Odluka o neustavnosti Pravilnika o motivisanju i ocenjivanju zaposlenih u Javnom preduzeću „Gradsko stambeno“

Kratak pregled

Ustavni sud utvrdio je da Pravilnik Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom. Direktor nije ovlašćen da opštim aktom, izvan kolektivnog ugovora ili pravilnika o radu, uređuje stimulaciju i destimulaciju zaposlenih, niti akt može stupiti na snagu danom donošenja.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUo-130/2024
02.04.2026.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik Suda dr Vladan Petrov i sudije dr Nikola Banjac, dr Ranka Vujović, Jelena Deretić, dr Atila Dudaš (Dudás Attila), dr Zoran Lončar, dr Dobrosav Milovanović, dr Nataša Plavšić, Maja Popović, dr Mihajlo Rabrenović, dr Milan Rapajić i dr Bojan Tubić, na osnovu člana 167. stav 1. tač. 1. i 3. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 2. aprila 2026. godine, doneo je

O D L U K U

1. Utvrđuje se da Pravilnik o utvrđivanju postupka i kriterijuma motivisanja zaposlenih i ocenjivanja zaposlenih Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ Beograd broj 00-38361/3- 2022 od 31. avgusta 2022. godine, nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

2. Odbacuje se inicijativa za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti odredbe člana 77. stav 5. Kolektivnog ugovora kod poslodavca Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ Beograd („Službeni list grada Beograda“, broj 128/21).

3. Odbacuje se inicijativa za pokretanje postupka za ocenu saglasnosti Pravilnika o utvrđivanju postupka i kriterijuma motivisanja zaposlenih i ocenjivanja zaposlenih Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ Beograd broj 00-38361/3-2022 od 31. avgusta 2022. godine sa Kolektivnim ugovorom kod poslodavca Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ Beograd („Službeni list grada Beograda“, broj 128/21).

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu je podneta inicijativa za ocenu ustavnosti i zakonitosti opštih pravnih akata navedenih u izreci.

U inicijativi se ističe da je neustavna i nezakonita osporena odredba člana 77. stav 5. Kolektivnog ugovora kojom je predviđeno da se uvećanje, odnosno umanjenje zarada zaposlenih vrši na osnovu normativnog akta koji donosi direktor poslodavca, uz mišljenje reprezentativnog sindikata, na osnovu koje odredbe je donet osporeni Pravilnik, zbog toga što, po mišljenju inicijatora, poslodavac nema zakonsko ovlašćenje da pitanja koja se odnose na definisanje i procenu radnog učinka uredi bilo kojim opštim aktom, osim kolektivnim ugovorom kod poslodavca i pravilnikom o radu, saglasno odredbama Zakona o radu. Inicijator navodi da je osporeni Kolektivni ugovor nesaglasan sa odredbama člana 107. st. 2. i 3. Zakona o radu, zbog toga što ne utvrđuje kriterijume, odnosno elemente na osnovu kojih se vrši ocena radnog učinka zaposlenih, kao i da ovi elementi za obračun radnog učinka nisu predviđeni, niti razrađeni Posebnim kolektivnim ugovorom za javna preduzeća u komunalnoj delatnosti na teritoriji Republike Srbije (PKURS). Osporavajući ustavnost i zakonitost osporenog Pravilnika podnosilac inicijative ukazuje da se osporenim odredbama ovog opšteg pravnog akta zaposlenima nameće obavljanje poslova koji nisu obuhvaćeni opisom poslova iz zaključenih ugovora o radu, što je nesaglasno sa odredbama člana 33. stav 1. tačka 4) i članom 24. stav 2. Zakona o radu, kao i sa odredbama Zakona o obligacionim odnosima, budući da je pitanje dela zarade za radni učinak, neustavno i nezakonito, uređeno posebnim aktom, a ne kolektivnim ugovorom. Inicijator ističe i da je odredbom člana 14. osporenog Pravilnika predviđeno njegovo stupanje na snagu danom donošenja, što je nesaglasno sa odredbom člana 196. st. 1. i 4. Ustava. Svoje tvrdnje podnosilac inicijative potkrepljuje materijalnim pravom, citirajući sadržinu više odredaba Zakona o radu.

U odgovoru donosioca osporenog Pravilnika ističe se da je osporeni Kolektivni ugovor prestao da važi stupanjem na snagu Kolektivnog ugovora kod poslodavca Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ Beograd („Službeni list grada Beograda“, broj 155/24). Donosilac ističe da je osporena odredba Kolektivnog ugovora u skladu sa odredbama: člana 104. stav 1. Zakona o radu kojom je propisano da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, čl. 58. i 59. Posebnog kolektivnog ugovora za javna preduzeća u komunalnoj delatnosti na teritoriji Republike Srbije kojima je propisano uvećanje, odnosno umanjenje osnovne zarade zaposlenog na mesečnom nivou, po osnovu radnog učinka, kao i sa odredbama člana 13. Posebnog kolektivnog ugovora za javna preduzeća u komunalnoj i stambenoj delatnosti u Beogradu kojima su propisani uslovi pod kojima se može umanjiti osnovna zarada zaposlenih. Donosilac ističe da su osporeni Kolektivni ugovor i Pravilnik doneti u cilju primene odredbe člana 107. stav 3. Zakona o radu, kao i da neophodnost donošenja osporenog Pravilnika proizlazi iz odredbe člana 156. stav 1. Kolektivnog ugovora kojom je predviđena obaveza potpisnika ovog ugovora da u okviru svojih ovlašćenja preduzimaju sve potrebne radnje za primenu odredaba ovog ugovora. U odgovoru donosioca ističe se i da bi se, u odsustvu osporenog Pravilnika, motivisanje i ocenjivanje zaposlenih svelo na diskrecionu ocenu poslodavca. Donosilac je na kraju istakao da je osporeni Pravilnik objavljen na oglasnim tablama Direkcije i organizacionih jedinica Preduzeća, te da je predstavnicima reprezentativnih sindikata naknadno dostavljen u originalu, imajući u vidu da su oni prethodno dali saglasnost.

Ustavni sud je u sprovedenom postupku utvrdio da su osporeni Kolektivni ugovor kod poslodavca Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ Beograd („Službeni list grada Beograda“, broj 128/21) potpisali 23. decembra 2021. godine Sindikat „Nezavisnost“ Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ Beograd, Savez samostalnih sindikata Srbije – Sindikalna organizacija Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ Beograd, direktor Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ Beograd, a 24. decembra 2021. godine gradonačelnik grada Beograda, kao ovlašćeni organ osnivača. Osporenom odredbom člana 77. stav 5. ovog ugovora bilo je predviđeno da se uvećanje, odnosno umanjenje zarada zaposlenima vrši na osnovu normativnog akta koji donosi direktor poslodavca uz mišljenje reprezentativnih sindikata, dok su drugim odredbama ovog člana bili predviđeni umanjenje osnovne zarade i stimulacija zaposlenih, iznosi umanjenja, odnosno stimulacije, kao i osnovi po kojima se vrše umanjenje osnovne zarade, odnosno stimulacija zaposlenih. Ustavni sud je takođe utvrdio da je osporeni Kolektivni ugovor prestao da važi stupanjem na snagu Kolektivnog ugovora kod poslodavca Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ Beograd („Službeni list grada Beograda“, broj 155/24), potpisanog 20. decembra 2024. godine (od strane gradonačelnika grada Beograda potpisan 24. decembra 2024. godine).

Osporeni Pravilnik doneo je 31. avgusta 2022. godine v. d. direktor JP „Gradsko stambeno“ Beograd, na osnovu, pored ostalog, osporene odredbe člana 77. stav 5. Kolektivnog ugovora i mišljenja reprezentativnih sindikata i njime su uređeni postupak i kriterijumi motivisanja zaposlenih, koji pozitivno ili negativno doprinose poslovnom uspehu poslodavca i radi poboljšanja kvaliteta obavljanja posla, kao i ocenjivanje zaposlenih radi isplate godišnje nagrade za ostvarene izuzetne rezultate rada u toku kalendarske godine. Odredbama člana 3. ovog pravilnika predviđeni su slučajevi kada poslodavac može da vrši stimulaciju zaposlenih i iznosi stimulacije, a odredbama člana 5. istog opšteg pravnog akta predviđeni su slučajevi kada poslodavac može da vrši destimulaciju zaposlenih i iznosi umanjenja osnovne zarade zaposlenih. Osporenom odredbom člana 14. Pravilnika predviđeno je njegovo stupanje na snagu danom donošenja.

Ustavom Republike Srbije utvrđeno je da se zakoni i svi drugi opšti akti objavljuju pre stupanja na snagu, te da zakoni i drugi opšti akti stupaju na snagu najranije osmog dana od dana objavljivanja i da mogu da stupe na snagu ranije samo ako za to postoje naročito opravdani razlozi utvrđeni prilikom njihovog donošenja (član 196. st. 1. i 4.).

Zakonom o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05, 61/05, 54/09, 32/13, 75/14, 13/17 - Odluka US, 113/17, 95/18 - Autentično tumačenje i 109/25 – dr.zakon) propisano je: da se kolektivnim ugovorom kod poslodavca, u skladu sa zakonom, uređuju prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa i međusobni odnosi učesnika kolektivnog ugovora (član 3. stav 1.); da kolektivni ugovor i pravilnik o radu (opšti akti) i ugovor o radu ne mogu da sadrže odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom, a da opštim aktom i ugovorom o radu mogu da se utvrde veća prava i povoljniji uslovi rada od prava i uslova utvrđenih zakonom, kao i druga prava koja nisu utvrđena zakonom, osim ako zakonom nije drukčije određeno (član 8. st. 1. i 2.); da su poslodavac i zaposleni dužni da se pridržavaju prava i obaveza utvrđenih zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu (član 17.); da ugovor o radu sadrži naziv i opis poslova koje zaposleni treba da obavlja (član 33. stav 1. tačka 4)); da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu (član 104. stav 1.); da se zarada iz člana 104. stav 1. ovog zakona sastoji od zarade za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarade po osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca (nagrade, bonusi i sl.) i drugih primanja po osnovu radnog odnosa, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu (član 105. stav 1.); da se osnovna zarada određuje na osnovu uslova, utvrđenih pravilnikom, potrebnih za rad na poslovima za koje je zaposleni zaključio ugovor o radu i vremena provedenog na radu, da se radni učinak određuje na osnovu kvaliteta i obima obavljenog posla, kao i odnosa zaposlenog prema radnim obavezama, i da se opštim aktom utvrđuju elementi za obračun i isplatu osnovne zarade i zarade po osnovu radnog učinka iz st. 1. i 2. ovog člana, a da se ugovorom o radu može utvrdi osnovna zarada u većem iznosu od osnovne zarade utvrđene na osnovu elemenata iz opšteg akta (član 107.).

Razmatrajući saglasnost osporenog Pravilnika sa odredbama Zakona o radu Ustavni sud je utvrdio da su ovim zakonom izričito predviđena samo dva opšta pravna akta kojima se, na opšti način, mogu uređivati prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa. To su kolektivni ugovor i pravilnik o radu, koji su odredbom člana 8. stav 1. Zakona izričito označeni kao „opšti akti“. Ustavni sud je utvrdio da je, uređujući pravo na zaradu, odredbom člana 104. stav 1. Zakona propisano da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu, kao i da se, saglasno odredbi člana 105. stav 1. ovog zakona, zarada iz člana 104. stav 1. ovog zakona sastoji, pored ostalog, od zarade po osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca (nagrade, bonusi i sl).

Polazeći od navedenog zakonskog okvira, Ustavni sud je ocenio da direktor poslodavca nema zakonsko ovlašćenje da pitanja koja se odnose na osnove i iznose umanjenja osnovne zarade (destimulacija) ili uvećanja osnovne zarade (stimulacija) uredi bilo kojim drugim opštim pravnim aktom, osim opštim atima iz člana 8. stav 1. Zakona o radu, što je i učinjeno drugim odredbama člana 77. osporenog Kolektivnog ugovora, te je Sud ocenio da osporeni Pravilnik u celini nije u saglasnosti sa zakonom. Budući da je Ustavni sud utvrdio da osporeni Pravilnik u celini nije u saglasnosti sa zakonom, a da prema odredbi člana 195. stav 1. Ustava, svi podzakonski opšti akti Republike Srbije, opšti akti organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, političkih stranaka, sindikata i udruženja građana i kolektivni ugovori moraju biti saglasni zakonu, Sud je utvrdio da osporeni Pravilnik posledično nije u saglasnosti ni sa Ustavom.

Pri tome, Ustavni sud dodatno ukazuje da se, saglasno odredbi člana 196. stav 1. Ustava, zakoni i svi drugi opšti akti objavljuju pre stupanja na snagu, kao i da je stavom 4. istog člana utvrđeno da opšti akt može da stupi na snagu najranije osmog dana od dana njegovog objavljivanja, odnosno, pod Ustavom utvrđenim uslovima ranije, ali da nikada ne može da stupi na snagu samim donošenjem, te je osporena odredba člana 14. Pravilnika kojom je predviđeno njegovo stupanje na snagu danom donošenja nesaglasna sa odredbom člana 196. stav 4. Ustava.

S obzirom na to da je u prethodnom postupku pravno stanje potpuno utvrđeno i prikupljeni podaci pružaju pouzdan osnov za odlučivanje, Ustavni sud je odlučio kao u tački 1. izreke, bez donošenja rešenja o pokretanju postupka, saglasno odredbi člana 53. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13 – Odluka US, 40/15 – dr.zakon, 103/15, 10/23 i 92/23).

Budući da je osporeni Kolektivni ugovor u celini prestao da važi stupanjem na snagu Kolektivnog ugovora kod poslodavca Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ Beograd („Službeni list grada Beograda“, broj 155/24), a da Ustavni sud nije našao da treba pokrenuti postupak radi otklanjanja eventualnih posledica neustavnosti i nezakonitosti, to je na osnovu člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, u ovom delu podnetu inicijativu odbacio, zato što nisu ispunjene pretpostavke za vođenje postupka i odlučivanje, pa je odlučeno kao u tački 2. izreke. Međutim, Ustavni sud dodatno ukazuje da nema zakonskog utemeljenja da osporena odredba člana 77. stav 5. Kolektivnog ugovora bude osnov za donošenje osporenog Pravilnika kojim poslodavac uređuje ova pitanja.

Kada su u pitanju navodi inicijative o nesaglasnosti osporenog Pravilnika u odnosu na odredbe osporenog Kolektivnog ugovora, Ustavni sud ukazuje da, saglasno članu 167. Ustava, nije nadležan da odlučuje o saglasnosti opštih pravnih akata sa kolektivnim ugovorom. Ustavni sud takođe nije nadležan da ceni međusobnu saglasnost osporenih opštih pravnih akata, pa je odlučeno kao pod tačkom 3. izreke.

Polazeći od izloženog, a na osnovu odredaba člana 42a stav 1. tačka 2) i člana 45. tač. 1) i 4) i člana 46. tačka 5) Zakona o Ustavnom sudu, i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), Sud je doneo Odluku kao u izreci.

Na osnovu člana 168. stav 3. Ustava, danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“ prestaje da važi Pravilnik o utvrđivanju postupka i kriterijuma motivisanja zaposlenih i ocenjivanja zaposlenih Javnog preduzeća „Gradsko stambeno“ Beograd broj 00-38361/3- 2022 od 31. avgusta 2022. godine.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Vladan Petrov

Odluka o neustavnosti Pravilnika o motivisanju i ocenjivanju zaposlenih u Javnom preduzeću „Gradsko stambeno“

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti