Neustavnost odluke o uvođenju mesnog samodoprinosa zbog nedostatka zakonskih elemenata

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio da Odluka o uvođenju samodoprinosa za MZ Veliki Popović nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom. Odluka ne sadrži obavezne elemente, poput ukupnog iznosa sredstava i načina vraćanja viška, čime je u celini nezakonita i neustavna.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUo-317/2011
20.02.2014.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik Vesna Ilić Prelić i sudije dr Olivera Vučić, Bratislav Đokić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, dr Dragiša B. Slijepčević, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković , na osnovu člana 167. stav 1. tač. 1. i 3. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 20. februara 2014. godine, doneo je

O D L U KU

1. Utvrđuje se da Odluka o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Veliki Popović za period od 1. jula 2011. godine do 31. decembra 2016. godine („Službeni glasnik opštine Despotovac“, broj 3/11) nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

2. Odbacuje se inicijativa za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti Odluke o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Veliki Popović za period od 1. maja 2006. godine do 30. aprila 2011. godine („Službeni glasnik opštine Despotovac“, broj 4/06).

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podnete su inicijative za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti odluka navedenih u izreci.

Podnosioci inicijativa navode da je osporena Odluka o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Veliki Popović za period od 1. jula 2011. godine do 31. decembra 2016. godine („Službeni glasnik opštine Despotovac“, broj 3/11) u suprotnosti sa Ustavom i Zakonom o finansiranju lokalne samouprave, jer njome nije utvrđen ukupan iznos sredstava koja se prikupljaju, kao i način vraćanja sredstava koja se ostvare iznad odlukom utvrđenog iznosa. Takođe se ukazuje da je nezakonito propisano da obaveza samodoprinosa za radnike na privremenom radu u inostranstvu, koji ne dostave dokument o visini zarade, iznosi 150 evra godišnje. U osnovi ista sporna pitanja istaknuta su i odnosu na Odluku kojom je samodoprinos za područje ove mesne zajednice bio uveden za period od 1. maja 2006. godine do 30. aprila 2011. godine.

U odgovoru Skupštine opštine Despotovac od 23. novembra 2012. godine se ističe da je osporena Odluka o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Veliki Popović za period od 1. maja 2006. godine do 30. aprila 2011. godine („Službeni glasnik opštine Despotovac“, broj 4/06) doneta na osnovu odredaba Zakona o lokalnoj samoupravi ("Službeni glasnik RS", br. 9/02 , 33/04, 135/04 i 62/06), koje su važile u vreme donošenja navedene osporene Odluke i koje su prestale da važe, dok se povodom Odluke o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Veliki Popović za period od 1. jula 2011. godine do 31. decembra 2016. godine („Službeni glasnik opštine Despotovac“, broj 3/11) ističe da je u skladu sa zakonom i Ustavom.

Ustavom Republike Srbije je utvrđeno: da se poslovi jedinice lokalne samouprave finansiraju iz izvornih prihoda jedinice lokalne samouprave, budžeta Republike Srbije, u skladu sa zakonom, i budžeta autonomne pokrajine, kada je autonomna pokrajina poverila jedinicama lokalne samouprave obavljanje poslova iz svoje nadležnosti, u skladu sa odlukom skupštine autonomne pokrajine (član 188. stav 4.); da svi podzakonski opšti akti Republike Srbije, opšti akti organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, političkih stranaka, sindikata i udruženja građana i kolektivni ugovori moraju biti saglasni zakonu (član 195. stav 1.).

Za ocenu zakonitosti osporene Odluke o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Veliki Popović za period od 1. jula 2011. godine do 31. decembra 2016. godine od značaja su odredbe Zakona o lokalnoj samoupravi ("Službeni glasnik RS", broj 129/07) i Zakona o finansiranju lokalne samoupr ave ("Službeni glasnik RS", br. 62/06 , 47/11, 93/12 i 99/13).

Zakon o lokalnoj samoupravi propisuje: da radi zadovoljavanja opštih, zajedničkih i svakodnevnih potreba stanovništva na određenom području, jedinice lokalne samouprave mogu da obrazuju mesne zajednice ili druge oblike mesne samouprave, u skladu sa zakonom i statutom (član 8.); da se sredstva za rad mesne zajednice, odnosno drugog oblika mesne samouprave obezbeđuju iz sredstava utvrđenih odlukom o budžetu opštine, odnosno grada, uključujući i samodoprinos (član 75. stav 1. tačka 1)).

Zakon o finansiranju lokalne samouprave propisuje: da jedinici lokalne samouprave pripadaju izvorni prihodi ostvareni na njenoj teritoriji, uključujući i prihod od samodoprinosa (član 6. tačka 15.)); da odluka o samodoprinosu, pored ostalog, sadrži podatak o ukupnom iznosu sredstava koja se prikupljaju i način vraćanja sredstava koja se ostvare iznad iznosa koji je odlukom određen (član 21. tač. 4) i 10)); da se samodoprinos može izraziti u novcu, robi, radu, prevozničkim i drugim uslugama, zavisno od potreba i mogućnosti građana (član 25. stav 1.); da će se prava i obaveze građana koje su, do dana primene ovog zakona, utvrđene odlukama o uvođenju samodoprinosa, u skladu sa članom 93. Zakona o lokalnoj samoupravi ("Službeni glasnik RS", br. 9/02, 33/04 i 135/04), izvršavati u skladu sa tim odlukama (član 58.).

Osporenom Odlukom o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Veliki Popović za period od 1. jula 2011. godine do 31. decembra 2016. godine („Službeni glasnik opštine Despotovac“, broj 3/11) je propisano: da se samodoprinos za područje Mesne zajednice Veliki Popović uvodi za period od 1. jula 2011. do 31. decembra 2016. godine (član 1.); da se samodoprinos uvodi radi obezbeđivanja sredstava za finansiranje komunalne izgradnje u naselju i drugih aktivnosti od interesa za građane Mesne zajednice, a u skladu sa programom Mesne zajednice, i to asfaltiranje grobljanskog puta, nastavak radova na završetku kanalizacione mreže, nastavak radova na vodovodnoj mreži, uređenje i održavanje poljskih puteva, proširenje ulične rasvete, izgradnja „Novog Rovatskog groblja“ i održavanje i uređenje postojećeg, uređenje „Kremenitog potoka“ i potoka „Mlake“ kroz naselje, izrada mostića na vodotokovima, kupovina stana, tekuće održavanje imovine Mesne zajednice, podržavanje sporta, kulture, udruženja penzionera, drugih organizacija i pokretanje akcije za borbu protiv narkomanije, uređenje i zaštita životne sredine, redovno poslovanje Mesne zajednice, kao i učešće u akcijama sa Skupštinom opštine i drugim mesnim zajednicama, koje su u interesu za Mesnu zajednicu Veliki Popović (član 2.); da se samodoprinos uvodi u novcu i da su obaveze samodoprinosa u novcu 3% na zarade radnika iz radnog odnosa, 3% na dohodak preduzetnika, 3% na zarade radnika ostvarene u inostranstvu, odnosno 150 evra godišnje u dinarskoj protivrednosti na dan utvrđivanja obaveze ako obveznik ne dostavi dokument o visini zarade na privremenom radu u inostranstvu, 1% na primanja ostalih (na penzije ostvarene u zemlji i inostranstvu i drugo) koja nisu obuhvaćena prethodnim alinejama stava 2. ovog člana (član 3.); da su obveznici samodoprinosa punoletni građani koji imaju prebivalište na teritoriji Mesne zajednice Veliki Popović (član 4.); da je osnovica za utvrđivanje i izvršavanje samodoprinosa iz ove odluke neto isplaćena zarada radnika u radnom odnosu, kao i osnovica koja služi za utvrđivanje poreza na dohodak preduzetnika (član 5.); da će obračun i naplatu samodoprinosa iz neto zarada radnika iz radnog odnosa i penzija ostvarenih u zemlji vršiti isplatioci zarada, a na način propisan za uplatu poreza, doprinosa i drugih obustava na zarade iz radnog odnosa i uplaćivati na račun budžeta opštine Despotovac; da će se utvrđivanje i naplata samodoprinosa na dohodak preduzetnika i zarade radnika na privremenom radu u inostranstvu i penzione re sa inostranom penzijom vršiti u skladu sa važećim propisima i uplaćivati na račun budžeta opštine (član 6.); da će se u pogledu prinudne naplate, kazni, kamate, povraćaja i zastarelosti samodoprinosa primenjivati odredbe zakona kojim se utvrđuje porez na dohodak građana (član 7.); da nadzor nad sakupljanjem i upotrebom sredstava samodoprinosa građani Mesne zajednice Veliki Popović ostvaruju preko svojih predstavnika u Savetu Mesne zajednice, Saveta Mesne zajednice ili direktno preko službe Mesne zajednice Veliki Popović (član 8.).

Ustavni sud je utvrdio da osporena Odluka ne sadrži podatke o ukupnom iznosu sredstava samodoprinosa čije se prikupljanje planira, niti odredbe o načinu vraćanja sredstava koja se ostvare iznad iznosa koji je odlukom o uvođenju samodoprinosa određen, a koje saglasno Zakonu o finansiranju lokalne samouprave predstavljaju obavezne elemente odluke o uvođenju samodoprinosa.

Obaveza iz člana 3. stav 2. alineja 3. osporene Odluke kojom je utvrđeno da je obaveza samodoprinosa na zarade radnika ostvarene u inostranstvu „150 evra godišnje u dinarskoj protivrednosti na dan utvrđivanja obaveze ako obveznik ne dostavi dokument o visini zarade na privremenom radu u inostranstvu“ takođe nije saglasna odredbi člana 25. stav 1. Zakona o finansiranju lokaln e samouprav e, budući da je obaveza plaćanja samodoprinosa lična obaveza svakog građanina na koga se samodoprinos odnosi i kao takva mora biti primerena materijalnim mogućnostima svakog građanina pojedinačno. Naime, visina obaveze po osnovu samodoprinosa mora biti srazmerna visini određenih prihoda ili imovine obveznika samodoprinosa, pa se u tom smislu propisivanjem osnovice samodoprinosa na način kako je učinjeno osporenom odredbom Odluke ne obezbeđuje navedena srazmera, jer zarade svakog građanina pojedinačno, po pravilu nisu iste.

Polazeći od toga da Odlukom nisu uređena pitanja čije uređivanje predstavlja obavezne zakonske elemente odluke o uvođenju samodoprinosa, a bez čijeg se uređivanja samodoprinos ne može realizovati na način saglasan zakonu, kao i da su navedene odredbe Odluke za koje je Sud ocenio da nisu saglasne sa zakonom u međusobnoj logičkoj povezanosti sa preostalim odredbama Odluke, Ustavni sud je utvrdio da osporena Odluka u celini nije u saglasnosti sa zakonom.

Kako je odredb om člana 195. stav 1. Ustava utvrđen princip da svi opšti akti u Republici Srbiji moraju biti u saglasnosti sa zakonom, to osporena Odluka, koja nije saglasna zakonu, nije saglasna ni Ustavu.

Ustavni sud je, saglasno članu 53. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US ), odlučio bez donošenja reše nja o pokretanju postupka, s obzirom na to da o ovom pitanju Ustavni sud već ima zauzet stav, kao i da je u toku prethodnog postupka pravno stanje potpuno utvrđeno i prikupljeni podaci pruž ili su pouzdan osnov za odlučivanje.

Povodom inicijative kojom se osporava Odluka o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Veliki Popović za period od 1. maja 2006. godine do 30. aprila 2011. godine („Službeni glasnik opštine Despotovac“, broj 4/06), Ustavni sud je utvrdio da je reč o aktu temporalnog karaktera, koji je prestao da važi 30. aprila 2011. godine – istekom perioda za koji je bio uveden ovaj mesni samodoprinos.

Pravni osnov za donošenje ove osporene Odluke bio je sadržan u odredbama čl. 87. do 90. Zakona o lokalnoj samoupravi ("Službeni glasnik RS", br. 9/02, 33/04 i 135/04), koje su prestale da važe 1. januara 2007. godine, danom početka primene Zakona o finansiranju lokalne samouprave kojim je, između ostalog, u članu 58. propisano da će se prava i obaveze građana koje su, do dana primene ovog zakona, utvrđene odlukama o uvođenju samodoprinosa, u skladu sa članom 93. Zakona o lokalnoj samoupravi , izvršavati u skladu sa tim odlukama.

Imajući u vidu da je osporeni akt u celini prestao da važi, da je pravni osnov za njegovo donošenje bio sadržan u odredbama Zakona o lokalnoj samoupravi iz 2002. godine koje su takođe prestale da važe, te da su prelaznim rešenjima iz člana 58. Zakona o finansiranju lokalne samouprave uređeni pravni odnosi nastali u vreme važenja Zakona o lokalnoj samoupravi iz 2002. godine, Ustavni sud je ocenio da ne postoje procesne pretpostavke za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti i nezakonitosti osporenog akta, pa je odbacio podnetu inicijativu, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu .

Imajući u vidu izloženo, Ustavni sud je , na osnovu odredaba člana 42a stav 1. tačka 2) i člana 45. tač. 1) i 4) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

Na osnovu odredbe člana 168. stav 3. Ustava, Odluka o uvođenju samodoprinosa za područje Mesne zajednice Veliki Popović za period od 1. jula 2011. godine do 31. decembra 2016. godine („Službeni glasnik opštine Despotovac“, broj 3/11), za koju je utvrđeno da nije saglasna sa Ustavom i zakonom, prestaje da važi danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

Vesna Ilić Prelić

Neustavnost odluke o uvođenju mesnog samodoprinosa zbog nedostatka zakonskih elemenata

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti