Rešenje Ustavnog suda o pokretanju postupka za ocenu ustavnosti odluke o držanju životinja

Kratak pregled

Ustavni sud pokreće postupak za ocenu ustavnosti i zakonitosti pojedinih odredaba Odluke grada Požarevca o držanju životinja. Sporne su odredbe o vremenskom ograničenju za izvođenje opasnih pasa, potrebi saglasnosti svih stanara za držanje ptica, i retroaktivna primena ograničenja broja ljubimaca.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUo-53/2021
02.02.2023.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Ustavnog suda Snežana Marković, predsednik Veća i sudije Miroslav Nikolić, dr Tijana Šurlan, Tatjana Đurkić, dr Milan Škulić, Lidija Đukić, dr Nataša Plavšić i dr Vladan Petrov, članovi Veća, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 4. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 2. februara 2023. godine, doneo je

R E Š E Nj E

1. Pokreće se postupak za utvrđivanje nezakonitosti odredaba člana 17. stav 3. i člana 18. stav 2. u delu koji glasi: „u periodu od 20 časova do 07 časova“, odredbe člana 30. stav 2. u delu koji glasi: „Ukoliko postoji saglasnost svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade“ i za utvrđivanje neustavnosti odredbe člana 41. stav 1. u delu koji glasi: „13. i 14.“ Odluke o držanju domaćih i egzotičnih životinja na teritoriji grada Požarevca („Službeni glasnik grada Požarevca“, broj 2/21).

2. Odbacuju se inicijative za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti odredaba člana 13. st. 1. i 2, člana 14. st. 1. do 3, člana 15. i za ocenu zakonitosti odredaba člana 17. st. 4. do 6. Odluke iz tačke 1.

3. Rešenje iz tačke 1. dostaviti Skupštini grada Požarevca radi davanja odgovora.

4. Rok za davanje odgovora je 30 dana od dana prijema Rešenja.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podnete su tri inicijative za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti odredaba člana 13. st. 1. i 2, člana 14. st. 1. do 3, člana 15, člana 17. st. 3. do 6, člana 18. stav 2, člana 30. stav 2. i člana 41. stav 1. Odluke navedene u tački 1. izreke.

Podnosilac prve inicijative smatra: da su odredbe člana 13. stav 1. i člana 14. st. 1. do 3. Odluke, kojima je određen broj pasa i mačaka koji se mogu držati u posebnom delu zgrade, u dvorištu porodične stambene zgrade i u seoskim naseljima, u suprotnosti sa odredbama Zakona o dobrobiti životinja kojima nije propisano ograničenje broja pasa i mačaka koje vlasnici mogu držati kao kućne ljubimce; da je Odlukom povređen član 58. Ustava iz koga proizlazi da se svojina može oduzeti ili ograničiti samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, a „ovde se mimo Zakona o dobrobiti životinja, Zakona o osnovama svojinsko pravnih odnosa, Zakona o obligacionom odnosima i Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji oduzima i ograničava pravo svojine na životinjama opštinskom odlukom – podzakonskim aktom“. Iz izloženih razloga, inicijator je predložio da Ustavni sud utvrdi da osporena Odluka nije u skladu sa članom 58. Ustava i sa odredbama Zakona o dobrobiti životinja.

U drugoj inicijativi se navodi da su odredbe člana 13. st. 1. i 2, člana 14. st. 1. do 3. i člana 15. Odluke u suprotnosti sa Zakonom o dobrobiti životinja u kome ne postoje ograničenja u pogledu broja pasa i mačaka, kao i da se ovim odredbama Odluke, suprotno članu 58. Ustava oduzima i ograničava pravo svojine na životinjama opštinskom odlukom – podzakonskim aktom. Nadalje, inicijator je citirao odredbe člana 17. st. 3. i 6. Odluke (koje je pogrešno označio kao st. 3. i 5.) i ceo član 18. Odluke, iako iz načina citiranja proizlazi da spornom smatra samo odredbu stava 2. ovog člana Odluke, kao i odredbe člana 5. st. 4) i 35) Zakona o dobrobiti životinja i istakao da se „iz navedenog zaključuje da je prekršen član 5. Zakona koji ne ograničava broj životinja koje se drže u stanu ili dvorištu porodičnog objekta, posebno ne potpisima komšija i odobrenjem upravnika zgrade, već postojanjem zakonskih uslova za držanje životinja“, te da „jedina ograničenja mogu biti samo u uslovima za život životinje u vlasničkom stanu, bez nametanja drugih obaveza, jer ni Zakon o dobrobiti životinja, ni Zakon o veterinarstvu ne predviđaju izdavanje drugih dokumenata od strane državnih organa osim pasoša za kućne ljubimce“. Podnosilac inicijative takođe smatra da su osporene odredbe Odluke u suprotnosti i sa čl. 21. i 36. Ustava jer „građane na teritoriji svoje opštine dovode u neravnopravan položaj u odnosu na građane drugih opština gde je to pitanje drugačije rešeno, pa tako Odlukom grada Beograda o držanju domaćih životinja i kućnih ljubimaca na teritoriji grada Beograda nije ograničen broj životinja koje fizičko i pravno lice može držati u dvorištu ili drugoj stambenoj prostoriji“. Polazeći od navedenog, inicijator je predložio da Ustavni sud utvrdi nesaglasnost Odluke sa članom 58. Ustava i Zakonom o dobrobiti životinja.

Podnosioci treće inicijative su osporili ustavnost i zakonitost odredaba člana 13. stav 1, člana 14. st. 1. do 3, člana 17. st. 3. do 5, člana 18. stav 2, člana 30. stav 2. i člana 41. stav 1. Odluke. Obrazlažući razloge osporavanja ustavnosti i zakonitosti odredaba člana 13. stav 1. i člana 14. st. 1. do 3. Odluke, kojima je ograničen broj pasa i mačaka koje fizička lica mogu da drže, inicijatori su se pozvali na odredbe člana 194. stav 3. i člana 195. stav 2. Ustava, kao i odredbe Zakona o dobrobiti životinja (čl. 2, 4, 5, 6. i 53.) i istakli sledeće: da ni jednom odredbom Zakona o dobrobiti životinja nije ograničen broj kućnih ljubimaca koje može držati fizičko lice, niti je ovim zakonom predviđena mogućnost ograničavanja njihovog broja podzakonskim propisom ili opštim aktom jedinice lokalne samouprave; da takva mogućnost i takvo ovlašćenje nisu predviđeni ni zakonima kojima se uređuje funkcionisanje lokalne samouprave (Zakon o lokalnoj samoupravi i Zakon o komunalnim delatnostima); da ovlašćenje lokalne samouprave da bliže uređuje obavljanje komunalnih delatnosti na svom području ne sadrži i ovlašćenje za uređenje pitanja načina držanja kućnih ljubimaca „u prostoru koji je isključivo u privatnoj svojini“, osim eventualno u smislu ispunjenja obaveza držalaca tih životinja u cilju obezbeđenja uslova za zaštitu njihove dobrobiti, u skladu sa Zakonom o dobrobiti životinja. U vezi sa odredbom člana 41. stav 1. Odluke, kojom je propisana obaveza vlasnika, odnosno držalaca pasa i mačaka da njihovo držanje usklade sa odredbama čl. 11, 13. i 14. Odluke, inicijatori navode da je ova odredba Odluke, „sa vrlo verovatnom posledicom izbacivanja prekobrojnih pasa i mačaka na ulicu jer građani nemaju iluzija u pogledu njihovog opstanka u prenatrpanim azilima“, u suprotnosti sa izričitom zabranom napuštanja i odbacivanja životinja čiji opstanak zavisi isključivo od čoveka (član 7. tačka 2) Zakona o dobrobiti životinja), čije nepoštovanja prouzrokuje prekršajnu odgovornost (član 85. Zakona i član 39. stav 1. tačka 1) Odluke). Inicijatori takođe navode da pomenute odredbe Odluke nisu u saglasnosti sa članom 58. Ustava, s obzirom na to da se svojina može ograničiti samo zakonom, a ne i pravnim aktom niže pravne snage iz čega proizlazi da se opštim aktom jedinice lokalne samouprave ne može ograničavati broj kućnih ljubimaca, „ni onih koji su stečeni do donošenja takvog akta, niti za ubuduće“.

Inicijatori smatraju: da odredba člana 17. stav 3. Odluke, kojom je dozvoljeno izvođenje opasnog psa na javnu površinu u periodu od 20 do 07 časova i to van određenih zona u Požarevcu i Kostolcu, znači sprečavanje životinje „koja se drži u stanu i čitavih 13 časova provodi u zatvorenom prostoru, da ima neophodne aktivnosti svojstvene vrsti (trčanje, odnosno kretanje u prirodi), da ima socijalne kontakte sa pripadnicima iste vrste i sprečavanje da u dugom vremenskom periodu obavlja fiziološke potrebe“; da za ovakvo ograničenje „nema osnova ni u Zakonu o dobrobiti životinja (član 53. stav 2.), ni u Pravilniku o načinu držanja pasa koji mogu predstavljati opasnost za okolinu („Službeni glasnik RS“, broj 65/10), a isto predstavlja fizičko i psihičko zlostavljanje i zanemarivanje životinje koje je zabranjeno Zakonom o dobrobiti životinja (član 5. tačka 18) i član 7. stav 1. tač. 1) i 32)); da određivanje delova i područja grada u osporenim odredbama člana 17. st. 4. i 5. Odluke „u okviru kojih nije dozvoljeno kretanje „opasnih pasa“, u suštini znači potpunu zabranu izvođenja iz stana psa čiji vlasnici žive u označenim delovima i ulicama grada „ili koji se nužno moraju kretati istim da bi došli do „dozvoljenog prostora“, što je suprotno citiranim zakonskim odredbama“; da isto obrazloženje vredi i za nezakonito i nepotrebno vremensko ograničavanje izvođenja opasnih pasa u park za pse propisano odredbom člana 18. stav 2. Odluke, „tim pre što je park za pse jedina javna površina gde je dozvoljeno neograničeno slobodno kretanje ovih pasa (bez povodnika, ali sa zaštitnom korpom na njušci), pa je suvišno vremensko određivanje i ograničavanje njihovog kretanja u tom prostoru“.

U inicijativi se takođe navodi da odredba člana 30. stav 2. Odluke, prema kojoj je držanje ukrasnih i egzotičnih ptica u stanovima uslovljeno saglasnošću svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade, nije u saglasnosti sa Zakonom o stanovanju i održavanju zgrada koji ne predviđa da vlasnik stana određuje ili ograničava imovinska prava drugih vlasnika u okviru posebnog dela zgrade, niti je za to ovlašćena skupština stambene zajednice koju čine svi vlasnici stambenih jedinica. Sporno ograničenje, u smislu obaveze pribavljanja saglasnosti drugih vlasnika posebnih delova zgrade za držanje životinja u svom stanu nije, prema mišljenju inicijatora, u saglasnosti ni sa članom 58. Ustava koji garantuje pravo mirnog uživanja imovine. Polazeći od navedenog, inicijatori su predložili da Ustavni sud obustavi primenu osporenih odredaba Odluke radi sprečavanja nenadoknadive štete vlasnicima životinja, kao i da utvrdi da osporene odredbe Odluke nisu u saglasnosti sa odredbama Ustava i odredbama Zakona o dobrobiti životinja koje su navedene u inicijativi. Inicijatori su uz inicijativu priložili i zahtev za hitno postupanje Suda po podnetoj inicijativi navodeći, pored ostalog, da je „pojava držanja više od jednog ljubimca uglavnom posledica zbrinjavanja napuštenih pasa i mačaka od strane humanih pojedinaca, te da se neustavnom i nezakonitom retroaktivnom primenom čl. 13. i 14. Odluke, ustanovljenom osporenom odredbom člana 41. stav 1. Odluke, nanosi ogromna duševna patnja brojnim građanima koji su godinama unazad udomljavali napuštene životinje, kao i samim životinjama, kao i da bi njihovim izbacivanjem na ulicu radi usklađivanja sa Odlukom i izbegavanja kaznenih mera dobrobit tih životinja, zaštićenih zakonom, bila ugrožena“. Hitno postupanje Suda, prema mišljenju inicijatora, „nalažu i razlozi sprečavanja primene potpuno nezakonitih odredaba čl. 17. i 18. Odluke zbog sigurnih posledica u vidu teškog zlostavljanja i ugrožavanja zdravlja i dobrobiti pasa na koje se ove odredbe odnose“.

U odgovoru na navode iz inicijative, koje je dostavio pravobranilac grada Požarevca, se ističe da se prilikom donošenja osporene Odluke grad Požarevac rukovodio mnogobrojnim peticijama i žalbama građana „da se ova oblast uredi“. Razlog peticija je bila prekomerna buka, širenje neprijatnih mirisa koje su emitovale životinje čuvane u neadekvatnim stambenim uslovima, tako da je grad Požarevac ograničio broj životinja u skladu sa prostorom, vrstom objekta i zonom u kojoj se objekat nalazi, kako bi se zaštitili interesi šire zajednice. Gradsko pravobranilaštvo je u odgovoru takođe obavestilo Ustavni sud da je osporena Odluka i dalje na snazi, da nije menjana, ni dopunjavana i da se primenjuje.

III

Osporenu Odluku o držanju domaćih i egzotičnih životinja na teritoriji grada Požarevca („Službeni glasnik grada Požarevca“, broj 2/21) donela je, 11. februara 2021. godine, Skupština grada Požarevca na osnovu, pored ostalog, odredaba člana 23. stav 4, člana 32. stav 1. tačka 6) i člana 66. stav 3. Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, br. 129/07, 83/14 – dr.zakon, 101/16 – dr. zakon i 47/18) i odredaba člana 3. stav 2. i člana 54. stav 2. Zakona o dobrobiti životinja („Službeni glasnik RS“, broj 41/09). Odlukom se propisuju bliži uslovi za držanje i zaštitu domaćih i egzotičnih životinja na teritoriji grada Požarevca (u daljem tekstu: Grad) (član 1. stav 1.). Prema odredbama člana 2. Odluke, domaće životinje, u smislu ove odluke su: psi, mačke, kunići, živina, kopitari, papkari, golubovi i pčele (stav 1.); egzotične životinje, u smislu ove odluke su: ukrasne i egzotične ptice i ukrasne i male egzotične životinje (u daljem tekstu: egzotične životinje) (stav 2.); ukrasne ptice, u smislu ove odluke su: golubovi ukrasne, takmičarske i privredne rase (stav 3.); egzotične ptice, u smislu ove odluke su: papagaji (velike, srednje i male vrste), kanarinci i druge egzotične ptice koje nisu autohotone na teritoriji Republike Srbije (stav 4.). Odredbama člana 4. Odluke određeno je da uslovi i način držanja domaćih i egzotičnih životinja zavise od: 1. područja Grada u kome se stambeni objekat držaoca domaće, odnosno egzotične životinje nalazi; 2. vrste stambenog objekta u kojem ili u čijem dvorištu držalac domaće, odnosno egzotične životinje drži domaće, odnosno egzotične životinje i 3. vrste domaćih i egzotičnih životinja. U zavisnosti od područja na kome se stambeni objekat držaoca domaće, odnosno egzotične životinje nalazi su sledeći: 1. zona zabrane, 2. zona prelaznog režima, do privođenja nameni (dozvoljeno držanje za sopstvene potrebe), 3. zona u kojoj je dozvoljeno držanje kunića, živine, kopitara i papkara (seoska naselja), u skladu sa ovom odlukom (član 5.). Saglasno odredbama člana 6. Odluke, u zavisnosti od vrste stambenog objekta u kojem ili u čijem dvorištu držalac drži domaće, odnosno egzotične životinje, uslovi i način držanja razlikuju se u odnosu na to da li se radi o: 1. objektu višeporodičnog stanovanja bez dvorišta, 2. objektu višeporodičnog stanovanja (sa dva ili više stana) sa zajedničkim dvorištem, 3. objektu porodičnog stanovanja (sa jednim stanom) sa dvorištem (stav 1.). U objektima iz stava 1. tačka 2) ovog člana mogu se držati životinje isključivo uz saglasnost ostalih suvlasnika ili korisnika dvorišta (stav 2.). U zavisnosti od vrste domaćih i egzotičnih životinja, uslovi i način držanja se razlikuju u odnosu na, pored ostalog, 1. pse i mačke i 7. egzotične životinje (član 7.).

Odredbama Poglavlja II.3.1. (čl. 12. do 24.) Odluke uređeno je držanje pasa i mačaka. Prema članu 12. Odluke, psi i mačke se mogu držati na način kojim se obezbeđuje njihova dobrobit, sigurnost i higijena, pod uslovom da ne uzrokuju uznemiravanje, povrede ili štetu trećim licima i ne zagađuju okolinu (stav 1.), psi koji se drže kao kućni ljubimci, a koji mogu predstavljati opasnost za okolinu drže se u skladu sa posebnim propisom kojim se uređuje način držanja pasa koji mogu predstavljati opasnost za okolinu (u daljem tekstu: opasni psi) (stav 2.), vlasnik, odnosno držalac psa ili mačke je dužan da se o ovim životinjama brine, da ih neguje, hrani i da im obezbedi potrebne veterinarske i higijenske uslove, kao i lečenje (stav 3.), vlasnik, odnosno držalac psa ili mačke je dužan da izvrši vakcinaciju i obeležavanje životinje na način propisan zakonom kojim se uređuje veterinarstvo i posebnim propisom kojim se uređuje način obeležavanja i registracije pasa i mačaka (stav 4.).

Osporenim odredbama člana 13. Odluke propisano je da se u posebnom delu zgrade može držati najviše jedan pas ili jedna mačka i podmladak do tri meseca starosti, pod uslovom da se to čini na način koji je propisan u članu 12. ove odluke (stav 1.) i da na ulaznim vratima posebnog dela zgrade, na vidnom mestu mora da bude istaknut natpis: „čuvaj se psa“ (stav 2.). Preostalim odredbama ovog člana Odluke određeno je: da je uvođenje pasa i mačaka u lift stambene zgrade dozvoljeno ukoliko je lift prazan (stav 3.), da pri korišćenju lifta, stepeništa i hodnika stambene zgrade, pas mora biti na povodniku i pod neposrednom kontrolom vlasnika, odnosno držaoca (stav 4.) i da ukoliko pas ili mačka pri izvođenju iz posebnog dela zgrade, zagade zajedničko stepenište ili druge zajedničke prostorije, vlasnik, odnosno držalac je dužan da zagađenu površinu očisti i opere, a po potrebi i dezinfikuje (stav 5.).

Saglasno osporenim odredbama člana 14. Odluke, u dvorištu porodične stambene zgrade čija je slobodna površina manja od pet ari, mogu se držati najviše dva psa ili dve mačke, odnosno najviše dve životinje obe vrste i podmladak do tri meseca starosti, pod uslovom da se to čini na način koji je propisan u članu 12. ove odluke (stav 1.), u dvorištu porodične stambene zgrade čija je slobodna površina preko pet ari, mogu se držati najviše tri životinje obe vrste i podmladak do tri meseca starosti, pod uslovom da se to čini na način koji je propisan u članu 12. ove odluke (stav 2.), u seoskim naseljima dozvoljeno je držanje do pet pasa i pet mačaka (stav 3.).

Osporenim članom 15. Odluke propisano je: da se u zajedničkom stanu psi i mačke mogu držati samo ako postoji saglasnost svih sustanara (stav 1.), da se u zajedničkom dvorištu porodične stambene zgrade psi mogu držati ako postoji saglasnost svih korisnika zajedničkog dvorišta (stav 2.) i da se u zajedničkom dvorištu sa većim brojem porodičnih stambenih zgrada, psi mogu držati ako postoji saglasnost svih korisnika zajedničkog dvorišta, a objekat za držanje pasa mora biti udaljen najmanje pet metara od najbliže kuće (stav 3.).

Prema osporenim odredbama člana 17. Odluke, opasnog psa na javnu površinu može da izvodi samo punoletno lice sa zaštitnom korpom na njušci i na povodniku u skladu sa posebnim propisom u periodu od 20 časova do 07 časova i to van Zone 1 u Požarevcu i van Zone 1 u Kostolcu (stav 3.), zona 1 u Požarevcu nalazi se na području naseljenog mesta Požarevac u obuhvatima urbanističkih zona, odnosno blokova (Grafički prilog br. 3.) unutar prostora koji je ograničen ulicama: Svetosavska, Moše Pijade, Jovana Šerbanovića, Davorjanke Paunović, Voje Dulića, Ljubovijska, Takovska, Jug Bogdanova, Lole Ribara, Trg Braće Vujovića i Radomira Milenića Rusa (stav 4.), zona 1 u Kostolcu nalazi se na području naseljenog mesta Kostolac u obuhvatima urbanističkih zona, odnosno blokova (Grafički prilog br. 4.) unutar prostora koji je ograničen ulicama: Prvomajska, Železnička pruga, Trg bratstva jedinstva, Nikola Tesla, Bože Dimitrijevića, Industrijska, Omladinska, Kozaračka i Lole Ribara (stav 5.), prilikom izvođenja psa na javne površine vlasnik, odnosno držalac psa je dužan da sa sobom nosi potvrdu za psa izdatu u skladu sa Pravilnikom o obliku i sadržini potvrde o vakcinaciji protiv besnila pasa i mačaka, kao i o sadržini evidencije o vakcinisanim psima i mačkama (stav 6.).

Odredbom člana 18. stav 1. Odluke određeno je da je slobodno kretanje pasa dozvoljeno samo na površini za tu namenu određena i adekvatno obeležena uz nadzor vlasnika psa, a osporenom odredbom stava 2. ovog člana Odluke je propisano da se opasni psi mogu uvoditi u park za pse i puštati sa povodnika da se slobodno kreću, sa zaštitnom korpom na njušci u periodu od 20 časova do 07 časova. Saglasno odredbi člana 19. stav 1. Odluke, preduzeće po pribavljenoj saglasnosti organa nadležnog za komunalne poslove može da odredi i obeleži površine za neograničeno slobodno kretanje pasa (u daljem tekstu: „park za pse“), a pod obeleženim površinama iz stava 1. ovog člana podrazumevaju se površine ograđene žičanom ogradom, na kojima mogu biti postavljeni rekviziti za pse i na kojima je tablom naznačeno da su namenjene istrčavanju pasa (stav 2.).

Odredbama Poglavlja II.3.4. Odluke (član 30.) uređeno je držanje egzotičnih i drugih kućnih ljubimaca. Prema odredbi člana 30. stav 1. Odluke, egzotične životinje, u smislu ove odluke, su i ukrasne i egzotične ptice koje nisu autohtone na teritoriji Republike Srbije i koje se uzgajaju u izložbene svrhe. Osporenom odredbom stava 2. ovog člana Odluke propisano je da ukoliko postoji saglasnost svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade u stanovima se mogu držati ukrasne i egzotične ptice na način i u broju kojim se ne uzrokuju povrede ili šteta trećim licima, ne zagađuje okolina i ne ometaju ostali stanari u mirnom korišćenju stanova.

Osporenom odredbom člana 41. stav 1. Odluke, koji je sistematizovan u Poglavlju VI Odluke koji sadrži prelazne i završne odredbe, propisano je da su vlasnici, odnosno držaoci pasa i mačaka dužni da držanje pasa i mačaka usklade sa odredbama iz čl. 11, 13. i 14. ove odluke, u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ove odluke.

Zakonom o dobrobiti životinja („Službeni glasnik RS“, broj 41/09), u odnosu na čije odredbe se inicijativama traži pokretanje postupka za ocenu zakonitosti osporenih odredaba Odluke, uređuje se dobrobit životinja, prava, obaveze i odgovornosti pravnih i fizičkih lica, odnosno preduzetnika, za dobrobit životinja, postupanje sa životinjama i zaštita životinja od zlostavljanja, zaštita dobrobiti životinja pri lišavanju života, držanju, uzgoju, prometu, prevozu, klanju i sprovođenju ogleda na životinjama, kao i druga pitanja od značaja za zaštitu dobrobiti životinja (član 1.). Zakonom je takođe propisano: da se dobrobit životinja, koja se uređuje ovim zakonom, odnosi na životinje koje mogu da osete bol, patnju, strah i sres, i to naročito, pored ostalog, na kućne ljubimce (član 2. stav 1. tačka 5)); da su državni organi, naučnoistraživačke organizacije, ustanove u oblasti obrazovanja, veterine, poljoprivrede, zdravstva, informisanja, kulture, kao i druge ustanove i organizacije i pravna i fizička lica, odnosno preduzetnici, koji obavljaju delatnost, odnosno poslove u vezi sa životinjama, dužni da obezbeđuju, usmeravaju i podstiču jačanje svesti o značaju dobrobiti životinja, kao i da su navedena lica, organi jedinica lokalne samouprave, kao i građani i udruženja dužni da brinu o životu i zaštiti zdravlja i dobrobiti životinja i međusobno sarađuju, koordiniraju i usklađuju donošenje i sprovođenje odluka u oblasti dobrobiti životinja (član 3. st. 1. i 2.).

Odredbama člana 4. Zakona određeno je da su osnovna načela zaštite dobrobiti životinja: 1) načelo univerzalnosti bola, koje podrazumeva da životinje mogu da osete bol, patnju, stres, strah i paniku, kao i obavezu čoveka da pored očuvanja vrste brine i o zaštiti života i dobrobiti svake jedinke; 2) načelo brige o životinjama, koje podrazumeva moralnu obavezu i dužnost čoveka da poštuje životinje i brine o životu i dobrobiti životinja čiji opstanak zavisi neposredno od njega; 3) načelo integralnosti, koje podrazumeva da državni organi i organi jedinica lokalne samouprave, u okviru svog delokruga, obezbeđuju integralnu zaštitu dobrobiti životinja sprovođenjem međusobno usaglašenih planova i programa; 4) načelo posvećivanja pažnje dobrobiti životinja, koje podrazumeva da se u svim aktivnostima koje se preduzimaju u oblasti poljoprivrede, stočarstva, veterinarstva, prometa, istraživanja, kao i u drugim oblastima koje se na direktan ili indirektan način odnose na životinje mora posvetiti puna pažnja zaštiti dobrobiti životinja; 5) načelo prevencije i predostrožnosti, koje podrazumeva da svaka aktivnost koja je u direktnoj ili indirektnoj vezi sa životinjama mora biti planirana i sprovedena tako da predstavlja najmanji rizik po život i dobrobit životinja, ljudi i životne sredine i zasniva se na proceni uticaja različitih načina korišćenja životinja na njihov život i dobrobit, kao i na korišćenju najboljih raspoloživih tehnologija, sredstava i opreme; 6) načelo odgovornosti, koje podrazumeva da je vlasnik, odnosno držalac životinja odgovoran za njihov život i dobrobit i da je dužan da snosi troškove zbrinjavanja životinja čiji je vlasnik, odnosno držalac, ako više ne želi ili nije u mogućnosti da se stara o njima.

Prema odredbama člana 5. Zakona, vlasnik životinje jeste pravno ili fizičko lice, odnosno preduzetnik, koje ima pravo čuvanja, držanja, uzgoja, reprodukcije, prevoza, korišćenja i prodaje životinje i koje je odgovorno za život, zaštitu zdravlja i dobrobiti životinja (tačka 3)), dobrobit životinja jeste obezbeđivanje uslova u kojima životinja može da ostvaruje svoje fiziološke i druge potrebe svojstvene vrsti, kao što su ishrana i napajanje, prostor za smeštaj, fizička, psihička i termička udobnost, sigurnost, ispoljavanje osnovnih oblika ponašanja, socijalni kontakt sa životinjama iste vrste, odsustvo neprijatnih iskustava kao što su bol, patnja, strah, stres, bolesti i povrede (tačka 4)), divlja životinja jeste ona životinja čija vrsta, odnosno rasa nije nastala pod uticajem čoveka kao posledica ukrštanja, odnosno selekcije ili uzgojnih aktivnosti (tačka 8)), domaća životinja jeste životinja koju je čovek odomaćio i čiji opstanak zavisi od neposredne brige čoveka (tačka 9)), držalac životinje jeste pravno ili fizičko lice, odnosno preduzetnik, koje ima pravo čuvanja, držanja, uzgoja, reprodukcije, prevoza i korišćenja životinje, kao i pravo prodaje životinje na osnovu pismenog odobrenja vlasnika i koje je odgovorno za život, zaštitu zdravlja i dobrobiti životinja (tačka 10)), držanje životinje jeste smeštaj, čuvanje, nega i briga o životinjama, osim reprodukcije (tačka 11)), egzotična životinja jeste divlja životinja koja nije autohtona na teritoriji Republike Srbije (tačka 12)); životinje čiji opstanak zavisi neposredno od čoveka jesu, pored ostalog, kućni ljubimci (tačka 14)), kućni ljubimac jeste svaka životinja koja se drži radi druženja (tačka 26)).

Saglasno odredbama člana 6. Zakona, pravo da drži i uzgaja životinje imaju pravno i fizičko lice, odnosno preduzetnik, koji ispunjavaju uslove za držanjenje i uzgoj životinja u skladu sa ovim zakonom (stav 1.). Navedenim članom Zakona su bliže određene i obaveze ovih lica u vezi sa držanjem životinja (st. 2. do 4.) i propisana je odgovornost vlasnika, odnosno držaoca životinje za život, zdravlje i dobrobit životinje, kao i da mora da preduzima sve neophodne mere kako bi obezbedio da se životinji ne nanosi nepotreban bol, patnja, strah i stres, odnosno povreda (stav 5.). Prema odredbama člana 53. Zakona, vlasnik odnosno držalac kućnog ljubimca dužan je da obezbedi kućnom ljubimcu brigu, negu i smeštaj, u skladu sa vrstom, rasom, polom, starošću, kao i fizičkim i biološkim specifičnostima i potrebama u ponašanju i zdravstvenom stanju kućnog ljubimca (stav 1.).

Kada su u pitanju navodi inicijatora kojima se dovodi u pitanje ovlašćenje grada Požarevca da ograniči broj pasa i mačaka čije je držanje dozvoljeno na području ovog grada (osporeni član 13. stav 1. i član 14. st. 1. do 3. Odluke), Ustavni sud je pošao od odredaba Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, br. 129/07, 83/14 – dr. zakon, 101/16 – dr. zakon, 47/18 i 111/21 – dr. zakon) koji je naveden kao pravni osnov za donošenje osporene Odluke. Prema odredbama Zakona o lokalnoj samoupravi, lokalna samouprava je pravo građana da neposredno i preko slobodno izabranih predstavnika upravljaju javnim poslovima od neposrednog, zajedničkog i opšteg interesa za lokalno stanovništvo, kao i pravo i obaveza organa lokalne samouprave da, u skladu sa zakonom, planiraju, uređuju i upravljaju javnim poslovima koji su u njihovoj nadležnosti i od interesa za lokalno stanovništvo (član 2.) i lokalna samouprava ostvaruje se u opštini, gradu i gradu Beogradu (u daljem tekstu: jedinica lokalne samouprave) (član 3. stav 1.). Odredbama člana 20. stav 1. Zakona propisano je da opština, preko svojih organa, u skladu s Ustavom i zakonom: 1. donosi svoj statut, budžet i završni račun, prostorni i urbanistički plan i program razvoja opštine, kao i strateške planove i programe lokalnog ekonomskog razvoja; 2. uređuje i obezbeđuje obavljanje i razvoj komunalnih delatnosti, lokalni prevoz, korišćenje građevinskog zemljišta i poslovnog prostora; 3. stara se o izgradnji, rekonstrukciji, održavanju i korišćenju lokalnih puteva i ulica i drugih javnih objekata od opštinskog značaja; 4. stara se o zadovoljavanju potreba građana u oblasti prosvete (predškolsko vaspitanje i obrazovanje i osnovno i srednje obrazovanje i vaspitanje), naučnoistraživačke i inovacione delatnosti, kulture, zdravstvene i socijalne zaštite, dečije zaštite, sporta i fizičke kulture; 5. obezbeđuje ostvarivanje posebnih potreba osoba sa invaliditetom i zaštitu prava osetljivih grupa; 6. stara se o razvoju i unapređenju turizma, zanatstva, ugostiteljstva i trgovine; 7. donosi i realizuje programe za podsticanje lokalnog ekonomskog razvoja, preduzima aktivnosti za održavanje postojećih i privlačenje novih investicija i unapređuje opšte uslove poslovanja; 8. stara se o zaštiti životne sredine, zaštiti od elementarnih i drugih nepogoda, zaštiti kulturnih dobara od značaja za opštinu; 9. stara se o zaštiti, unapređenju i korišćenju poljoprivrednog zemljišta i sprovodi politiku ruralnog razvoja; 10. stara se o ostvarivanju, zaštiti i unapređenju ljudskih i manjinskih prava, rodnoj ravnopravnosti, kao i o javnom informisanju u opštini; 11. obrazuje i uređuje organizaciju i rad organa, organizacija i službi za potrebe opštine, organizuje službu pravne pomoći građanima i uređuje organizaciju i rad mirovnih veća; 12. utvrđuje simbole opštine i njihovu upotrebu; 13. upravlja opštinskom imovinom i utvrđuje stope izvornih prihoda, kao i visinu lokalnih taksi; 14. propisuje prekršaje za povrede opštinskih propisa; 15. obavlja i druge poslove od lokalnog značaja određene zakonom (npr. u oblastima odbrane, zaštite i spasavanja, zaštite od požara, omladinske politike, zoohigijene i dr.), kao i poslove od neposrednog interesa za građane, u skladu sa Ustavom, zakonom i statutom. Odredbom člana 24. stav 1. Zakona propisano je da grad vrši nadležnosti opštine, kao i druge nadležnosti i poslove državne uprave, koji su mu zakonom povereni.

Iz navedenog proizlazi da član 20. Zakona o lokalnoj samoupravi, kojim je uređena nadležnost opštine/grada kao jedinice lokalne samouprave ne sadrži izričitu odredbu na osnovu koje bi opština/grad bili ovlašćeni da urede i organizuju vršenja poslova u vezi sa držanjem i zaštitom domaćih i egzotičnih životinja na svojoj teritoriji, odnosno da propišu vrstu i broj domaćih životinja čije je držanje na određenim područjima jedinice lokalne samouprave dozvoljeno, niti je navedeni posao drugim posebnim zakonom određen kao posao u nadležnosti republike, autonomne pokrajine ili lokalne samouprave. Međutim, kako broj domaćih životinja čije je držanje dozvoljeno na području opštine/grada utiče na mnogobrojne segmente života u lokalnoj zajednici (npr. uslovi i kvalitet stanovanja, komunalni red i dr.), određivanje broja ovih životinja, prema mišljenju Ustavnog suda, nesumnjivo predstavlja posao od neposrednog interesa za lokalno stanovništvo koji je, prema odredbi člana 20. stav 1. tačka 15. Zakona u nadležnosti jedinice lokalne samouprave. S tim u vezi, a saglasno i stavu koji je u vezi sa ovim pitanjem Ustavni sud zauzeo u Rešenju IUo-213/17 od 17. septembra 2020. godine i u Odluci IUo-142/19 od 17. decembra 2020. godine („Službeni glasnik RS“, broj 6/21), Sud smatra da je osporenim odredbama člana 13. stav 1. i člana 14. st. 1. do 3. Odluke Skupština grada Požarevca ograničila broj pasa i mačaka na teritoriji grada Požarevca saglasno ovlašćenju iz člana 20. stav 1. tačka 15. Zakona o lokalnoj samoupravi. S obzirom na izneto, Ustavni sud je našao da su neprihvatljivi navodi inicijatora o nepostojanju zakonskog ovlašćenja grada Požarevca da svojim aktom uredi pitanje broja pasa i mačaka čije je držanje dozvoljeno na području ovog grada.

Polazeći od na Zakonu o lokalnoj samoupravi zasnovanoj nadležnosti grada Požarevca da ograniči broj pasa i mačaka čije je držanje dozvoljeno na njegovoj teritoriji, Ustavni sud je kao očigledno neosnovane ocenio navode inicijatora o nesaglasnosti odredaba člana 13. stav 1. i člana 14. st. 1. do 3. Odluke sa citiranim odredbama Zakona o dobrobiti životinja, a koji se zasnivaju na mišljenju inicijatora da broj pasa i mačaka čije je držanje dozvoljeno na teritoriji grada Požarevca može da bude određen samo uslovima i načinom držanja životinja koji su propisani navedenim zakonom.

Ustavni sud je kao neosnovane ocenio tvrdnje podnosioca druge inicijative da je osporenim odredbama člana 13. stav 1. i člana 14. st. 1. do 3. Odluke povređeno načelo zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava i pravo na jednaku zaštitu prava i na pravno sredstvo utvrđeno članom 36. Ustava jer „građane na teritoriji svoje opštine dovode u neravnopravan položaj u odnosu na građane iz opština gde je pitanje broja životinja koje se mogu držati uređeno na drugačiji način“ (npr. nije ograničen broj životinja koje se mogu držati), kao i tvrdnje inicijatora da je ograničavanjem broja pasa i mačaka koje se mogu držati na teritoriji grada Požarevca povređeno i pravo na imovinu iz člana 58. Ustava kojim je utvrđeno da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, „a ne da se pravo svojine na životinjama oduzima i ograničava opštinskom odlukom, kao podzakonskim aktom“. Ovo iz razloga što osporene odredbe Odluke ne uređuju pitanja oduzimanja, odnosno ograničavanja imovinskih prava vlasnika, odnosno držalaca pasa i mačaka, nego određuju broj navedenih životinja čije je držanje na teritoriji grada Požarevca dozvoljeno, a saglasno ovlašćenju iz člana 20. stav 1. tačka 15. Zakona o lokalnoj samoupravi. Kada su u pitanju navodi inicijatora da su jedinice lokalne samouprave različito uredile pitanje broja životinja čije je držanje dozvoljeno na njihovoj teritoriji, Ustavni sud ukazuje da je određivanje broja životinja (pasa i mačaka) stvar procene koju nadležni organ jedinice lokalne samouprave vrši sa stanovišta značaja i potrebe uređivanja poslova u vezi sa držanjem i zaštitom domaćih životinja na njenoj teritoriji, a da celishodnost i opravdanost rešenja sadržanih u navedenim odlukama jedinice lokalne samouprave, Sud nije nadležan da ceni. Polazeći od navedenog, Ustavni sud je našao da razlozima iznetim u inicijativama nije potkrepljena tvrdnja da ima osnova za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti odredaba člana 13. stav 1. i člana 14. st. 1. do 3. Odluke, pa je, saglasno odredbi člana 53. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), odbacio inicijative u ovom delu i rešio kao u tački 2. izreke.

Podnosilac druge inicijative smatra da su odredbe člana 13. stav 2. i člana 15. Odluke u suprotnosti sa odredbama Zakona o dobrobiti životinja koji „ni u jednom članu ne predviđa ograničenje u broju pasa i mačaka koje vlasnici mogu držati kao kućne ljubimce“ i sa odredbama člana 58. Ustava jer se njima oduzima i ograničava pravo svojine podzakonskim aktom, umesto zakonom. S tim u vezi, Ustavni sud ukazuje da je osporenim odredbama Odluke propisana obaveza da na ulaznim vratima posebnog dela zgrade, na vidnom mestu mora da bude istaknut natpis: „čuvaj se psa“ (član 13. stav 2.) i propisani uslovi pod kojima se psi i mačke mogu držati u zajedničkom stanu, odnosno zajedničkom dvorištu porodične stambene zgrade (član 15.), a nije određen broj pasa i mačaka čije je držanje dozvoljeno, niti je uređeno pitanje oduzimanja, odnosno ograničavanja imovinskih prava vlasnika, odnosno držalaca pasa i mačaka, kako to inicijator pogrešno smatra. Polazeći od navedenog, Ustavni sud je zaključio da se istaknuti razlozi osporavanja ustavnosti i zakonitosti odredaba člana 13. stav 2. i člana 15. Odluke ne mogu dovesti u vezu sa njihovom sadržinom, niti sa odredbama člana 58. Ustava, te da nisu ispunjene procesne pretpostavke za ocenu ustavnosti i zakonitosti navedenih odredaba Odluke. Saglasno iznetom, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, odbacio inicijativu u ovom delu i zaključio kao u tački 2. izreke.

Podnosioci druge i treće inicijative smatraju da za ograničenje kod izvođenja opasnih pasa na javne površine, odnosno „parkove za pse“ u periodu od 20 časova do 07 časova (osporene odredbe člana 17. stav 3. i člana 18. stav 2. Odluke) ne postoji osnov u Zakonu o dobrobiti životinja, ni u Pravilniku o načinu držanja pasa koji mogu predstavljati opasnost za okolinu, te da ovakvo ograničenje sprečava životinju da ima neophodne aktivnosti svojstvene vrsti i predstavlja fizičko i psihičko zlostavljanje i zanemarivanje životinje koje je zabranjeno navedenim zakonom. Razmatrajući osnovanost ovih navoda, Ustavni sud je pošao od odredbe člana 54. stav 2. Zakona o dobrobiti životinja kojom je propisano da organi jedinica lokalne samoprave propisuju mesto i način izvođenja kućnih ljubimaca, a naročito pasa i mačaka na javne površine. Iz navedene zakonske odredbe, prema mišljenju Ustavnog suda, proizlazi da je propisivanje vremenskog ograničenja u izvođenju opasnih pasa na javne površine u granicama zakonskog ovlašćenja jedinice lokalne samouprave da uredi način izvođenja ovih pasa.

Međutim, način izvođenja opasnih pasa na javne površine jedinica lokalne samouprave može da uredi samo pod uslovima propisanim Zakonom o dobrobiti životinja kao propisom kojim se, pored ostalog, uređuju uslovi i način držanja pasa koji su od značaja za njihovu dobrobit. Kako je ograničavanjem izvođenja opasnih pasa na sve javne površine, pa i u „parkove za pse“, na vremenski period od 20 časova do 07 časova, Skupština grada Požarevca u suštini zabranila izvođenje ovih pasa mimo propisanog vremenskog perioda, Ustavni sud smatra da se osnovano može postaviti, kao sporno, pitanje da li je osporenim odredbama člana 17. stav 3. i člana 18. stav 2. Odluke Skupština grada Požarevca uredila način izvođenja opasnih pasa na javne površine suprotno osnovnim načelima zaštite dobrobiti životinja propisanih Zakonom o dobrobiti životinja, kao standardima na kojima treba da počiva odnos države i društva prema životinjama i kojima se štiti život, zdravlje i dobrobit životinja. Takođe, Ustavni sud je mišljenja i da se, kao sporno, osnovano može postaviti i pitanje da li je osporenim uređivanjem načina izvođenja opasnih pasa na javne površine na teritoriji grada, Skupština grada Požarevca postupila suprotno izričitoj zakonskoj obavezi organa jedinice lokalne samouprave da brinu o životu i zaštiti zdravlja i dobrobiti životinja (član 3. stav 2. Zakona) koja podrazumeva obezbeđenje uslova u kojima životinja može da ostvaruje svoje fiziološke i druge potrebe svojstvene vrsti (član 5. tačka 4) Zakona). Polazeći od navedenog, Ustavni sud je ocenio da su se stekli uslovi da Sud, saglasno odredbi člana 53. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, donese rešenje o pokretanju postupka za utvrđivanje nezakonitosti odredaba člana 17. stav 3. i člana 18. stav 2. Odluke u delu koji glasi: „u periodu od 20 časova do 07 časova“. Polazeći od navedenog, Ustavni sud je rešio kao u tački 1. izreke.

U vezi sa navodima inicijatora o nezakonitosti odredaba člana 17. st. 4. i 5. Odluke kojima su određeni „delovi i područja grada u okviru kojih nije dozvoljeno kretanje „opasnih pasa“, Ustavni sud smatra da iz zakonskog ovlašćenja organa jedinice lokalne samoprave da propisuju mesto izvođenja kućnih ljubimaca, a naročito pasa i mačaka na javne površine proizlazi i ovlašćenje opštine/grada da svojim opštim aktom bliže utvrdi kako javne površine na kojima je izvođenje opasnih pasa dozvoljeno, tako i javne površine na kojima je izvođenje ovih pasa zabranjeno. Polazeći od navedenog, Ustavni sud smatra da je Skupština grada Požarevca postupila saglasno ovlašćenju iz člana 54. stav 2. Zakona o dobrobiti životinja kada je osporenim odredbama člana 17. st. 4. i 5. Odluke bliže odredila javne površine na teritoriji grada Požarevca na kojima je izvođenje opasnih pasa zabranjeno. Saglasno iznetom, Ustavni sud je ocenio da su neosnovani navodi inicijatora o nezakonitosti odredaba člana 17. st. 4. i 5. Odluke.

Podnosilac druge inicijative je osporio zakonitosti odredbe člana 17. stav 6. Odluke, kojom je propisana obaveza vlasnika, odnosno držaoca psa da prilikom njegovog izvođenja na javne površine sa sobom nosi potvrdu za psa izdatu u skladu sa Pravilnikom o obliku i sadržini potvrde o vakcinaciji protiv besnila pasa i mačaka, kao i o sadržini evidencije o vakcinisanim psima i mačkama, iz razloga što „ni Zakon o dobrobiti životinja, ni Zakon o veterinarstvu ne predviđaju izdavanje drugih dokumenata od strane državnih organa, osim pasoša za kućne ljubimce“.

Pravilnikom o obliku i sadržini potvrde o vakcinaciji protiv besnila pasa i mačaka, kao i o sadržini evidencije o vakcinisanim psima i mačkama („Službeni glasnik RS“, broj 62/07), na koji se u osporenom članu 17. stav 6. Odluke poziva Skupština grada Požarevca, bilo je propisano da po izvršenom vakcinisanju psa ili mačke, veterinarska stanica, odnosno veterinarska ambulanta izdaje potvrdu o vakcinaciji protiv besnila psa i mačke vlasnicima, odnosno držaocima pasa ili mačaka i o tome obaveštava Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede (član 3.). Navedeni Pravilnik je prestao da važi 5. aprila 2012. godine, kada je stupio na snagu Pravilnik o načinu obeležavanja i registracije pasa i mačaka („Službeni glasnik RS“, broj 23/12). Ovim pravilnikom se propisuje obaveza obeležavanja i registracije pasa i mačaka, način obeležavanja i registracije pasa i mačaka, izgled, sadržaj, način i rok izdavanja, oduzimanja i/ili poništavanja Pasoša za kućne ljubimce (kao identifikacionog dokumenta koji prati psa ili mačku od rođenja do uginuća), podaci koji se unose u Pasoš, kao i postupak unošenja podataka u Centralnu bazu podataka o obeležavanju životinja (član 1. i član 4. tačka 4)). Navedenim pravilnikom nije propisano izdavanje posebne potvrde o vakcinaciji protiv besnila, međutim odredbom člana 56. Zakona o veterinarstvu („Službeni glasnik RS“, br. 91/05, 30/10, 93/12 i 17/19 – dr.zakon), koji je bio pravni osnov za donošenje Pravilnika iz osporenog člana 17. stav 6. Odluke, propisano je da veterinarske stanice i veterinarske ambulante vrše vakcinaciju pasa i mačaka u skladu sa Programom mera i izdaju potvrdu o vakcinaciji protiv besnila vlasnicima odnosno držaocima pasa ili mačaka, i o tome vode evidenciju (stav 1.). Polazeći od navedenog, Ustavni sud je utvrdio da su neosnovani navodi podnosioca druge inicijative „da Zakon o veterinarstvu ne predviđa izdavanje drugih dokumenata od strane državnih organa“, u smislu osporene odredbe člana 17. stav 6. Odluke, „osim pasoša za kućne ljubimce“.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 53. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odbacio inicijative za pokretanje postupka za ocenu zakonitosti odredaba člana 17. st. 4. do 6. Odluke i rešio kao u tački 2. izreke.

VII

Podnosilac treće inicijative smatra da odredba člana 30. stav 2. Odluke, u delu kojim je propisana saglasnosti svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade kao jedan od uslova za držanje ukrasnih i egzotičnih ptica u stanovima, na način i u broju određenim ovom osporenom odredbom Odluke, nije u saglasnosti sa Zakonom o stanovanju i održavanju zgrada („Službeni glasnik RS“, br. 104/16 i 9/20), jer skupština stambene zajednice, koju čine svi vlasnici stambenih jedinica, nije ovlašćena za davanje navedene saglasnosti. Polazeći od navedenog, Ustavni sud je imao u vidu odredbe Zakona o stanovanju i održavanju zgrada kojima je propisano: da je poseban deo zgrade posebna funkcionalna celina u zgradi koja može da predstavlja stan, poslovni prostor, garažu, garažno mesto ili garažni boks (član 3. tačka 8)); da poslove upravljanja zgradom vrši, pored ostalog, stambena zajednica preko svojih organa (član 15. stav 1. tačka 3)); da stambenu zajednicu čine svi vlasnici posebnih delova stambene, odnosno stambeno-poslovne zgrade (član 16. stav 1.); da su obavezni organi stambene zajednice skupština i upravnik (član 40. stav 1.); da su članovi skupštine stambene zajednice svi vlasnici posebnih delova (član 41. stav 1.). Odredbama člana 42. stav 1. Zakona uređena je nadležnost skupštine stambene zajednice tako što je propisano da skupština stambene zajednice: bira i razrešava upravnika; donosi odluku o poveravanju poslova upravljanja zgradom, odnosno izboru profesionalnog upravnika; donosi pravila vlasnika u skladu sa članom 17. stav 2. ovog zakona (pravila o međusobnim odnosima vlasnika posebnih delova u stambenoj zajednici); donosi odluku o uzimanju kredita; određuje visinu mesečnog iznosa koji plaćaju vlasnici posebnih delova za potrebe izvršenja poslova iz nadležnosti stambene zajednice i to na ime troškova održavanja, troškova za rad organa stambene zajednice i drugih troškova; donosi program održavanja zajedničkih delova zgrade; donosi odluku o organizovanju poslova održavanja zgrade, odnosno o poveravanju poslova održavanja zajedničkih delova zgrade; donosi odluku o preduzimanju radova na zajedničkim delovima zgrade; donosi odluku o održavanju zemljišta za redovnu upotrebu zgrade; donosi odluku o fizičko-tehničkom obezbeđenju zgrade i stvari na zemljištu koje služi za redovnu upotrebu zgrade; donosi odluku o korišćenju zajedničkih delova zgrade izdavanjem njihovih delova trećim licima ili vlasnicima posebnih delova; donosi odluku o raspolaganju zajedničkim delovima zgrade; donosi odluku o načinu korišćenja zemljišta koje služi za redovnu upotrebu zgrade; donosi odluku o unapređenju zajedničkih delova zgrade; donosi odluku o osiguranju iz člana 48. ovog zakona; donosi odluku o postavljanju, odnosno ugradnji stvari na zajedničkim delovima zgrade i zemljištu koje služi za redovnu upotrebu zgrade i visini naknade koju plaćaju vlasnici tih stvari; usvaja izveštaj o radu upravnika, odnosno profesionalnog upravnika, koji posebno sadrži prikaz realizovanih aktivnosti u odnosu na planirane, kao i iskorišćenju sredstava za realizaciju svake od aktivnosti; donosi odluku o visini naknde za investiciono održavanje zajedničkih delova zgrade i zemljišta koje služi za redovnu upotrebu zgrade i odlučuje i o drugim pitanjima od značaja za stambenu zajednicu (tač. 1) do 19)).

Iz citiranih odredaba člana 42. stav 1. Zakona o stanovanju i održavanju zgrada proizlazi da skupština stambene zajednice, koju čine svi vlasnici posebnih delova stambene zgrade, nije nadležna da daje saglasnost za držanje egzotičnih životinja (ukrasne i egzotične ptice) u stanovima stambenih zgrada. S tim u vezi, Ustavni sud smatra da se osnovano može postaviti, kao sporno, pitanje da li je propisujući odredbom člana 30. stav 2. Odluke saglasnost svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade za držanje ukrasnih i egzotičnih ptica u stanovima Skupština grada Požarevca odredila uslov za držanje ovih životinja u stanovima na teritoriji grada Požarevca koji nije u skladu sa Zakonom. Polazeći od navedenog, Ustavni sud je ocenio da su se stekli uslovi da Sud, saglasno odredbi člana 53. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, donese rešenje o pokretanju postupka za utvrđivanje nezakonitosti odredbe člana 30. stav 2. Odluke u delu koji glasi: „Ukoliko postoji saglasnost svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade“, pa je rešio kao u tački 1. izreke.

VIII

Kada su u pitanju navodi inicijatora da odredba člana 41. stav 1. Odluke dovodi do retroaktivne primene čl. 13. i 14. Odluke kojima je ograničen broj pasa i mačaka čije je držanje dozvoljeno na teritoriji grada Požarevca, kao i da bi izbacivanjem „prekobrojnih pasa i mačaka na ulicu“ radi uklađivanja sa Odlukom i izbegavanja kaznenih mera bila ugrožena dobrobit tih životinja, Ustavni sud je pošao od odredaba člana 197. Ustava kojima je utvrđeno da zakoni i svi drugi opšti akti ne mogu imati povratno dejstvo (stav 1.) i da, izuzetno, samo pojedine odredbe zakona mogu imati povratno dejstvo, ako to nalaže opšti interes utvrđen pri donošenju zakona (stav 2.). Ustavni sud je takođe imao u vidu i stav koji je zauzeo u vezi sa povratnim dejstvom propisa. Naime, prema stavu Ustavnog suda, propis ima povratno dejstvo ukoliko menja odnose ustanovljene pravnosnažnim pojedinačnim aktima, odnosno punovažnim pravnim poslovima, donetim odnosno zaključenim za vreme važenja ranijeg propisa; propisi kojima se uvode obaveze, a koji imaju dejstvo na pravne situacije u toku stvaranja (facta pendentia), a ne i na tzv. svršene činjenice, nemaju povratno dejstvo; nove obaveze sa povratnim dejstvom mogu se uvoditi samo zakonom, i to samo pojedinačnim odredbama zakona.

S tim u vezi, Ustavni sud ukazuje da je odredbama Odluke o držanju domaćih životinja na području grada Požarevca („Službeni glasnik grada Požarevca“, br. 4/09, 6/11, 11/12, 13/12 i 3/17), koja je prestala da važi 19. februara 2021. godine stupanjem na snagu osporene Odluke, bilo propisano da se u stanu mogu držati dva psa i dve mačke (član 11. stav 1.) i da se u dvorištu porodične stambene zgrade u gradovima Požarevcu i Kostolcu mogu držati dva psa (član 13. stav 1.). Odredbom člana 41. stav 1. važeće Odluke uređen je, u osporenom delu, prelazni pravni režim u vezi sa brojem pasa i mačaka koje lica drže u skladu sa odredbama člana 11. stav 1. i člana 13. stav 1. Odluke grada Požarevca iz 2009. godine, do prelaska na novi pravni režim koji predviđa osporena Odluka kojom je pitanje broja pasa i mačaka čije je držanje dozvoljeno uređeno na drugačiji način, tako što je propisano da su vlasnici, odnosno držaoci pasa i mačaka dužni da držanje pasa i mačaka usklade sa odredbama iz čl. 13. i 14. Odluke, u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ove odluke. Polazeći od navedenog, Ustavni sud smatra da se osnovano može postaviti, kao sporno, pitanje da li propisana obaveza vlasnika, odnosno držalaca pasa i mačaka da držanje ovih životinja usklade sa odredbama čl. 13. i 14. Odluke, u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ove odluke, ima povratno dejstvo naročito imajući u vidu posledice nepostupanja po ovoj obavezi iz člana 40. Odluke kojim je, pored ostalog, određeno da je u slučaju nepostupanja po nalogu komunalnog inspektora za izmeštanje prekobrojnih životinja do dozvoljenog broja, komunalna milicija dužna da obavesti veterinarsku inspekciju i službu zoohigijene JKP „Komunalne službe“ Požarevac kako bi izvršili oduzimanje i smeštaj životinja u objekat za držanje životinja – Prihvatilište na teret vlasnika. S obzirom na izneto, Ustavni sud je ocenio da su se stekli uslovi da Sud, saglasno odredbi člana 53. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, donese rešenje o pokretanju postupka za utvrđivanje neustavnosti odredbe člana 41. stav 1. Odluke u delu koji glasi: „ 13. i 14.“, pa je rešio kao u tački 1. izreke.

Na osnovu odredbe člana 33. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, Sud je zaključio da Rešenje o pokretanju postupka za utvrđivanje neustavnosti i nezakonitosti odredaba člana 17. stav 3. i člana 18. stav 2. u delu koji glasi: „u periodu od 20 časova do 07 časova“, odredbe člana 30. stav 2. u delu koji glasi: „Ukoliko postoji saglasnost svih vlasnika posebnih delova stambene zgrade“ i za utvrđivanje neustavnosti odredbe člana 41. stav 1. u delu koji glasi: „13. i 14.“ Odluke o držanju domaćih i egzotičnih životinja na teritoriji grada Požarevca („Službeni glasnik grada Požarevca“, broj 2/21) dostavi donosiocu osporenog akta, sa rokom za davanje odgovora od 30 dana od dana prijema ovog rešenja, kako je rešeno u tač. 3. i 4. izreke.

Ustavni sud ukazuje da nije nadležan da „obustavi primenu“ osporenih odredaba Odluke, kako je to zatraženo jednom od inicijativa, već da, saglasno odredbi člana 168. stav 4. Ustava, samo može da, do donošenja svoje konačne odluke, obustavi izvršenje pojedinačnog akta ili radnje preduzete na osnovu opšteg pravnog akta čiju ustavnost ili zakonitost ocenjuje.

Saglasno izloženom, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 2), člana 46. tač. 1) i 5) i člana 47. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu i odredbe člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), doneo Rešenje kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Snežana Marković

Rešenje Ustavnog suda o pokretanju postupka za ocenu ustavnosti odluke o držanju životinja

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti