz 2005. godine bez prethodne saglasnosti Agencije za privatizaciju, koja je bila obavezna prema Zakonu o privatizaciji, s obzirom na nespornu činjenicu da je Preduzeće u 2005. godini ostvarilo gubitak u poslovanju.

Kako je u toku prethodnog postupka pravno stanje potpuno utvrđeno i prikupljeni podaci pružaju pouzdan osnov za odlučivanje, Ustavni sud je u konkretnoj pravnoj stvari odlučio bez donošenja rešenja o pokretanju postupka, saglasno odredbi člana 53. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07).

Ustavni sud je odbacio zahtev za obustavu izvršenja osporene odredbe Kolektivnog ugovora, saglasno odredbi člana 56. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, jer je doneo konačnu odluku.

Na osnovu izloženog i odredaba člana 45. tačka 4) i člana 46. tačka 3) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Neustavnost i nezakonitost odredbe kolektivnog ugovora sa povratnim dejstvom

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti