Odluka o neustavnosti Uredbe o energetski zaštićenom kupcu

Kratak pregled

Ustavni sud utvrđuje da odredbe Uredbe o energetski zaštićenom kupcu nisu u saglasnosti sa Ustavom i zakonom. Postupak za sticanje statusa i prava na beneficije ne može se okončati izdavanjem uverenja, već rešenjem, i mora obezbediti pravo na pravno sredstvo.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUo-275/2018
02.07.2020.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik Snežana Marković i sudije Gordana Ajnšpiler Popović, Lidija Đukić, Tatjana Đurkić, Vesna Ilić Prelić, dr Tamaš Korhec (Korhecz Tamás), Miroslav Nikolić, dr Vladan Petrov, dr Nataša Plavšić, dr Jovan Ćirić, dr Milan Škulić i dr Tijana Šurlan, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 3. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 2. jula 2020. godine, doneo je

O D L U K U

Utvrđuje se da:

- odredbe člana 1, u delu koji glasi: „i vrednost koeficijenta“ i člana 7. „Tabelarni pregled poslova“, u delu u kome su utvrđeni koeficijenti za obračun zarada za sve sistematizovane poslove, Pravilnika o organizaciji i sistematizaciji poslova Društva, Vodoprivrednog privrednog društva „Južni Banat“ doo Vršac, broj 10-412/2018, od 15. novembra 2018. godine i

- Odluka o visini osnovice za obračun i visini koeficijenata za obračun i isplatu zarada, Vodoprivrednog privrednog društva „Južni Banat“ doo Vršac, broj 10-413/2018, od 15. novembra 2018. godine,

nisu u saglasnosti sa zakonom.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu je podneta inicijativa za pokretanje postupka za ocenu zakonitosti Pravilnika o organizaciji i sistematizaciji poslova Društva, Vodoprivrednog privrednog društva „Južni Banat“ doo Vršac, broj 10-412/2018, od 15. novembra 2018. godine, u delu u kome su utvrđeni koeficijenti za obračun zarada zaposlenih, kao i za ocenu ustavnosti i zakonitosti dela Odluke o visini osnovice za obračun i visini koeficijenata za obračun i isplatu zarada, broj 10-413/2018, od 15. novembra 2018. godine, istog društva.

U inicijativi se navodi da su osporenim Pravilnikom, u Tabelarnom pregledu poslova, u koloni pet utvrđeni koeficijenti za obračun zarada zaposlenih, što nije u saglasnosti sa odredbama člana 3. i člana 24. stav 2. Zakona o radu, jer pravilnik o organizaciji i sistematizaciji ne može da reguliše elemente zarade, kao ni sa članom 65. Kolektivnog ugovora kod poslodavca kojim su regulisani koeficijenti.

Kao razlog osporavanja dela Odluke o visini osnovice za obračun i visini koeficijenata za obračun i isplatu zarada navodi se da je osporenim članom 1. stav 1. Odluke određena visina osnovice za obračun zarada počev od zarada za mesec april 2018. godine, što nije u saglasnosti sa odredbom člana 197. stav 1. Ustava kojom je zabranjeno povratno dejstvo opštih akata, a da je osporenim odredbama člana 1. st. 7. i 8. Odluke određena naknada troškova za ishranu u toku rada u iznosu od 4.200,00 dinara i naknada regresa za godišnji odmor u iznosu od 21.000,00 dinara, što nije u saglasnosti sa odredbama člana 3. Zakona o radu, kao ni sa odredbama čl. 81. i 82. Kolektivnog ugovora kod poslodavca.

U odgovoru na navode iz inicijative Vodoprivredno privredno društvo „Južni Banat“ iz Vršca navodi da, suprotno odredbama čl. 247, 251. i 253. Zakona o radu, u zaključivanju Kolektivnog ugovora na koji se poziva inicijator nije učestvovao osnivač Društva, Vlada Republike Srbije, da nije obrazovan odbor za pregovore iako postoje dva reprezentativna sindikata kod poslodavca i da predstavnici sindikata nisu imali ovlašćenja svojih organa za pregovore, kao i da je suprotno Zakonu o privremenom uređivanju osnovica za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja kod korisnika javnih sredstava, izvršeno povećanje zarada, te da je to društvo podnelo tužbu Višem sudu u Pančevu za utvrđenje ništavosti Kolektivnog ugovora. Dalje se navodi da je u toku procedura za dobijanje saglasnosti Vlade za donošenje pravilnika o radu i da su, budući da akti Društva nisu validni, osporenim Pravilnikom predviđeni koeficijenti za obračun zarada, i to tako što su preuzeti koeficijenti iz Posebnog kolektivnog ugovora za delatnost poljoprivrede, prehrambene, duvanske industrije i vodoprivrede Srbije („Službeni glasnik RS“, broj 76/16).

Povodom osporavanja Odluke o visini osnovice za obračun i visini koeficijenata za obračun i isplatu zarada, u odgovoru na navode iz inicijative ističe se da je to akt kojim su isplate uvedene u okvire propisane Zakonom o privremenom uređivanju osnovica za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja kod korisnika javnih sredstava i Posebnim kolektivnim ugovorom za delatnost poljoprivrede, prehrambene, duvanske industrije i vodoprivrede Srbije, da je utvrđeni iznos osnovice zapravo iznos osnovice koja je važila na dan stupanja na snagu navedenog Zakona budući da ista nije smela da se menja, da odluka nije delovala retroaktivno jer u vreme njenog donošenja još uvek nisu bile isplaćene zarade i druga primanja za april 2018. godine, kao i da je osporena Odluka objavljena na oglasnoj tabli Društva 15. novembra 2018.godine.

U sprovedenom prethodnom postupku Ustavni sud je konstatovao da je, pozivajući se na član 24. Zakona o radu, v.d. direktora VPD „Južni Banat“ doo, Vršac, doneo osporeni Pravilnik o organizaciji i sistematizaciji poslova Društva, broj 10-412/2018, od 15. novembra 2018. godine. Ovim pravilnikom utvrđuju se organizacioni delovi kod poslodavca, naziv i opis poslova, vrsta i stepen stručne spreme, odnosno obrazovanja, radno iskustvo i vrednost koeficijenta izvršilaca za određene poslove (član 1.). U okviru člana 7. Pravilnik sadrži „Tabelarni pregled poslova“ sa rubrikama: oznaka, noziv poslova, stručna sprema, radno iskustvo i koeficijent. Tabelarnim pregledom poslova obuhvaćeni su, po organizacionim jedinicama, svi poslovi u Društvu i za sve poslove su određeni koeficijenti.

Ustavni sud je dalje konstatovao da je, pozivajući se na član 32. Osnivačkog akta VPD „Južni Banat“ doo Vršac i član 192. Zakona o radu, v.d. direktor Društva doneo osporenu Odluku o visini osnovice za obračun i visini koeficijenata za obračun i isplatu zarada, broj 10-413/2018, od 15. novembra 2018. godine. Navedena Odluka sadrži jedan član kojim je predviđeno: da osnovica za obračun zarada počev od zarade za mesec april 2018. godine iznosi 115,00 dinara po radnom času, a vrednost osnovne zarade za pun mesečni fond efektivnih časova rada i standardni radni učinak utvrđuje se množenjem zarade od 115 dinara po radnom času sa prosečno 174 radna časa koja je uvećana za pripadajuće poreze i doprinose koji se plaćaju iz zarade, sa koeficijentom posla (stav 1.); da se koeficijent za utvrđivanje zarade zaposlenih utvrđuje u skladu sa Posebnim kolektivnim ugovorom za delatnost poljoprivrede, prehrambene, duvanske industrije i vodoprivrede Srbije („Službeni glasnik RS“, broj 76/16) (stav 2); da zaposleni čija je osnovna neto plata za puno radno vreme niža od 25.000,00 dinara zadržava svoju neto platu (stav 3.); da se osnovica za obračun i isplatu plata umanjuje za 10%, počev od dana usvajanja godišnjeg programa poslovanja društva (stav 4.); da ukoliko bi se primenom umanjene osnovice zaposlenom utvrdila osnovna neto plata niža od 25.000 dinara, tom zaposlenom se za puno radno vreme isplaćuje osnovna neto plata u iznosu od 25.000 dinara (stav 5.); da zaposleni ima pravo na uvećanu zaradu po osnovu vremena provedenog na radu za svaku punu godinu rada ostvarenu u radnom odnosu – 0,5% od osnovice (stav 6.); da zaposleni ima pravo na naknadu troškova za ihranu u toku rada (topli obrok) za dane provedene na radu, u iznosu od 4.200,00 dinara za punu mesečnu prisutnost na radu (stav 7.); da zaposleni koji je ostvario pravo na minimum dana godišnjeg odmora u skladu sa zakonom ima pravo na regres za korišćenje godišnjeg odmora, u visini od 21.000,00 dinara godišnje, uvećane za pripadajuće poreze i doprinose (stav 8.). Pored toga, Odluka sadrži još samo obrazloženje.

Zakonom o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05, 61/05, 54/09, 32/13, 75/14, 13/17-Odluka US, 113/17 i 95/18-Autentično tumačenje) propisano je: da se prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa, odnosno po osnovu rada, uređuju ovim zakonom i posebnim zakonom, u skladu sa ratifikovanim međunarodnim konvencijama, da se prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa uređuju i kolektivnim ugovorom i ugovorom o radu, a pravilnikom o radu, odnosno ugovorom o radu – samo kada je to ovim zakonom određeno (član 1.); da se kolektivnim ugovorom kod poslodavca, u skladu sa zakonom, uređuju prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa i međusobni odnosi učesnika kolektivnog ugovora, da se pravilnikom o radu, odnosno ugovorom o radu, u skladu sa zakonom, uređuju prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa: 1) ako kod poslodavca nije osnovan sindikat ili nijedan sindikat ne ispunjava uslove reprezentativnosti ili nije zaključen sporazum o udruživanju u skladu sa ovim zakonom; 2) ako nijedan učesnik kolektivnog ugovora ne pokrene inicijativu za početak pregovora radi zaključivanja kolektivnog ugovora; 3) ako učesnici kolektivnog ugovora ne postignu saglasnost za zaključivanje kolektivnog ugovora u roku od 60 dana od dana započinjanja pregovora; 4) ako sindikat, u roku od 15 dana od dana dostavljanja poziva za početak pregovora za zaključivanje kolektivnog ugovora, ne prihvati inicijativu poslodavca (član 3. st. 1. i 2.); da kolektivni ugovor i pravilnik o radu (u daljem tekstu: opšti akt) i ugovor o radu ne mogu da sadrže odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom (član 8. stav 1.); da radni odnos može da se zasnuje sa licem koje ima najmanje 15 godina života i ispunjava druge uslove za rad na određenim poslovima, utvrđene zakonom, odnosno pravilnikom o organizaciji i sistematizaciji poslova (u daljem tekstu: pravilnik), da se pravilnikom utvrđuju organizacioni delovi kod poslodavca, naziv i opis poslova, vrsta i stepen zahtevane stručne spreme, odnosno obrazovanja i drugi posebni uslovi za rad na tim poslovima, a može da se utvrdi i broj izvršilaca (član 24. st. 1. i 2.); da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu (član 104. stav 1.); da se zarada iz člana 104. stav 1. ovog zakona sastoji od zarade za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarade po osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca (nagrade, bonusi i sl.) i drugih primanja po osnovu radnog odnosa, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu (član 105. stav 1.); da se zarada za obavljeni rad i vreme provedeno na radu sastoji od osnovne zarade, dela zarade za radni učinak i uvećane zarade (član 106.); da se osnovna zarada određuje na osnovu uslova, utvrđenih pravilnikom, potrebnih za rad na poslovima za koje je zaposleni zaključio ugovor o radu i vremena provedenog na radu, da se opštim aktom utvrđuju elementi za obračun i isplatu osnovne zarade i zarade po osnovu radnog učinka iz st. 1. i 2. ovog člana (član 107. st. 1. i 3.); da zaposleni ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu, i to, između ostalog, za ishranu u toku rada, ako poslodavac ovo pravo nije obezbedio na drugi način i za regres za korišćenje godišnjeg odmora (član 118. stav 1. tač. 5. i 6.).

Iz navedenih odredaba Zakona o radu sledi da se prava iz radnog odnosa uređuju zakonom (tim i posebnim), kolektivnim ugovorom i ugovorom o radu. Izuzetno, u slučajevima koji su taksativno određeni, prava iz radnog odnosa mogu se urediti i pravilnikom o radu, odnosno ugovorom o radu. Za kolektivni ugovor i pravilnik o radu Zakon koristi pojam „opšti akt“ (član 8. stav 1.). Kada je u pitanju zarada, kao osnovno pravo iz radnog odnosa, Zakonom je propisano da se zarada za obavljeni rad i vreme provedeno na radu sastoji od osnovne zarade, dela zarade za radni učinak i uvećane zarade, a da se opštim aktom utvrđuju elementi za obračun i isplatu osnovne zarade i zarade po osnovu radnog učinka. Dakle, elementi za obračun i isplatu zarada kod poslodavca uređuju se kolektivnim ugovorom, a samo izuzetno pravilnikom o radu, kad su za to ispunjeni propisani uslovi, a na osnovu pravilnikom o organizaciji i sistematizaciji poslova utvrđenih uslova za rad na određenim poslovima i vremena provedenog na radu. Kolektivnim ugovorom, odnosno pravilnikom o radu uređuju se i uvećana zarada, naknade zarade, naknada troškova i druga primanja zaposlenog. Istim zakonom je propisano i šta je predmet uređivanja pravilnika o organizaciji i sistematizaciji poslova.

Nasuprot navedenom, u konkretnom slučaju, članom 7. osporenog Pravilnika, u okviru „Tabelarnog pregleda poslova“ predviđeni su koeficijenti za obračun zarada za sve sistematizovane poslove, dok su osporenom Odlukom, koja iako nomotehnički nije sačinjena u odgovarajućoj formi po svojoj sadržini i pravnoj prirodi jeste opšti pravni akt, uređena pitanja osnovne zarade, uvećane zarade i naknade troškova zaposlenima. Stoga je Ustavni sud, polazeći od napred navedenog, ocenio da član 7. Pravilnika, „Tabelarni pregled poslova“, u delu u kome su utvrđeni koeficijenti za obračun zarada za sve sistematizovane poslove, nije u saglasnosti sa odredbama člana 3. st. 1. i 2, člana 104. stav 1. i člana 107. stav 3. Zakona o radu. Pored toga, Ustavni sud je konstatovao da je odredba člana 1. Pravilnika u neposrednoj pravnoj vezi sa osporenim delom člana 7. Pravilnika, jer je tom odredbom kao predmet uređivanja Pravilnikom, između ostalog, navedena i vrednost koeficijenata, te je na osnovu nje potom u okviru osporenog člana 7, u delu „Tabelarni pregled poslova“, za svaki sistematizovan posao određen i koeficijent za obračun zarade. Polazeći od navedenog, a s obzirom na to da, saglasno odredbi člana 54. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), u postupku ocenjivanja ustavnosti ili zakonitosti Ustavni sud nije ograničen zahtevom inicijatora, Ustavni sud je ocenio da ni odredba člana 1. Pravilnika, u delu koji glasi: „i vrednost koeficijenta“, nije u saglasnosti sa zakonom.

Kako je Ustavni sud utvrdio da su i osporenom Odlukom uređena pitanja koja se, saglasno odredbama člana 3. st. 1. i 2, člana 104. stav 1, člana 107. stav 3, člana 108. stav 1. i člana 118. stav 1. tač. 5) i 6) Zakona o radu, uređuju kolektivnim ugovorom, a samo pod određenim uslovima i pravilnikom o radu, Sud je, budući da u postupku ocenjivanja ustavnosti ili zakonitosti, saglasno odredbi člana 54. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, nije ograničen zahtevom inicijatora, ocenio da osporena Odluka u celini nije u saglasnosti sa zakonom. S obzirom na to da je utvrdio formalnu nezakonitost osporene Odluke u celini, Ustavni sud se nije posebno upuštao u ocenu saglasnosti osporenog stava 1. člana 1. Odluke sa odredbom člana 197. stav 1. Ustava Republike Srbije kojom je zabranjeno povratno dejstvo opštih akata.

Ustavni sud napominje da je razmotrio odgovor donosioca osporenih akata na navode iz inicijative i utvrdio da izneti razlozi za uređivanje osporenim aktima elemenata za obračun zarade, uvećane zarade i naknade troškova zaposlenima nisu od uticaja na odlučivanje Suda u ovom ustavnosudskom predmetu, kao i da su Poseban kolektivni ugovor za delatnost poljoprivrede, prehrambene, duvanske industrije i vodoprivrede Srbije i Zakon o privremenom uređivanju osnovica za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja kod korisnika javnih sredstava, na koje se poziva u odgovoru, prestali da važe, i to navedeni Poseban kolektivni ugovor zbog isteka perioda na koji je zaključen 17. septembra 2019. godine, a navedeni Zakon 1. januara 2020. godine, stupanjem na snagu Zakona o prestanku važenja Zakona o privremenom uređivanju osnovica za obračun i isplatu plata, odnosno zarada i drugih stalnih primanja kod korisnika javnih sredstava („Službeni glasnik RS“, broj 86/19).

Ustavni sud takođe napominje da, saglasno odredbama člana 167. Ustava, nije nadležan da ceni saglasnost opštih pravnih akata jednog poslodavca sa kolektivnim ugovorom kod istog poslodavca.

Budući da je u toku prethodnog postupka pravno stanje potpuno utvrđeno i da prikupljeni podaci pružaju pouzdan osnov za odlučivanje, Ustavni sud je odlučio bez donošenja rešenja o pokretanju postupka, saglasno odredbi člana 53. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu.

Saglasno svemu iznetom, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42a stav 1. tačka 2) i člana 45. tačka 4) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

Na osnovu člana 168. stav 3. Ustava, danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“ prestaju da važe:

- Odluka o visini osnovice za obračun i visini koeficijenata za obračun i isplatu zarada, Vodoprivrednog privrednog društva „Južni Banat“ doo Vršac, navedena u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

Snežana Marković

Odluka o neustavnosti Uredbe o energetski zaštićenom kupcu

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti