Odluka Ustavnog suda o neustavnosti i nezakonitosti gradske odluke o držanju životinja

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio da su pojedine odredbe Odluke grada Požarevca o držanju životinja neustavne i nezakonite. Osporene su odredbe o vremenskom ograničenju izvođenja pasa, potrebi saglasnosti svih stanara za držanje ptica, kao i retroaktivna primena ograničenja broja ljubimaca.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUo-53/2021
14.09.2023.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik Snežana Marković i sudije Gordana Ajnšpiler Popović, Vesna Ilić Prelić, dr Dragana Kolarić, dr Tamaš Korhec (Korhecz Tamás), Miroslav Nikolić, dr Vladan Petrov, dr Milan Škulić i dr Tijana Šurlan, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 4. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 14. septembra 2023. godine, doneo je

O D L U K U

1. Utvrđuje se da odredbe člana 17. stav 3. i člana 18. stav 2. u delu koji glasi: „u periodu od 20 časova do 07 časova“, odredba člana 30. stav 2. u delu koji glasi: „Ukoliko postoji saglasnost svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade“ Odluke o držanju domaćih i egzotičnih životinja na teritoriji grada Požarevca („Službeni glasnik grada Požarevca“, broj 2/21) nisu u saglasnosti sa zakonom.

2. Utvrđuje se da odredba člana 41. stav 1. u delu koji glasi: „13.“ Odluke iz tačke 1 , a koji se odnosi na broj životinja čije je držanje dozvoljeno u posebnom delu zgrade, nije u saglasnosti s Ustavom.

3. Odbija se zahtev za utvrđivanje neustavnosti odredbe člana 41. stav 1. u delu koji glasi: „14.“ Odluke iz tačke 1.

O b r a z l o ž e nj e

Povodom podnetih inicijativa za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti odredaba člana 13. st. 1. i 2, člana 14. st. 1. do 3, člana 15, člana 17. st. 3. do 6 , člana 18. stav 2, člana 30. stav 2. i člana 41. stav 1. Odluke iz tačke 1. izreke , Ustavni sud je na sednici održanoj 2. februara 2023. godine doneo Rešenje IUo-53/2021 kojim je , u tački 1. izreke, pokrenuo postupak za utvrđivanje nezakonitosti odredaba člana 17. stav 3. i člana 18. stav 2. u delu koji glasi: „u periodu od 20 časova do 07 časova“, odredbe člana 30. stav 2. u delu koji glasi: „Ukoliko postoji saglasnost svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade“ i za utvrđivanje neustavnosti odredbe člana 41. stav 1. u delu koji glasi: „13. i 14.“ Odluke o držanju domaćih i egzotičnih životinja na teritoriji grada Požarevca („Službeni glasnik grada Požarevca“, broj 2/21). Polazeći od relevantnih Ustavnih odredaba i zakonskih odredaba , Ustavni sud je ocenio da se kao sporna osnovano mogu postaviti sledeća ustavnopravna pitanja: da li je odredbama člana 17. stav 3. i člana 18. stav 2. Odluke, u delu kojim je ograničila izvođenje opasnih pasa na javne površine na teritoriji grada na vremenski period od 20 časova do 07 časova, Skupština grada Požarevca uredila način izvođenja ovih pasa suprotno osnovnim načelima zaštite dobrobiti životinja propisanih Zakonom o dobrobiti životinja i suprotno izričitoj obavezi organa jedinice lokalne samouprave iz člana 3. stav 2. ovog zakona da brinu o životu i zaštiti zdravlja i dobrobiti životinja; da li je propisujući odredbom člana 30. stav 2. Odluke saglasnost svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade za držanje ukrasnih i egzotičnih ptica u stanovima Skupština grada Požarevca odredila uslov za držanje ovih životinja u stanovima na teritoriji grada Požarevca koji nije u skladu sa Zakonom o stanovanju i održavanju zgrada; da li propisana obaveza vlasnika, odnosno držalaca pasa i mačaka iz odredb e člana 41. stav 1. Odluke da držanje pasa i mačaka usklade sa odredbama čl. 13. i 14. Odluke u delu kojim je određen broj pasa i mačaka čije je držanje dozvoljeno u posebnom delu zgrade i u dvorištu porodične stambene zgrade na teritoriji grada Požarevca, ima povratno dejstvo.

U odgovoru na Rešenje o pokretanju postupka, koje je dostavio pravobranilac grada Požarevca, se ističe da su netačni navodi da je članom 17. stav 3. Odluke sprečeno izvođenje pasa „čitavih 13 časova, čime je ograničeno njihovo kretanje u prirodi“, s obzirom na to da se ograničava samo vreme izvođenja pasa, kao i područje, tj. van zone 1 koja predstavlja deo najgušćeg naseljenog mesta, gde se nalaze škole, parkovi za igru dece i dečija igrališta. U vezi sa osporenom odredbom člana 18. stav 2. Odluke, u odgovoru se navodi : da u skladu sa Pravilnikom o načinu držanja pasa koji mogu predstavljati opasnost za okolinu, opasne pse mogu da izvode samo punoletna lica, i to uz brnjicu i na povocu, u skladu sa posebnim propisom; da pse koji mogu predstavljati opasnost za okolinu „ograničava sam Zakon u pogledu držanja i izvođenja na javnu površinu“; da je vremensko ograničenje u izvođenju opasnih pasa u park za pse propisano jer se „radi o javnoj površini koja je povezana u blizini sa drugim javnim površinama“. Takođe se ističe da je neosnovano osporavanje odredaba člana 41. stav 1. Odluke u delu koji glasi „13. i 14.“ jer je „dati rok za usaglašavanje vlasnika pasa i mačaka sa osporenim članovima Odluke primeren“.

Osporenu Odluku o držanju domaćih i egzotičnih životinja na teritoriji grada Požarevca („Službeni glasnik grada Požarevca“, broj 2/21) donela je, 11. februara 2021. godine, Skupština grada Požarevca na osnovu, pored ostalog, odredaba člana 23. stav 4, člana 32. stav 1. tačka 6) i člana 66. stav 3. Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, br. 129/07, 83/14 – dr.zakon, 101/16 – dr. zakon i 47/18) i odredaba člana 3. stav 2. i člana 54. stav 2. Zakona o dobrobiti životinja („Službeni glasnik RS“, broj 41/09). Odlukom se propisuju bliži uslovi za držanje i zaštitu domaćih i egzotičnih životinja na teritoriji grada Požarevca (u daljem tekstu: Grad) (član 1. stav 1.). Prema odredbama člana 2. Odluke, domaće ž ivotinje, u smislu ove odluke su, pored ostalog, psi i mačke (stav 1.); egzotične životinje, u smislu ove odluke su: ukrasne i egzotične ptice i ukrasne i male egzotične životinj e (u daljem tekstu: egzotične životinje) (stav 2.); ukrasne ptice, u smislu ove odluke su: golubovi ukrasne, takmičarske i privredne rase (stav 3.); egzotične ptice, u smislu ove odluke su: papagaji (velike, srednje i male vrste), kanarinci i druge egzotične ptice koje nisu autohotone na teritoriji Republike Srbije (stav 4.). Odredb ama člana 4. Odluke određeno je da uslovi i način držanja domaćih i egzotičnih životinja zavise, pored ostalog, od vrste stambeno g objekta u kojem ili u čijem dvorištu držalac domaće, odnosno egzotične životinje drži domaće, odnosno egzotične životinje (tačka 2.) i vrste domaćih i egzotičnih životinja (tačka 3.) . Saglasno odredbama člana 6. Odluke, u zavisnosti od vrste stambenog objekta u kojem ili u čijem dvorištu držalac drži domaće, odnosno egzotične životinje, uslovi i način držanja razlikuju se u odnosu na to da li se radi o: 1. objektu višeporodičnog stanovanja bez dvorišta, 2. objektu višeporodičnog stanovanja (sa dva ili više stana) sa zajedničkim dvorištem, 3. objektu porodičnog stanovanja (sa jednim stanom) sa dvorištem (stav 1.). U objektima iz stava 1. tačka 2) člana 6. Odluke mogu se držati životinje isključivo uz saglasnost ostalih suvlasnika ili korisnika dvorišta (stav 2.). U zavisnosti od vrste domaćih i egzotičnih životinja, uslovi i način držanja se razlikuju u odnosu na, pored ostalog, 1. pse i mačke i 7. egzotične životinje (član 7.).

Odredbama Poglavlja II.3.1. (čl. 12. do 24.) Odluke uređeno je držanje pasa i mačaka. Prema članu 12. Odluke, psi i mačke se mogu držati na način kojim se obezbeđuje njihova dobrobit, sigurnost i higijena, pod uslovom da ne uzrokuju uznemiravanje, povrede ili štetu trećim licima i ne zagađuju okolinu (stav 1.), psi koji se drže kao kućni ljubimci, a koji mogu predstavljati opasnost za okolinu drže se u skladu sa posebnim propisom kojim se uređuje način držanja pasa koji mogu predstavljati opasnost za okolinu (u daljem tekstu: opasni psi) (stav 2.), vlasnik, odnosno držalac psa ili mačke je dužan da se o ovim životinjama brine, da ih neguje, hrani i da im obezbedi potrebne veterinarske i higijenske uslove, kao i lečenje (stav 3.), vlasnik, odnosno držalac psa ili mačke je dužan da izvrši vakcinaciju i obeležavanje životinje na način propisan zakonom kojim se uređuje veterinarstvo i posebnim propisom kojim se uređuje način obeležavanja i registracije pasa i mačaka (stav 4.).

Odredbom člana 13. stav 1. Odluke propisano je da se u posebnom delu zgrade može držati najviše jedan pas ili jedna mačka i podmladak do tri meseca starosti, pod uslovom da se to čini na način koji je propisan u članu 12. ove odluke .

Prema odredbama člana 14. Odluke, u dvorištu porodične stambene zgrade čija je slobodna površina manja od pet ari, mogu se držati najviše dva psa ili dve mačke, odnosno najviše dve životinje obe vrste i podmladak do tri meseca starosti, pod uslovom da se to čini na način koji je propisan u članu 12. ove odluke (stav 1.), u dvorištu porodične stambene zgrade čija je slobodna površina preko pet ari, mogu se držati najviše tri životinje obe vrste i podmladak do tri meseca starosti, pod uslovom da se to čini na način koji je propisan u članu 12. ove odluke (stav 2.) .

Odredbom člana 16. stav 1. Odluke propisano je da su javne površine u smislu odredaba ove odluke: javne saobraćajne površine, javne zelene površine, površine oko objekta javne namene i neizgrađeno građevinsko zemljište namenjeno za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina i površine koje planskim dokumentom nisu određene kao površine javne namene, a dostupne su većem broju građana, kao što su izgrađene i uređene saobraćajne i zelene površine unutar i između blokova zgrada, između zgrada, unutar otvorenih tržnih centara, pasaži i sl.

Prema osporenoj odredbi člana 17. stav 3. Odluke, opasnog psa na javnu površinu može da izvodi samo punoletno lice sa zaštitnom korpom na njušci i na povodniku u skladu sa posebnim propisom u periodu od 20 časova do 07 časova i to van Zone 1 u Požarevcu i van Zone 1 u Kostolcu. Odredbama st. 4. i 5. člana 17. Odluke bliže su određene Zona 1 u Požarevcu i Zona 1 u Kostolcu.

Osporenom odredbom člana 18. stav 2. Odluke propisano je da se opasni psi mogu uvoditi u park za pse i puštati sa povodnika da se slobodno kreću, sa zaštitnom korpom na njušci u periodu od 20 časova do 07 časova. Saglasno odredbi člana 19. stav 1. Odluke, preduzeće po pribavljenoj saglasnosti organa nadležnog za komunalne poslove može da odredi i obeleži površine za neograničeno slobodno kretanje pasa (u daljem tekstu: „park za pse“), a pod obeleženim površinama iz stava 1. ovog člana podrazumevaju se površine ograđene žičanom ogradom, na kojima mogu biti postavljeni rekviziti za pse i na kojima je tablom naznačeno da su namenjene istrčavanju pasa (stav 2.).

Odredbama Poglavlja II.3.4. Odluke (član 30.) uređeno je držanje egzotičnih i drugih kućnih ljubimaca. Prema odredbi člana 30. stav 1. Odluke, egzotične životinje, u smislu ove odluke, su i ukrasne i egzotične ptice koje nisu autohtone na teritoriji Republike Srbije i koje se uzgajaju u izložbene svrhe. Osporenom odredbom stava 2. ovog člana Odluke propisano je da ukoliko postoji saglasnost svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade u stanovima se mogu držati ukrasne i egzotične ptice na način i u broju kojim se ne uzrokuju povrede ili šteta trećim licima, ne zagađuje okolina i ne ometaju ostali stanari u mirnom korišćenju stanova.

Prema odredbi člana 40. Odluke, koja je sistematizovana u Poglavlju V Odluke koje sadrži kaznene odredbe, ukoliko se utvrdi da se sa životinjom postupa nesavesno i nehumano te da se drži u uslovima kojima se životinji nanosi patnja i bol, kao i u slučaju nepostupanja po nalogu komunalnog inspektora za izmeštanje prekobrojnih životinja do dozvoljenog broja, komunalna milicija je dužna da obavesti veterinarsku inspekciju i službu zoohigijene JKP „Komunalne službe“ Požarevac kako bi izvršili oduzimanje i smeštaj životinja u objekat za držanje životinja – Prihvatilište na teret vlasnika.

Osporenom odredbom člana 41. stav 1. Odluke, koji je sistematizovan u Poglavlju VI Odluke koji sadrži prelazne i završne odredbe, propisano je da su vlasnici, odnosno držaoci pasa i mačaka dužni da držanje pasa i mačaka usklade sa odredbama iz čl. 13. i 14. ove odluke, u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ove odluke. Odredbom člana 43. osporene Odluke propisano je da danom stupanja na snagu ove odluke, prestaje da važi Odluka o držanju domaćih životinja na području grada Požarevca („Službeni glasnik grada Požarevca“, br. 4/09, 6/11, 11/12, 13/12 i 3/17).

III

Odredbama člana 197. Ustava Republike Srbije utvrđeno je da zakoni i svi drugi opšti akti ne mogu imati povratno dejstvo (stav 1.) i da, izuzetno, samo pojedine odredbe zakona mogu imati povratno dejstvo, ako to nalaže opšti interes utvrđen pri donošenju zakona (stav 2.).

Zakonom o dobrobiti životinja („Službeni glasnik RS“, broj 41/09) uređuje se dobrobit životinja, prava, obaveze i odgovornosti pravnih i fizičkih lica, odnosno preduzetnika, za dobrobit životinja, postupanje sa životinjama i zaštita životinja od zlostavljanja, zaštita dobrobiti životinja pri lišavanju života, držanju, uzgoju, prometu, prevozu, klanju i sprovođenju ogleda na životinjama, kao i druga pitanja od značaja za zaštitu dobrobiti životinja (član 1.). Zakonom je takođe propisano: da se dobrobit životinja, koja se uređuje ovim zakonom, odnosi na životinje koje mogu da osete bol, patnju, strah i stres, i to naročito, pored ostalog, na kućne ljubimce (član 2. stav 1. tačka 5)); da su državni organi, naučnoistraživačke organizacije, ustanove u oblasti obrazovanja, veterine, poljoprivrede, zdravstva, informisanja, kulture, kao i druge ustanove i organizacije i pravna i fizička lica, odnosno preduzetnici, koji obavljaju delatnost, odnosno poslove u vezi sa životinjama, dužni da obezbeđuju, usmeravaju i podstiču jačanje svesti o značaju dobrobiti životinja, kao i da su navedena lica, organi jedinica lokalne samouprave, kao i građani i udruženja dužni da brinu o životu i zaštiti zdravlja i dobrobiti životinja i međusobno sarađuju, koordiniraju i usklađuju donošenje i sprovođenje odluka u oblasti dobrobiti životinja (član 3. st. 1. i 2.).

Odredbama člana 4. Zakona određeno je da su osnovna načela zaštite dobrobiti životinja : 1) načelo univerzalnosti bola, koje podrazumeva da životinje mogu da osete bol, patnju, stres, strah i paniku, kao i obavezu čoveka da pored očuvanja vrste brine i o zaštiti života i dobrobiti svake jedinke; 2) načelo brige o životinjama, koje podrazumeva moralnu obavezu i dužnost čoveka da poštuje životinje i brine o životu i dobrobiti životinja čiji opstanak zavisi neposredno od njega ; 3) načelo integralnosti, koje podrazumeva da državni organi i organi jedinica lokalne samouprave, u okviru svog delokruga, obezbeđuju integralnu zaštitu dobrobiti životinja sprovođenjem međusobno usaglašenih planova i programa; 4) načelo posvećivanja pažnje dobrobiti životinja, koje podrazumeva da se u svim aktivnostima koje se preduzimaju u oblasti poljoprivrede, stočarstva, veterinarstva, prometa, istraživanja, kao i u drugim oblastima koje se na direktan ili indirektan način odnose na životinje mora posvetiti puna pažnja zaštiti dobrobiti životinja; 5) načelo prevencije i predostrožnosti, koje podrazumeva da svaka aktivnost koja je u direktnoj ili indirektnoj vezi sa životinjama mora biti planirana i sprovedena tako da predstavlja najmanji rizik po život i dobrobit životinja, ljudi i životne sredine i zasniva se na proceni uticaja različitih načina korišćenja životinja na njihov život i dobrobit, kao i na korišćenju najboljih raspoloživih tehnologija, sredstava i opreme; 6) načelo odgovornosti, koje podrazumeva da je vlasnik, odnosno držalac životinja odgovoran za njihov život i dobrobit i da je dužan da snosi troškove zbrinjavanja životinja čiji je vlasnik, odnosno držalac, ako više ne želi ili nije u mogućnosti da se stara o njima.

Prema odredbama člana 5. Zakona, dobrobit životinja jeste obezbeđivanje uslova u kojima životinja može da ostvaruje svoje fiziološke i druge potrebe svojstvene vrsti, kao što su ishrana i napajanje, prostor za smeštaj, fizička, psihička i termička udobnost, sigurnost, ispoljavanje osnovnih oblika ponašanja, socijalni kontakt sa životinjama iste vrste, odsustvo neprijatnih iskustava kao što su bol, patnja, strah, stres, bolesti i povrede (tačka 4)), domaća životinja jeste životinja koju je čovek odomaćio i čiji opstanak zavisi od neposredne brige čoveka (tačka 9)), držanje ži votinje jeste smeštaj, čuvanje, nega i briga o životinjama, osim reprodukcije (tačka 11)), životinje čiji opstanak zavisi neposredno od čoveka jesu, pored ostalog, kućni ljubimci (tačka 14)). Prema odredbi člana 53. stava 1. Zakona, vlasnik odnosno držalac kućnog ljubimca dužan je da obezbedi kućnom ljubimcu brigu, negu i smeštaj, u skladu sa vrstom, rasom, polom, starošću, kao i fizičkim i biološkim specifičnostima i potrebama u ponašanju i zdravstvenom stanju kućnog ljubimca. Odredbom člana 54. stav 2. Zakona propisano je da organi jedinica lokalne samoprave propisuju mesto i način izvođenja kućnih ljubimaca, a naročito pasa i mačaka na javne površine.

Zakonom o stanovanju i održavanju zgrada („Službeni glasnik RS“, br. 104/16 i 9/20-dr. zakon) uređuje se, pored ostalog, upravljanje zgradom (član 1. stav 1.). Članom 3. Zakona propisano je da je poseban deo zgrade posebna funkcionalna celina u zgradi koja može da predstavlja stan, poslovni prostor, garažu, garažno mesto ili garažni boks (tačka 8)) i da upravljanje zgradom, u smislu ovog zakona, jesu svi organizacioni poslovi i aktivnosti koje kontinuirano obavlja izabrano ili postavljeno lice (upravnik ili profesionalni upravnik), odnosno organ upravljanja, u svrhu rukovođenja zgradom, a što podrazumeva odgovorno preduzimanje mera radi organizovanja održavanja zgrade, odlučivanja o korišćenju finansijskih sredstava i obezbeđivanja korišćenja zgrade, odnosno njenih delova u skladu sa njenom namenom, kao i druga pitanja od značaja za upravljanje zgradom (tačka 22)). Poslove upravljanja zgradom vrši, pored ostalog, stambena zajednica preko svojih organa ili profesionalni upravnik kome su povereni poslovi upravljanja, u stambenoj zgradi koja ima zajedničke delove zgrade i najmanje dva posebna dela čiji su vlasnici različita lica (član 15. stav 1. tačka 3)) . Stambenu zajednicu čine svi vlasnici posebnih delova stambene, odnosno stambeno-poslovne zgrade (član 16. stav 1.), obavezni organi stambene zajednice su skupština i upravnik (član 40. stav 1.) , a članovi skupštine stambene zajednice su svi vlasnici posebnih delova (član 41. stav 1.). Odredbama člana 42. stav 1. Zakona uređena je nadležnost skupštine stambene zajednice tako što je propisano da skupština stambene zajednice: bira i razrešava upravnika; donosi odluku o poveravanju poslova upravljanja zgradom, odnosno izboru profesionalnog upravnika; donosi pravila vlasnika u skladu sa članom 17. stav 2. ovog zakona (pravila o međusobnim odnosima vlasnika posebnih delova u stambenoj zajednici); donosi odluku o uzimanju kredita; određuje visinu mesečnog iznosa koji plaćaju vlasnici posebnih delova za potrebe izvršenja poslova iz nadležnosti stambene zajednice , i to na ime troškova održavanja, troškova za rad organa stambene zajednice i drugih troškova; donosi program održavanja zajedničkih delova zgrade; donosi odluku o organizovanju poslova održavanja zgrade, odnosno o poveravanju poslova održavanja zajedničkih delova zgrade; donosi odluku o preduzimanju radova na zajedničkim delovima zgrade; donosi odluku o održavanju zemljišta za redovnu upotrebu zgrade; donosi odluku o fizičko-tehničkom obezbeđenju zgrade i stvari na zemljištu koje služi za redovnu upotrebu zgrade; donosi odluku o korišćenju zajedničkih delova zgrade izdavanjem njihovih delova trećim licima ili vlasnicima posebnih delova; donosi odluku o raspolaganju zajedničkim delovima zgrade; donosi odluku o načinu korišćenja zemljišta koje služi za redovnu upotrebu zgrade; donosi odluku o unapređenju zajedničkih delova zgrade; donosi odluku o osiguranju iz člana 48. ovog zakona; donosi odluku o postavljanju, odnosno ugradnji stvari na zajedničkim delovima zgrade i zemljištu koje služi za redovnu upotrebu zgrade i visini naknade koju plaćaju vlasnici tih stvari; usvaja izveštaj o radu upravnika, odnosno profesionalnog upravnika, koji posebno sadrži prikaz realizovanih aktivnosti u odnosu na planirane, kao i iskorišćenju sredstava za realizaciju svake od aktivnosti; donosi odluku o visini naknde za investiciono održavanje zajedničkih delova zgrade i zemljišta koje služi za redovnu upotrebu zgrade i odlučuje i o drugim pitanjima od značaja za stambenu zajednicu ( tač. 1) do 19)).

U vezi sa zakonitošću odredaba člana 17. stav 3. i člana 18. stav 2. Odluke u delu kojim je ograničeno izvođenje opasnih pasa na javnu površinu, odnosno u „park za pse“, na vremenski period od 20 časova do 07 časova, Ustavni sud ukazuje da je nesporno da je članom 5. Pravilnika o načinu držanja pasa koji mogu predstavljati opasnost za okolinu („Službeni glasnik RS“, broj 65/10) propisano ograničenje u vezi sa načinom izvođenja opasnih pasa tako što je određeno da opasne pse mogu da izvode samo punoletna lica, i to uz brnjicu i na povocu, u skladu sa posebnim propisom. U pogledu svih drugih pitanja koja se tiču načina izvođenja opasnih pasa , kao kućnih ljubimaca, odredba člana 5. Pravilnika generalno upućuje na posebne propise, a to su , u smislu odredbe člana 54. stav 2. Zakona o dobrobiti životinja , propisi jedinice lokalne samouprave kojima se uređuju ova pitanja.

Međutim, način izvođenja opasnih pasa na javne površine jedinica lokalne samouprave mora da uredi u skladu sa Zakonom o dobrobiti životinja kao propisom kojim se, pored ostalog, uređuju uslovi i način držanja životinja i druga pitanja koja su od značaja za zaštitu njihove dobrobiti. U tom smislu, odredbama člana 4. Zakona propisana su osnovna načela zaštite dobrobiti životinja koja predstavljaju standarde u postupanju sa životinjama na kojima treba da počiva odnos države i društva prema životinjama. Propisani standardi dobrobiti životinja podrazumevaju ne samo odgovorno vla sništvo nad životinjama, nego generalno odgovor an odnos države i društva prema životinjama čime se, u smislu odredaba člana 4. Zakona, ostvaruje zaštita života i dobrobiti životinja. Zakonom je predviđena i dodatna zaštita da će se sa životinjama postupati odgovorno prilikom njihovog držanja, tako što su taksativno propisane zabrane u postupanju sa životinjama. Jedna od propisanih zabrana je i zabrana zanemarivanja životinje lišavanjem osnovnih životnih potreba, kao što su: hrana i voda, udoban p rostor za smeštaj, odnosno sklonište, prostor za odmor i obavljanje fizioloških potreba, higijena, veterinarska nega, kao i ambijentalne prilike koje odgovaraju vrsti, rasi, polu i starosnoj kategoriji (član 7. stav 1. tačka 32)). Posebnu ulogu u ostvarivanju zaštite dobrobiti životinja imaju i organi jedinica lokalne samouprave koji su, prema odredbi člana 3. stav 2. Zakona, dužni da brinu o životu i zaštiti zdravlja i dobrobiti životinja i međusobno sarađuju, koordiniraju i usklađuju donošenje i sprovođenje odluka u oblasti dobrobiti životinja sa državnim organima i subjektima određenim članom 3. st. 1. i 2. Zakona.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud smatra da je osporenim ograničavanjem vremena izvođenja opasnih pasa na javne površine na vremenski period od 20 časova do 07 časova, Skupština grada Požarevca u suštini zabranila izvođenje ovih pasa mimo navedenog vremenskog perioda . Imajući u vidu dužinu vremensk og period a u kome je zabranjeno izvođenje opasnih pasa na javne površine, Skupština grada Požarevca je osporenim odredbama Odluke onemogućila vlasnike ovih životinja da postupaju u skladu sa pravilima zaštite dobrobiti životinja (član 53. stav 1.) i propisanom zabranom njihovog zanemarivanja (član 7. stav 1. tačka 32)) , na čije poštovanje ih Zakon obavezuje. S tim u vezi, Ustavni sud smatra da je osporenim odredbama čl. 17. i 18. Odluke Skupština grada Požarevca uredila način izvođenja opasnih pasa na javne površine suprotno osnovnim načelima zaštite dobrobiti životinja. Takođe, osporenim uređivanjem načina izvođenja opasnih pasa na javne površine, Skupština grada Požarevca je postupila suprotno izričitoj zakonskoj obavezi organa jedinice lokalne samouprave da brinu o životu i zaštiti zdravlja i dobrobiti životinja (član 3. stav 2. Zakona) koja podrazumeva obezbeđenje uslova u kojima životinja može da ostvaruje svoje fiziološke i druge potrebe svojstvene vrsti , kao što su, pored ostalog, ispoljavanje osnovnih oblika ponašanja, socijalni kontakt sa životinjama iste vrste, odsustvo neprijatnih iskustava kao što su, pored ostalog, bol, patnja, strah i stres (član 5. tačka 4) Zakona). S obzirom na izneto, Ustavni sud je utvrdio da odredbe člana 17. stav 3. i člana 18. stav 2. Odluke u delu koji glasi: „u per iodu od 20 časova do 07 časova“ nisu u saglasnosti sa Zakonom, pa je odlučio kao u tački 1. izreke.

Kada je u pitanju zakonitost odredbe člana 30. stav 2. Odluke, u delu kojim je propisan a saglasnost svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade kao jedan od uslova za držanje ukrasnih i egzotičnih ptica u stanovima , Ustavni sud je pošao od citiranih odredaba člana 42. stav 1. Zakona o stanovanju i održavanju zgrada kojima je propisana nadležnost skupštine stambene zajednice koju čine svi vlasnici posebnih delova zgrade. Kako navedenim zakonskim odredbama nije propisano ovlašćenje za skupštinu stambene zajednice zgrade, tj. za vlasnike posebnih delova zgrade da daju saglasnost za držanje egzotičnih životinja (ukrasnih i egzotičnih ptica) u stanovima, Ustavni sud je utvrdio da je propisivanjem navedene saglasnosti Skupština grada Požarevca osporenom odredbom Odluke odredila uslov za držanje egzotičnih životinja u stanovima zgrada na svojoj teritoriji koji nije u skladu sa Zakonom o stanovanju i održavanju zgrada . Saglasno iznetom i stanovištu Ustavnog suda u vezi sa osporenim uslovom za držanje životinja u stanovima zgrada iznetom u Odluci IUo-87/2016 od 23. marta 2017. godine („Službeni glasnik RS“, broj 46/17), Sud je ocenio da odredba člana 30. stav 2. u delu koji glasi: „Ukoliko postoji saglasnost svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade“ Odluke nije u saglasnosti sa Zakonom, te je odlučio kao u tački 1. izreke.

Razmatrajući saglasnost odredbe člana 41. stav 1. Odluke u osporenom delu sa principom zabrane povratnog dejstva opštih pravnih akata iz člana 197. st. 1. i 2. Ustava , Ustavni sud ukazuje da je prema stanovištu koje je u vezi sa navedenim ustavnim principom izneo u Odluci IUo-107/2020 od 30. juna 2022. godine („Službeni glasnik RS“, broj 79/22) „ zabrana povratnog (retroaktivnog) dejstva zakona i drugih opštih akata bitan element pravne sigurnosti u pravno uređenoj državi koja se temelji na načelu vladavine prava, te je stoga pravilo da svi opšti akti deluju pro futuro. Princip iz člana 197. Ustava dopušta izuzetak od zabrane povratnog dejstva opštih pravnih akata samo u odnosu na pojedine odredbe zakona, i to samo ukoliko su ispunjeni Ustavom utvrđeni uslovi, a kada je reč o aktima niže pravne snage od zakona, pravilo bez izuzetka je da novodoneti opšti akt proizvodi dejstvo od dana njegovog stupanja na snagu (odnosno od dana početka primene ako je primena samim tim aktom odložena) . Ovo dalje znači da novodoneti akt ne može imati dejstvo na pravne situacije i odnose koji predstavljaju tzv. svršena akta ( facta praeteria). U tom smislu, Ustavni sud ističe da prilikom ispitivanja da li određeni opšti akt ima retroaktivno dejstvo ili ne, treba oceniti da li se njegovo dejstvo proteže i na svršene/okončane pravne situacije ili se njegova primena odnosi na tzv. fakta u toku ( facta pendentia), tj. na pravne situacije koje nisu okončane. Ukoliko opšti akt proizvodi pravno dejstvo na okončane pravne situacije i odnose, takvo dejstvo ima karakter retroaktivnosti i predstavlja povredu principa zabrane povratnog dejstva. No, ukoliko se opšti akt odnosi na pravne situacije koje jesu nastale pre njegovog stupanja na snagu/početka primene, ali su i dalje u toku, odnosno ako opšti akt proizvodi pravno dejstvo na zatečene odnose koji se nastavljaju u budućnosti, onda nema povrede principa zabrane povratnog dejstva opšteg akta, već se radi o tzv. „prividnoj retroaktivnosti“ koja se u pravnoj literaturi označav a i kao „retrospektivnost“.“

Polazeći od navedenog, Ustavni sud ukazuje da se odredba člana 41. stav 1. Odluke nalazi u okviru prelaznih i završnih odredaba Odluke kojima se uređuje vremensko važenje Odluke, a u okviru toga i zatečeno stanje, odnosno pravni odnosi i situacije nastale pre stupanja na snagu Odluke. Odredbom člana 41. stav 1. Odluke uređen je, u osporenom delu, prelazni pravni režim u vezi sa brojem pasa i mačaka koje lica drže u skladu sa odredbama Odluke o držanju domaćih životinja na području grada Požarevca („Službeni glasnik grada Požarevca“, br. 4/09, 6/11, 11/12, 13/12 i 3/17) koja je prestala da važi stupanjem na snagu osporene Odluke, do prelaska na novi pravni režim koji predviđa osporena Odluka, tako što je propisano da su vlasnici, odnosno držaoci pasa i mačaka dužni da držanje pasa i mačaka usklade sa odredbama iz čl. 13. i 14. Odluke, u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ove odluke. S tim u vezi, Ustavni sud ukazuje da je odredbama Odluke o držanju domaćih životinja na području grada Požarevca iz 2009. godine bilo propisano da se u stanu mogu držati dva psa i dve mačke (član 11. stav 1.) i da se u dvorištu porodične stambene zgrade u gradovima Požarevcu i Kostolcu mogu držati dva psa (član 13. stav 1.).

Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud smatra da je propisivanjem obaveze za lica koja su pravo na držanje dva psa i dve mačke u stanu stekla u vreme važenja prethodne Odluke o držanju domaćih životinja na području grada Požarevca iz 2009. godine , da držanje ovih životinja usklade sa članom 13. važeće Odluke u delu kojim je propisano da se u posebnom delu zgrade može držati najviše jedan pas ili jedna mačka, Skupština grada Požarevca predvidela primenu važeće Odluke na pravne situacije koj e su svršene (realizovane) u režimu prethodne Odluke iz 2009. godine. S tim u vezi, Ustavni sud smatra da osporena odredba člana 41. stav 1. Odluke u delu koji glasi: „13.“, a koji se odnosi na broj životinja čije je držanje dozvoljeno u posebnom delu zgrade, ima povratno dejstvo i posledično može dovesti do oduzimanja prekobrojnih životinja (u odnosu na koje je pravo drža nja stečeno za vreme važenja prethodne Odluke iz 2009. godine ) do broja životinja koji je dozvoljen važećom osporenom Odlukom ( član 40. osporene O dluke). Ustavni sud takođe smatra da se pravo držanja dva psa i dve mačke odnosi samo na one pse i mačke koje su vlasnici stekli na osnovu prethodne Odluke o držanju domaćih životinja na području grada Požarevca iz 2009. godine i koje su, u ovom broju, držali u posebnim delovima zgrade u vreme važenja ove odluke. Polazeći od navedenog, Ustavni sud je utvrdio da je odredbom člana 41. stav 1. Odluke u delu koji glasi: „13.“, a koji se odnosi na broj životinja čije je držanje dozvoljeno u posebnom delu zgrade, povređen princip zabrane retroaktivnosti iz člana 197. st. 1. i 2. Ustava, pa je odlučio kao u tački 2. izreke.

U vezi sa osporenom odredbom člana 41. stav 1. Odluke u delu kojim je propisano da su vlasnici, odnosno držaoci pasa i mačaka dužni da držanje pasa i mačaka usklade sa odredbama iz člana 14. ove odluke, u roku od šest meseci od dana njenog stupanja na snagu, Ustavni sud ukazuje da kako je Odlukom o držanju domaćih životinja na području grada Požarevca iz 2009. godine bilo propisano da se u dvorištu porodične stambene zgrade u gradovima Požarevcu i Kostolcu mogu držati dva psa, a da je odredbama člana 14. osporene Odluke u dvorištu porodične stambene zgrade dozvoljeno držanje najviše dva psa ili dve mačke, odnosno najviše dve životinje obe vrste (stav 1.) i najviše tri životinje obe vrste (stav 2.), Ustavni sud smatra da propisivanjem navedenog prelaznog pravnog režima važenja osporene Odluke Skupština grada Požarevca nije povredila princip zabrane retroaktivnosti iz člana 197. st. 1. i 2. Ustava. Saglasno iznetom, Ustavni sud je odbio zahtev za utvrđivanje neustavnosti odredbe člana 41. stav 1. u delu koji glasi: „14.“ Odluke, pa je odlučio kao u tački 3. izreke.

VII

Polazeći od svega izloženog, na osnovu odredaba člana 42a stav 1. tačka 2) i člana 45. tač. 1), 4) i 15) Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon, 103/15 i 10/23) , Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

Na osnovu člana 168. stav 3. Ustava, odredbe člana 17. stav 3. i člana 18. stav 2. u delu koji glasi: „u periodu od 20 časova do 07 časova“, člana 30. stav 2. u delu koji glasi: „Ukoliko postoji saglasnost svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade“ i člana 41. stav 1. u delu koji glasi: „13.“, a koji se odnosi na broj životinja čije je držanje dozvoljeno u posebnom delu zgrade, Odluke o držanju domaćih i egzotičnih životinja na teritoriji grada Požarevca („Službeni glasnik grada Požarevca“, broj 2/21) prestaju da važe danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

Snežana Marković

Odluka Ustavnog suda o neustavnosti i nezakonitosti gradske odluke o držanju životinja

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti