Odluka Ustavnog suda o neustavnosti roka za ponavljanje prekršajnog postupka
Kratak pregled
Ustavni sud utvrđuje da odredba člana 281. stav 3. Zakona o prekršajima nije u saglasnosti sa Ustavom. Objektivni rok od dve godine za ponavljanje postupka čini pravno sredstvo nedelotvornim kada se temelji na odluci Ustavnog suda ili Evropskog suda.
Tekst originalne odluke
Republika SrbijaUSTAVNI SUD
IUo-641/2014
01.12.2016.
Beograd
Ustavni sud u sastavu: predsednik Vesna Ilić Prelić i sudije dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, dr Goran P. Ilić, Katarina Manojlović Andrić, dr Bosa Nenadić, dr Milan Marković, dr Dragiša B. Slijepčević, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 4. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 1. decembra 2016. godine, doneo je
O D L U K U
1. Utvrđuje se da odredbe člana 4 . stav 1, u delu koji glasi: „penzije ostvarene u zemlji i inostranstvu“, člana 5. stav 1. tačka 1), u delu koji glasi: „na penzije“ i člana 8, u delu koji glasi: „i penzioneri“ i „odnosno penzija“ Odluke o uvođenju samodoprinosa za izgradnju kanalizacije u Vršcu, („Službeni list opštine Vršac“, broj 5/95), nisu u saglasnosti sa zakonom.
2. Odbacuje se zahtev za obustavu izvršenja pojedinačnih akata i radnji preduzetih na osnovu Odluke iz tačke 1.
O b r a z l o ž e nj e
Ustavnom sudu podneta je inicijativa za pokretanje postupka za ocenu zakonitosti odredaba člana 4. stav 1, člana 5. stav 1. tačka 1) i člana 8. Odluke navedene u izreci. Prema navodima inicijatora, osporene odredbe Odluke, kojima je predviđeno da je osnovica za izvršavanje samodoprinosa i penzija ostvarena u zemlji i inostranstvu, određuju po kojoj se stopi na tu osnovicu plaća samodoprinos i određuju koji penzioneri se oslobađaju plaćanja samodoprinosa, nesaglasne su sa članom 27. stav 1. Zakona o finansiranju lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 47/11 i 93/12), prema kome se samodoprinos ne može uvoditi na primanja i imovinu koji su zakonom izuzeti od oporezivanja. Inicijator se poziva na Odluku Ustavnog suda IUl-235/2009 od 13. maja 2010. godine, i smatra da se na način propisan osporenim odredbama Odluke, uskraćuju stečena prava penzionera na uživanje penzije.
U odgovoru Skupštine grada Vršca se navodi da je osporena Odluka doneta na osnovu Zakona o samodoprinosu („Službeni glasnik RS“, broj 29/93), a da je osnovica za izvršavanje samodoprinosa određena saglasno članu 8. navedenog zakona . Takođe se navodi da je Odlukom uveden samodoprinos za izgradnju kanalizacije u Vršcu i da će se primenjivati do 30. novembra 2025. godine.
U sprovedenom postupku utvrđeno je da je osporenu Odluku, kojom se uvodi samodoprinos za izgradnju kanalizacije u Vršcu, za period od 1. decembra 1995. do 31. novembra 2025. godine, utvrdila Skupština opštine Vršac na sednici od 18. oktobra 1995. godine, kao i da je Odluka doneta u vreme važenja Zakona o samodoprinosu („Službeni glasnik RS“, broj 29/93), koji je prestao da važi 19. novembra 1999. godine, stupanjem na snagu Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, broj 49/99), te da je ovaj Zakon prestao da važi stupanjem na snagu Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, broj 9/02), 6. marta 2002. godine. Takođe, početkom primene Zakona o finansiranju lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“, broj 62/06), 1. januara 2007. godine, prestale su da važe odredbe čl. 77. do 104. Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, br. 9/02, 33/04 i 135/04), koje su se odnosile na finansiranje poslova jedinice lokalne samouprave. Stupanjem na snagu Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, broj 129/07), 29. decembra 2007. godine, prestao je da važi u celosti Zakon o lokalnoj samoupravi iz 2002. godine.
Osporenom odredbom člana 4. stav 1. Odluke propisano je da je osnovica za izvršavanje samodoprinosa zarada, odnosno plata, ostala primanja koja imaju karakter ličnih primanja, odnosno prihoda, penzija ostvarena u zemlji i inostranstvu i prihodi ostvareni od imovine i imovinskih prava a da se samodoprinos obračunava na osnovicu odgovarajućeg primanja i prihoda, odnosno imovine utvrđene u skladu sa propisom kojim se uređuje oporezivanje odgovarajućih prihoda. Osporenom odredbom člana 5. stav 1. tačka 1) Odluke određeno je da se na osnovicu iz člana 4. ove odluke plaća samodoprinos po stopi 1,30% na, između ostalog, penzije. Odredbom osporenog člana 8. Odluke određeno je da se obaveze plaćanja samodoprinosa, pored slučajeva utvrđenih Zakonom, oslobađaju radnici i penzioneri čija zarada, odnosno penzija ne prelazi 70% od poslednjeg poznatog prosečnog mesečnog neto primanja, odnosno zarade zaposlenih u Republici kojeg objavljuje Savezni zavod za statistiku.
Za ocenu zakonitosti osporene Odluke od značaja su odredbe Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, br. 129/07 i 83/14), Zakona o finansiranju lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 47/11, 93/12, 99/13, 125/14, 95/15 i 83/16) i Zakona o porezu na dohodak građana („Službeni glasnik RS“, br. 24/01, 80/02, 80/02-dr. zakon, 135/04, 62/06, 65/06-ispr., 31/09, 44/09, 18/10, 50/11, 91/11-Odluka US, 93/12, 114/12-Odluka US, 47/13, 48/13-ispr., 108/13, 57/14, 68/14-dr. zakon, 112/15 i 5/16).
Zakonom o lokalnoj samoupravi propisano je: da skupština opštine, u skladu sa zakonom, raspisuje opštinski referendum i referendum na delu teritorije opštine, izjašnjava se o predlozima sadržanim u građanskoj inicijativi i utvrđuje predlog odluke o samodoprinosu (član 32. tačka 7); da sredstva za rad mesne zajednice, odnosno drugog oblika mesne samouprave obezbeđuju se iz sredstava utvrđenih odlukom o budžetu opštine, odnosno grada, uključujući i samodoprinos (član 75.stav 1. tačka 1)).
Zakon o finansiranju lokalne samouprave propisuje: da jedinici lokalne samouprave pripadaju izvorni prihodi ostvareni na njenoj teritoriji uključujući i prihod po osnovu samodoprinosa (član 6. tačka 14)); da odluku o uvođenju samodoprinosa građani donose referendumom, u skladu sa propisima kojima je uređen postupak neposrednog izjašnjavanja građana, ako ovim zakonom nije drukčije određeno (član 20. stav 1.); da skupština jedinice lokalne samouprave utvrđuje predlog odluke na način i u postupku predviđenom za donošenje statuta jedinice lokalne samouprave (član 22. stav 1.); da odluku donose građani koji imaju izborno pravo i prebivalište na području na kome se sredstva prikupljaju, odnosno da odluku donose i građani koji nemaju izborno pravo i prebivalište na području na kome se sredstva prikupljaju, ako na tom području imaju nepokretnu imovinu, a sredstvima se poboljšavaju uslovi korišćenja te imovine, te da se odluka smatra donetom kada se za nju izjasni većina od ukupnog broja građana iz st. 1. i 2. ovog člana (član 23.); da se osnovica samodoprinosa uređuje odlukom, a ako odlukom nije drukčije određeno, osnovicu samodoprinosa čine zarade (plate) zaposlenih, prihodi od poljoprivrede i šumarstva i prihodi od samostalne delatnosti, na koje se plaća porez na dohodak građana u skladu sa zakonom koji uređuje porez na dohodak građana, penzije ostvarene u zemlji i inostranstvu, odnosno vrednost imovine na koju se plaća porez na imovinu, u skladu sa zakonom koji uređuje porez na imovinu (član 26.); da se samodoprinos ne može uvoditi na primanja i imovinu koji su zakonom izuzeti od oporezivanja, kao i da penzioneri mogu dobrovoljno uplaćivati samodoprinos po osnovu penzija ostvarenih u zemlji i inostranstvu na osnovu pisane izjave (član 27.). Prelaznim i završnim odredbama Zakona, između ostalog, propisano je: da će se prava i obaveze građana koje su, do dana primene ovog zakona, utvrđene odlukama o uvođenju samodoprinosa, u skladu sa članom 93. Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, br. 9/02, 33/04 i 135/04), izvršavati u skladu sa tim odlukama (član 58.); da d anom početka primene ovog zakona prestaju da važe član 5. i odeljak V. Finansiranje poslova jedinice lokalne samouprave sa čl. 77-104. Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, br. 9/02, 33/04 i 135/04) (član 59.) .
Imajući u vidu sadržinu odredaba čl. 27. i 58. Zakona o finansiranju lokalne samouprave, Ustavni sud je ocenu zakonitosti odredaba osporene Odluke vršio i u odnosu na odredbe Zakona o porezu na dohodak građana. Odredbom člana 9. stav 1. tačka 17) Zakona o porezu na dohodak građana propisano je da se ne plaća porez na dohodak građana na primanja ostvarena po osnovu penzija i invalidnina koje se ostvaruju po osnovu prava iz obaveznog penzijskog i invalidskog osiguranja, odnosno vojnog osiguranja.
Ocenjujući zakonitost osporene Odluke sa stanovišta navoda i razloga iznetih u inicijativi, Ustavni sud je utvrdio da je zakonitost odredaba odluka o samodoprinosu, donetih pre stupanja na snagu Zakona o lokalnoj samoupravi („Službeni glasnik RS“, br. 9/02, 33/04 i 135/04), kojima su utvrđene osnovice samodoprinosa u skladu sa tada važećim zakonom, a na koje se, prema Zakonu o finansiranju lokalne samouprave, ne može naplaćivati samodoprinos, bila predmet ocene Ustavnog suda u predmetu IUl-235/2009, kada je Sud zauzeo stav da se odredbe člana 58. Zakona o finansiranju lokalne samouprave odnose isključivo na odluke o samodoprinosu koje su donete za vreme važenja navedenog Zakona o lokalnoj samoupravi iz 2002. godine, a ne i na odluke koje su donete na osnovu ranijih zakona koji su uređivali institut samodoprinosa. Ovo stoga što se prelaznim rešenjem koji propisuje Zakon o finansiranju lokalne samouprave uređuju pravni odnosi nastali u vreme važenja zakona čije odredbe prestaju da važe, dakle Zakona o lokalnoj samoupravi iz 2002. godine (sa kasnijim izmenama i dopunama). Sa druge strane, Zakon o finansiranju lokalne samouprave ni jednom svojom odredbom nije predvideo rešenja kojima bi se odredila pravna sudbina odluka o uvođenju samodoprinosa čiji je pravni osnov za donošenje predstavljao Zakon o lokalnoj samoupravi iz 1999. godine ili neki drugi zakon koji je ranije prestao da važi.
Imajući u vidu navedeno, kao i da je odredbom člana 27. stav 1. Zakona o finansiranju lokalne samouprave propisano drugačije rešenje u pogledu utvrđivanja osnovice samodoprinosa, kojim se samodoprinos ne može uvoditi na primanja i imovinu koji su zakonom izuzeti od oporezivanja, a kako se, saglasno članu 9. stav 1. tačka 17) Zakona o porezu na dohodak građana, na penzije ne plaća porez na dohodak građana, Ustavni sud je ocenio da osporene odredbe člana 4. stav 1, u delu koji glasi: „penzije ostvarene u zemlji i inostranstvu“, člana 5. stav 1. tačka 1), u delu koji glasi: „na penzije“ i člana 8, u delu koji glasi: „i penzioneri“ i „odnosno penzija“ Odluke o uvođenju samodoprinosa za izgradnju kanalizacije u Vršcu, nisu u saglasnosti sa odredbom člana 27. stav 1. Zakona o finansiranju lokalne samouprave.
S obzirom na to da se osporenim odredbama Odluke reguliše pitanje o kome Ustavni sud već ima zauzet stav i da je u toku prethodnog postupka pravno stanje potpuno utvrđeno i prikupljeni podaci pružili su pouzdan osnov za odlučivanje, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 53. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), odlučio kao u tački 1. izreke, bez donošenja rešenja o pokretanju postupka.
Pošto je doneo konačnu odluku, Sud je, saglasno članu 56. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, u tački 2. izreke odbacio zahtev za obustavu izvršenja pojedinačnih akata i radnji preduzetih na osnovu osporene Odluke.
Na osnovu izloženog i odredaba člana 42a stav 1. tačka 2), člana 45. tačka 4) i člana 46. tačka 3) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.
Na osnovu člana 168. stav 3. Ustava Republike Srbije, odredbe člana 4 . stav 1, u delu koji glasi: „penzije ostvarene u zemlji i inostranstvu“, člana 5. stav 1. tačka 1), u delu koji glasi: „na penzije“ i člana 8, u delu koji glasi: „i penzioneri“ i „odnosno penzija“ Odluke navedene u tački 1. izreke, prestaju da važe danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“. Stoga se njome ukida i obaveza plaćanja samodoprinosa za lica obuhvaćena odredbama navedenim u tački 1. izreke, počev od njenog objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije“ do isteka preostalog vremena ubiranja samodoprinosa utvrđenog Odlukom o uvođenju samodoprinosa za izgradnju kanalizacije u Vršcu, („Službeni list opštine Vršac“, broj 5/95).
PREDSEDNIK
USTAVNOG SUDA
Vesna Ilić Prelić