Odluka Ustavnog suda o neustavnosti dela podzakonskog akta o radu nastavnika

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio da deo odredbe Bližih kriterijuma Nacionalnog saveta za visoko obrazovanje nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom. Osporenom odredbom je izmenjen zakonski uslov za produženje rada nastavnika starijih od 65 godina.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUo-134/2018
21.02.2019.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik Vesna Ilić Prelić i sudije Tatjana Babić, Bratislav Đokić, dr Dragana Kolarić, dr Tamaš Korhec ( Korhecz Tamás), dr Milan Marković, Snežana Marković, Miroslav Nikolić, Milan Stanić, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović, dr Jovan Ćirić, dr Milan Škulić i dr Tijana Šurlan, na osnovu člana 167. stav 1. tač. 1. i 3. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 21. februara 2019. godine, doneo je

O D L U K U

Utvrđuje se da član 3. stav 3. Bližih kriterijuma za zaključivanje ugovora o radu nastavnika nakon 65. godine života, koje je doneo Nacionalni savet za visoko obrazovanje na sednici održanoj 18. oktobra 2017. godine, u delu koji glasi: „ili se, ukoliko je izbor u to zvanje obavljen u periodu kraćem od pet godina pre dana produženja radnog odnosa iz stava 2. ovog člana, ocenjuje u periodu počev od 1.10.2013. godine“, nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

O b r a z l o ž e nj e

Predlogom ovlašćenog predlagača pred Ustavnim sudom je pokrenut postupak za ocenu ustavnosti i zakonitosti dela odredbe člana 3. stav 3. Bližih kriterijuma za zaključivanje ugovora o radu nastavnika nakon 65. godine života, navedenih u izreci. U predlogu se navodi da osporeni deo stava 3. člana 3, prema kome se ocena ispunjenosti uslova za produžetak radnog odnosa odnosi i na rezultate rada ostvarene pre sticanja zvanja redovnog profesora, nije u saglasnosti sa odredbom člana 93. stav 3. Zakona o visokom obrazovanju, prema kojoj se ocena ostvarenih rezultata rada može vezivati samo za period od st icanja zvanja redovnog profesora. Ustavnost navedenog dela odredbe člana 3. stav 3. osporena je u odnosu na član 195. stav 1. Ustava.

Ustavni sud je predlog dostavio Nacionalnom savetu za visoko obrazovanje, radi davanja odgovora, pa kako odgovor nije dostavljen ni u ostavljenom roku, ni kasnije, Sud je nastavio postupak, saglasno odredbi člana 34. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik PC“, br. 109/07, 99/11, 18/13 - Odluka US, 40/15 - dr. zakon i 103/15).

U sprovedenom postupku Ustavni sud je utvrdio da je Nacionalni savet za visoko obrazovanje, pozivajući se na član 93. stav 4. Zakona o visokom obrazovanju („Službeni glasnik RS“, broj 88/17), na sednici održanoj 18. oktobra 2017. godine (u zaglavlju akta naveden je datum 8. novembar 2017. godine) doneo Bliže kriterijum e za zaključivanje ugovora o radu nastavnika nakon 65. godine života (u daljem tekstu: Bliži kriterijumi) . Članom 3. Bližih kriterijuma propisano je: da nastavniku kome je, na osnovu člana 78. stav 2. Zakona o visokom obrazovanju („Službeni glasnik RS“, br. 76/05, 100/07-autentično tumačenje, 97/08, 44/10, 93/12, 89/13, 99/14, 45/15-autentično tumačenje, 68/15 i 87/16), produžen radni odnos, radni odnos prestaje 30.9.2018. godine (stav 1 .); da se nastavniku u zvanju redovnog profesora iz stava 1. ovog člana, koji ispunjava uslove iz čl. 1. i 2. ovih bližih kriterijuma, može, počev od 1. 10.2018. godine, ugovorom sa visokoškolskom ustanovom produžiti radni odnos na određeno vreme do dve godine, uz mogućnost dodatnih produženja, a najduže do kraja školske godine u kojoj navršava 70 godina života (stav 2 .). Osporenim stavom 3. propisano je: da se nastavniku u zvanju redovnog profesora iz stava 2. ovog člana kome je, na osnovu člana 78. stav 2. Zakona o visokom obrazovanju („Službeni glasnik RS“, br. 76/05, 100/07-autentično tumačenje, 97/08, 44/10, 93/12, 89/13, 99/14, 45/15-autentično tumačenje, 68/15 i 87/16), produžen radni odnos počev od školske 2016/2017, odnosno školske 2017/2018 godine, ispunjenost uslova iz čl. 1. i 2. ovih bližih kriterijuma ocenjuje u periodu od sticanja zvanja redovnog profesora ili se, ukoliko je izbor u to zvanje obavljen u periodu kraćem od pet godina pre dana produženja radnog odnosa iz stava 2. ovog člana, ocenjuje u periodu počev od 1.10.2013. godine.

Ustavom Republike Srbije utvrđeno je da svi podzakonski opšti akti Republike Srbije, opšti akti organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, političkih stranaka, sindikata i udruženja građana i kolektivni ugovori moraju biti saglasni zakonu (član 195. stav 1.).

Zakonom o visokom obrazovanju („Službeni glasnik RS“, br. 88/17, 27/18-dr. zakon i 73/18) propisano je: da u zvanje nastavnika može biti izabrano lice koje ima odgovarajući stručni, akademski, naučni, odnosno umetnički naziv stečen na akreditovanom studijskom programu i akreditovanoj visokoškolskoj ustanovi i sposobnost za nastavni rad , da u zvanje docenta može biti izabrano lice koje je prethodne stepene studija završilo sa prosečnom ocenom najmanje osam (8), odnosno koje ima najmanje tri godine pedagoškog iskustva na visokoškolskoj ustanovi, ima naučni naziv doktora nauka, odnosno umetnički naziv doktora umetnosti, i ima naučne, odnosno stručne radove objavljene u naučnim časopisima ili zbornicima, sa recenzijama, odnosno umetnička ostvarenja , da u zvanje docenta iz polja umetnosti može biti izabrano i lice koje ima visoko obrazovanje master akademskih studija i priznata umetnička ostvarenja , da u zvanje vanrednog profesora može biti izabrano lice koje pored uslova iz stava 6. ovog člana ima i više naučnih radova od značaja za razvoj nauke, u užoj naučnoj oblasti, objavljenih u međunarodnim ili vodećim domaćim časopisima, sa recenzijama, odnosno više umetničkih ostvarenja u umetničkoj oblasti originalno stručno ostvarenje (projekat, studiju, patent, originalni metod, novu sortu i sl.), odnosno rukovođenje ili učešće u naučnim, odnosno umetničkim projektima, objavljen udžbenik ili monografiju, praktikum ili zbirku zadataka za užu naučnu, odnosno umetničku oblast za koju se bira i više radova saopštenih na međunarodnim ili domaćim naučnim skupovima , da u zvanje vanrednog profesora iz polja umetnosti može biti izabrano i lice koje ima visoko obrazovanje master akademskih studija i umetnička dela koja predstavljaju samostalan doprinos umetnosti , da u zvanje redovnog profesora može biti izabrano lice koje pored uslova iz stava 8. ovog člana ima i veći broj naučnih radova koji utiču na razvoj naučne misli u užoj oblasti objavljenih u međunarodnim ili vodećim domaćim časopisima, sa recenzijama, odnosno veći broj priznatih umetničkih ostvarenja značajnih za razvoj umetnosti, veći broj naučnih radova i saopštenja iznetih na međunarodnim ili domaćim naučnim skupovima, objavljen udžbenik ili monografiju ili originalno stručno ostvarenje, ostvarene rezultate u razvoju naučno-nastavnog podmlatka na fakultetu, učešće u završnim radovima na specijalističkim i master akademskim studijama , da u zvanje redovnog profesora iz polja umetnosti može biti izabrano i lice koje ima visoko obrazovanje master akademskih studija i izuzetna umetnička dela koja su značajno uticala na razvoj kulture i umetnosti , da se bliži uslovi za izbor u zvanje nastavnika utvrđuju opštim aktom visokoškolske ustanove, u skladu sa minimalnim uslovima za izbor u zvanja nastavnika na univerzitetu iz člana 12. stav 1. tačka 15) ovog zakona (član 74. st av 1 . i st. 6-12.); da nastavniku prestaje radni odnos na kraju školske godine u kojoj je navršio 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja, da se nastavniku koji je ispunio uslove iz stava 1. ovog člana u zvanju redovnog profesora, ukoliko postoji potreba za nastavkom rada, može produžiti radni odnos ugovorom sa visokoškolskom ustanovom na određeno vreme do dve godine, uz mogućnost dodatnih produženja, a najduže do kraja školske godine u kojoj navršava 70 godina života, da se nastavniku iz stava 1. ovog člana može produžiti radni odnos ako ima najmanje 20 godina radnog iskustva u visokom obrazovanju i ako je nakon sticanja zvanja redovnog profesora ostvario rezultate u naučnom radu, odnosno u umetničkom stvaralaštvu i u razvoju naučnonastavnog podmlatka na fakultetu koji su potrebni za izbor u zvanje redovnog profesora na osnovu člana 74. st. 10-12. ovog zakona, da bliže kriterijume za zaključenje ugovora o radu nakon 65. godine života donosi Nacionalni savet, a visokoškolska ustanova, odnosno univerzitet može statutom da propiše i dodatne kriterijume (član 93. st. 1-4.); da nastavniku iz člana 78. stav 2. Zakona o visokom obrazovanju („Službeni glasnik RS“, br. 76/05, 100/07 - autentično tumačenje, 97/08, 44/10, 93/12, 89/13, 99/14, 45/15 - autentično tumačenje, 68/15 i 87/16) radni odnos prestaje 30. septembra 2018. godine, da se izuzetno, nastavniku iz člana 78. stav 2. Zakona o visokom obrazovanju („Službeni glasnik RS“, br. 76/05, 100/07 - autentično tumačenje, 97/08, 44/10, 93/12, 89/13, 99/14, 45/15 - autentično tumačenje, 68/15 i 87/16) može produžiti radni odnos ako ispunjava uslove iz člana 93. ovog zakona, s tim što se rok na koji se može produžiti radni odnos ugovorom sa visokoškolskom ustanovom na određeno vreme do dve godine računa od 30. septembra 2018. godine (član 146. stav 2.).

Iz navedenog zakonskog okvira sledi da nastavniku visokoškolske ustanove prestaje radni odnos na kraju školske godine u kojoj je navršio 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja. Po ispunjenju propisanih uslova, ukoliko postoji potreba za nastavkom rada, radni odnos može se produžiti jedino nastavniku u zvanju redovnog profesora, s tim što su period produženja i uslovi za produženje takođe propisani Zakonom o visokom obrazovanju . Zakonom su kumulativno predviđena dva uslova za produženje radnog odnosa, prvi se odnosi na dužinu radnog iskustva u visokom obrazovanju (najmanje 20 godina), dok se drugi uslov odnosi na ostvarene rezultate. Kada su u pitanju ostvareni rezultati, za produžetak radnog odnosa cene se isključivo rezultati ostvareni nakon sticanja zvanja redovnog profesora, i to na polju naučnog, odnosno umetničkog stvaralaštva i na polju razvoja naučnonastavnog podmlatka na fakultetu. Ti rezultati moraju biti na nivou rezultata koji su potrebni za izbor u zvanje redovnog profesora. Dakle, da bi nastavniku u zvanju redovnog profesora mogao da se produži radni odnos, potrebno je da je u periodu od sticanja tog zvanja do odlučivanja o produžetku radnog odnosa ostvario rezultate jednake onima koji su potrebni za izbor u navedeno zvanje i da ima najmanje 20 godina radnog iskustva u visokom obrazovanju. Pri tome, prema odredbama Zakona , nije od uticaja koliko je vremena proteklo od izbora u zvanje redovnog profesora. Pod istim uslovima radni odnos može biti ponovo produžen i redovnom profesoru kome je radni odnos već produžavan po odredbi člana 78. stav 2. prethodnog Zakona o visokom obrazovanju. Nacionalni savet za visoko obrazovanje ovlašćen je da propiše bliže kriterijume za zaključivanje ugovora o radu nakon 65. godine života, to jest za zaključivanje ugovora kojima se produžava radni odnos nakon ispunjenja uslova za njegov prestanak.

Odredbom člana 3. stav 3. Bližih kriterijuma, čiji je jedan deo osporen, uređeno je pitanje ocene ispunjenosti uslova za produžetak radnog odnosa nastavnika u zvanju redovnog profesora kojima je , počev od školske 2016/2017 , odnosno 2017/2018 godine, radni odnos već produžavan po odredbama prethodnog Zakona o visokom obrazovanju. Prema navedenoj odredbi, prilikom ocene ispunjenosti uslova za ponovni produžetak radnog odnosa, tim nastavnicima se uzima u obzir različit period, u zavisnosti od toga koliko je vremena proteklo od njihovog izbora u zvanje redovnog profesora . Tako se, prema osporenom del u navedene odredbe , u slučaju kada je od izbora u zvanje redovnog profesora do dana produžetka radnog odnosa (1. oktobar 2018. godine) proteklo manje od pet godina, ispunjenost uslova ocenjuje za period od 1. oktobra 2013. godine do 1. oktobra 2018. godine, dakle za prethodnih pet godina ( u ostalim slučajevima ispunjenost uslova ocenjuje se za period od sticanja navedenog zvanja). S obzirom na vrstu i prirodu Zakonom propisanih uslova za produžetak radnog odnosa , koji su preuzeti član om 2. Bližih kriterijuma (radno iskustvo i ostvareni rezultati ), sledi da je, u konkretnom slučaju , za ocenu ispunjenosti uslova koji se odnosi na ostvaren e rezultat e na polju naučnog, odnosno umetničkog stvaralaštva i razvoja naučnonastavnog podmlatka na fakultetu , relevantan period od prethodnih pet godina, a ne od sticanja zvanja redovnog profesora. To dalje znači da se ovoj kategoriji nastavnika u obzir uzimaju i rezultati ostvareni pre izbora u zvanje redovnog profesora, dakle i oni po osnovu kojih je i stečeno to zvanje, dok je Zakonom izričito propisano da potrebni rezultati moraju biti ostvareni nakon izbora u zvanje redovnog profesora (član 93. stav 3. i član 146. stav 2.). Stoga je Ustavni sud ocenio da osporeno rešenje ne predstavlja bliži kriterijum za produžetak radnog odnosa kada su za to ispunjeni zakonski uslovi , za čije je propisivanje ovlašćen Nacionalni savet, već je tim rešenjem izmenjen zakonski uslov.

Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud je ocenio da osporeni član 3. stav 3. Bližih kriterijuma , u delu koji glasi: „ili se, ukoliko je izbor u to zvanje obavljen u periodu kraćem od pet godina pre dana produženja radnog odnosa iz stava 2. ovog člana, ocenjuje u periodu počev od 1.10.2013. godine“, nije u saglasnosti sa odredbama člana 93. stav 3. i člana 146. stav 2. Zakona o visokom obrazovanju.

Kako prema članu 195. stav 1. Ustava, svi podzakonski opšti akti Republike Srbije, opšti akti organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, političkih stranaka, sindikata i udruženja građana i kolektivni ugovori moraju biti saglasni zakonu, Sud je ocenio da navedeni deo člana 3. stav 3. Bližih kriterijuma nije u saglasnosti ni sa Ustavom.

Saglasno svemu izloženom, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42a stav 1. tačka 2) i člana 45. tač. 1) i 4) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

Na osnovu odredbe člana 168. stav 3. Ustava, član 3. stav 3. Bližih kriterijuma za zaključivanje ugovora o radu nastavnika nakon 65. godine života, navedenih u izreci, u delu koji glasi: „ili se, ukoliko je izbor u to zvanje obavljen u periodu kraćem od pet godina pre dana produženja radnog odnosa iz stava 2. ovog člana, ocenjuje u periodu počev od 1.10.2013. godine“, prestaje da važi danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

Vesna Ilić Prelić

Odluka Ustavnog suda o neustavnosti dela podzakonskog akta o radu nastavnika

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti