Pokretanje postupka za ocenu zakonitosti odredbe pravilnika o materijalnoj odgovornosti

Kratak pregled

Ustavni sud pokreće postupak za ocenu zakonitosti odredbe člana 17. Pravilnika o čuvanju šuma JP „Srbijašume“. Sporno je da li se propisivanjem odgovornosti čuvara šuma zbog odbačene krivične prijave uvodi novi, zakonom nepredviđen osnov materijalne odgovornosti.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUo-211/2009
24.02.2011.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković na osnovu člana 167. stav 1. tačka 5. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 24. februara 2011. godine, doneo je

R E Š E Nj E

1. Pokreće se postupak za ocenu zakonitosti odredbe člana 17. alineja 1. Pravilnika o čuvanju šuma Javnog preduzeća za gazdovanje šumama "Srbijašume", broj 19/2003-9, koji je doneo Upravni odbor Javnog preduzeća na sednici održanoj 2. juna 2003. godine.

2. Rešenje dostaviti Javnom preduzeću za gazdovanje šumama "Srbijašume", rada davanja odgovora.

3. Rok za davanje odgovora je 30 dana od dana prijema Rešenja.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podneta je inicijativa za ocenu zakonitosti odredbe člana 17. Pravilnika navedenog u izreci. U inicijativi se navodi: da je osporenom odredbom Pravilnika propisana materijalna odgovornost čuvara šuma; da takvo propisivanje predstavlja novi osnov materijalne odgovornosti koji ne postoji u Zakonu o obligacionim odnosima; da Javno preduzeće nije ovlašćeno da donosi propis iz oblasti materijalne odgovornosti, jer se tako proširuje krug osnova odgovornosti u odnosu na Zakon o obligacionim odnosima. Stoga se zaključuje da Javno preduzeće "Srbijašume" nije ovlašćeno da propisuje materijalnu odgovornost, a i da je ovlašćeno, propisana odgovornost je uređena na nezakonit način.

U odgovoru donosioca akta ističe se da su navodi u podnetoj inicijativi u potpunosti bez osnova, jer se, u konkretnom slučaju, radi o materijalnoj odgovornosti zaposlenog kod poslodavca. Propisivanje ovakvog vida odgovornosti zasnovano je na odredbi člana 163. stav 1. Zakona o radu, a osnov za ovakav vid odgovornosti postoji i u članu 155. Zakona o obligacionim odnosima kojim je definisana šteta. Osporenom odredbom Pravilnika predviđena je odgovornost zaposlenog za štetu do koje je došlo na radu ili u vezi sa radom, budući da je, u konkretnom slučaju, štetna činjenica u uzročnoj vezi sa vršenjem rada, odnosno predstavlja aktivnost (ponašanje) koje je bilo potrebno da se obave radnje vezane za delatnost zbog koje je zaposleni zasnovao radni odnos.

U sprovedenom postupku Ustavni sud je utvrdio da je osporeni Pravilnik o čuvanju šuma Javnog preduzeća za gazdovanje šumama "Srbijašume", broj 19/2003-9, doneo Upravni odbor Javnog preduzeća za gazdovanje šumama "Srbijašume", 2003. godine. Ovim pravilnikom uređeni su organizacija čuvanja šuma, ovlašćenja i dužnosti čuvara šuma (prava, obaveze, ovlašćenja i odgovornosti), kontrola šumskih reona, primopredaja šumskih reona, legitimacija čuvara šuma, službena uniforma čuvara šuma i naoružanje čuvara šume. Osporenom odredbom člana 17. Pravilnika, koja se nalazi u poglavlju IV - Kontrola šumskih reona, propisano je da je čuvar šuma materijalno odgovoran:

- za vrednost bespravno posečene drvne mase za koju nije podneo prijavu, ako nije sproveo postupak utvrđivanja činjenica o nastanku bespravne seče ili ako je učinio propuste kod sačinjavanja prijave za šumsku krivicu, zbog kojih je javno tužilaštvo odbacilo krivičnu prijavu ili je sud pravnosnažnim rešenjem odbio optužni predlog;

- za vrednost drvnih sortimenata u šumi, na stovarištu i drugim objektima primljenim na čuvanje;

- za vrednost drugih proizvoda, objekata, sredstava rada i opreme, primljene na čuvanje.

Pravni osnov za donošenje predmetnog Pravilnika o čuvanju šuma predstavljala je odredba člana 15. Zakona o šumama ("Službeni glasnik RS", br. 46/91, 83/92, 53/93, 54/93, 60/93, 67/93,48/94, 54/96 i 101/05), kojom su propisani poslovi koje obavlja upravni odbor javnog preduzeća za gazdovanje šumama. U toku postupka pred Ustavnim sudom stupio je na snagu Zakon o šumama ("Službeni glasnik RS", broj 30/10). Odredbom člana 120. Zakona o šumama koji je na snazi, utvrđen je prestanak važenja Zakona o šumama na osnovu koga je donet osporen Pravilnik, osim odredaba čl. 9. do 20. koje se odnose na Javno preduzeće za gazdovanje šumama, a odredbom člana 121. Zakona, propisana je njegova primena istekom šestog meseca od dana njegovog stupanja na snagu, odnosno od 1. decembra 2010. godine.

Zakonom o šumama koji je na snazi pored ostalog: uređuje se očuvanje, zaštita, planiranje, gajenje i korišćenje šuma, raspolaganje šumama i šumskim zemljištem, nadzor nad sprovođenjem zakona, kao i druga pitanja značajna za šume i šumsko zemljište (član 1.); utvrđuje se primena ovog zakona na šume i šumsko zemljište u svim oblicima svojine (član 2.); obezbeđuju se uslovi za održivo gazdovanje šumama i šumskim zemljištem kao dobrom od opšteg interesa, na način i u obimu kojim se trajno održava i unapređuje njihova proizvodna sposobnost, biološka raznovrsnost, sposobnost obnavljanja i vitalnost i unapređuje njihov potencijal za ublažavanje klimatskih promena, kao i njihova ekonomska, ekološka i socijalna funkcija, a da se pri tome ne pričinjava šteta okolnim ekosistemima (član 3.); utvrđuje se da očuvanje, zaštita i unapređenje stanja šuma, korišćenje svih potencijala šuma i njihovih funkcija jeste delatnost od opšteg interesa i utvrđuje se način obezbeđivanja i zaštite opšteg interesa, u kom smislu se, između ostalog, osniva pravno lice za gazdovanje šumama u državnoj svojini (član 4. stav 1. i stav 2. tačka 5)). Produženjem važnosti odredaba čl. 9. do 20. ranije važećeg Zakona o šumama, ostale su na snazi odredbe kojima je osnovano Javno preduzeće za gazdovanje šumama u državnoj svojini "Srbijašume" i utvrđena je delatnost ovog preduzeća, u cilju zaštite šuma i šumskog zemljišta. U okviru delatnosti Javnog preduzeća, odredbom člana 10. ranije važećeg Zakona propisana je, između ostalog, i delatnost gajenja, održavanja i obnove šuma, rekonstrukcija i melioracija degradiranih šuma i šikara, proizvodnja šumskog semena i sadnog materijala i podizanje novih šuma i šumskih zasada (tačka 1.), proizvodnja šumskih sortimenata i korišćenje drugih šumskih proizvoda i njihov transport, korišćenje šuma za rekreaciju, uzgoj i lov divljači i drugo korišćenje šuma (tačka 2.), kao i projektovanje izgradnja i održavanje šumskih saobraćajnica, parkova i zelenih rekreativnih površina i drugih objekata koji služe gazdovanju šumama (tačka 3.). Odredbama člana 39. st. 1. i 3. Zakona, koje čine poglavlje IV - "Gazdovanje šumama i zaštita šuma", propisano je da korisnik, odnosno sopstvenik šume obezbeđuje čuvanje šume radi njene zaštite od protivpravnog prisvajanja, korišćenja, uništavanja i drugih nezakonitih radnji, te je, u tom smislu, utvrđena i dužnost korisnika šuma da organizuje službu čuvanja šuma, zavisno od površine šuma kojom gazduje, karakteristika terena i drugih uslova, a odredbom člana 40. Zakona utvrđeno je ko može da obavlja poslove čuvanja šuma i pod kojim uslovima. Odredbama člana 41. Zakona propisano je da je u vršenju poslova čuvanja šuma, čuvar šuma ovlašćen i dužan da: legitimiše lica zatečena u vršenju prekršaja kažnjivog po ovom zakonu ili krivičnih dela koja se odnose na šume, kao i lica za koje postoji osnovana sumnja da je izvršilo takva dela ako ne može da utvrdi identitet tog lica na drugi način (tačka 1)); pregleda sve vrste vozila kojima se drvo prevozi i sve vrste tovara kojima se drvo prenosi u cilju pronalaska predmeta krivičnog dela ili prekršaja (tačka 2)); pregleda mesta, osim stanova, na kojima se može nalaziti drvo koje je predmet krivičnog dela ili prekršaja (tačka 3)); privremeno oduzme bespravno posečeno drvo, predmete kojima je izvršeno krivično delo ili prekršaj i predmete koji su nastali ili pribavljeni izvršenjem takvog dela i da te predmete bez odlaganja preda nadležnom organu (tačka 4)); obnavlja i čuva granične oznake od uništavanja i bespravnog korišćenja (tačka 5)); ako su granične oznake pomerene ili uništene u cilju samovoljnog zauzimanja šuma i šumskog zemljišta, o tome pravovremeno izvesti korisnika (tačka 6)); sačini zapisnik o protivpravnoj radnji i utvrđenom činjeničnom stanju i dostavi ga korisniku, kao i nadležnom šumarskom inspektoru (tačka 7)). Kaznenim odredbama Zakona utvrđeni su privredni prestupi i prekršaji pravnog lica (čl. 111. i 112.) i prekršaji fizičkog lica (član 113.). Tako je odredbama člana 111. tač. 18) i 20) Zakona propisana novčana kazna za privredni prestup pravnog lica ako ne vrši poslove čuvanja šuma i ako ne organizuje službu čuvanja šuma u skladu sa članom 39. st. 1. i 3. ovog zakona.

Odredbama člana 163. Zakona o radu ("Službeni glasnik RS" br. 24/05, 61/05 i 54/09) propisano je da je zaposleni odgovoran za štetu koju je na radu ili u vezi s radom, namerno ili krajnjom nepažnjom prouzrokovao poslodavcu, u skladu sa zakonom (stav 1.), da postojanje štete, njenu visinu, okolnosti pod kojima je nastala, ko je štetu prouzrokovao i kako se naknađuje-utvrđuje poslodavac, u skladu sa opštim aktom, odnosno ugovorom o radu (stav 5.), da ako se naknada štete ne ostvari u skladu sa odredbama stava 5, o naknadi štete odlučuje nadležni sud (stav 6.), te da je zaposleni koji je na radu ili u vezi sa radom namerno ili krajnjom nepažnjom prouzrokovao štetu trećem licu, a koju je naknadio poslodavac, dužan da poslodavcu naknadi iznos isplaćene štete (stav 7.).

Zakon o obligacionim odnosima ("Službeni list SFRJ", br. 29/78, 39/85, 45/89, 57/89 i "Službeni list SRJ", br. 31/93, 22/99, 23/99, 35/99 i 44/99) uređuje, između ostalog, i odnose koji nastaju prouzrokovanjem štete, pa je u odeljku 2 - "Prouzrokovanje štete", u okviru opštih načela propisano: ko drugome prouzrokuje štetu dužan je naknaditi je, ukoliko ne dokaže da je šteta nastala bez njegove krivice, te da se za štetu bez obzira na krivicu, odgovara i u drugim slučajevima predviđenim zakonom (član 154. st. 1. i 3.); da je šteta umanjenje nečije imovine (obična šteta) i sprečavanje njenog povećanja (izmakla korist), kao i nanošenje drugome fizičkog ili psihičkog bola ili straha (nematerijalna šteta), (član 155.). Odredbom člana 158. Zakona propisano je da krivica postoji kada je štetnik prouzrokovao štetu namerno ili nepažnjom.

Imajući u vidu navedene odredbe Zakona o šumama i Zakona o radu, Ustavni sud je ocenio da se kao sporno, osnovano može postaviti ustavnopravno pitanje da li je osporenom odredbom člana 17. stav 1. alineja 1. Pravilnika, u delu koji glasi "zbog kojih je javno tužilaštvo odbacilo krivičnu prijavu ili je sud pravosnažnim rešenjem odbio optužni predlog", predviđen novi osnov materijalne odgovornosti zaposlenog lica. Ovo iz razloga što, sa jedne strane krivičnu prijavu ne podnosi čuvar šuma prema Zakonu o šumama, već samo sačinjava zapisnik u koji se unosi utvrđeno činjenično stanje, a sa druge strane, što se na pitanje odgovornosti za štetu koju zaposleni pričini poslodavcu na radu ili u vezi sa radom, primenjuju odredbe Zakona o radnim odnosima koji odgovornost zaposlenog uslovljava postojanjem namere ili krajnje nepažnje u činjenju ili nečinjenju zaposlenog, koje je imalo za posledicu nastupanje štete za poslodavca.

S obzirom na navedeno sporno pitanje, Ustavni sud je ocenio da su se stekli uslovi da Sud, saglasno odredbi člana 53. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07), donese Rešenje o pokretanju postupka za ocenu zakonitosti osporene odredbe Pravilnika u delu koji se odnosi na alineju 1. i da isto, primenom odredbe člana 33. stav 1. Zakona, dostavi donosiocu osporenog akta na odgovor.

Saglasno izloženom Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 46. stav 1. tačka 1) Zakona o Ustavnom sudu i člana 82. tačka 10. Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", br. 24/08 i 27/08), rešio kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević

Pokretanje postupka za ocenu zakonitosti odredbe pravilnika o materijalnoj odgovornosti

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti