Rešenje Ustavnog suda o inicijativi za ocenu ustavnosti Zakona o sudijama

Kratak pregled

Ustavni sud nije prihvatio inicijativu za ocenu ustavnosti odredaba Zakona o sudijama koje propisuju prestanak sudijske dužnosti sa 65 godina života ili 40 godina staža. Sud je utvrdio da ove odredbe nisu diskriminatorne niti povređuju pravo na rad.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUz-131/2009
04.03.2010.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, dr Dragiša Slijepčević, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 1. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 4. marta 2010. godine, doneo je

R E Š E Nj E

1. Ne prihvata se inicijativa za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti odredaba čl. 52. i 53. Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 63/01, 42/02, 17/03, 25/03, 27/03, 29/04, 35/04, 44/04, 61/05, 101/05 i 46/06).

2. Ne prihvata se inicijativa za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti odredaba člana 59. Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 116/08, 58/09 i 104/09).

3. Odbacuje se inicijativa za ocenu saglasnosti odredaba čl. 52. i 53. Zakona o sudijama iz tačke 1. sa odredbama člana 19. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Službeni glasnik RS", br. 34/03, 64/04, 84/04, 85/05, 101/05, 63/06 i 5/09), člana 175. Zakona o radu ("Službeni glasnik RS", br. 24/05 i 61/05) i člana 78. Zakona o visokom obrazovanju ("Službeni glasnik RS", br. 76/05, 100/07 i 97/08).

4. Odbacuje se zahtev za obustavu izvršenja Odluke Narodne skupštine Srbije o prestanku sudijske dužnosti broj 1236 od 13. maja 2009. godine ("Službeni glasnik RS", broj 36/09).

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu podneta je inicijativa za ocenu ustavnosti odredaba čl. 52. i 53. Zakona navedenog u tački 1. izreke i člana 59. Zakona navedenog u tački 2. izreke. Po navodima podnositeljke inicijative, osporenim odredbama čl. 52. i 53. Zakona o sudijama iz 2001. godine, kao i odredbama člana 59. Zakona o sudijama iz 2008. godine, čija je primena počela 1. januara 2010. godine, propisano je da sudiji prestaje radni vek kad navrši 65 godina života ili 40 godina staža osiguranja, što je nesaglasno sa načelom zabrane diskriminacije iz člana 21. i zajemčenim pravom na rad iz člana 60. Ustava Republike Srbije. Podnositeljka inicijative navodi da su osporene odredbe ranije važećeg Zakona o sudijama, kao i sada važećeg istoimenog Zakona, nesaglasne sa odredbama Zakona o izmenama i dopunama Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Službeni glasnik RS", broj 85/05), jer je izmenama i dopunama člana 19. tog zakona, predviđeno da se starosna penzija stiče kad osiguranik navrši 45 godina staža osiguranja. Osporene odredbe Zakona o sudijama nesaglasne su i sa odredbom člana 175. Zakona o radu, prema kome zaposlenom radni odnos prestaje kad navrši 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja, ako se poslodavac i zaposleni drukčije ne sporazumeju, a takođe su nesaglasne i sa odredbom člana 78. Zakona o visokom obrazovanju, koji dopušta mogućnost da nastavniku koji je navršio 65 godina života radni odnos može biti produžen do dve školske godine. Po mišljenju podnositeljke inicijative, Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju je opšti i potpun zakon u toj oblasti, kojim se u potpunosti regulišu prava i obaveze iz oblasti penzijskog i invalidskog osiguranja, pa Zakon o sudijama neovlašćeno propisuje druge uslove za penzionisanje sudija. Smatra da na taj način neki osiguranici imaju pravo da rade do 67 godina života, odnosno da rade do navršenja 45 godina radnog staža, dok drugi to pravo nemaju, pa se time povređuje Ustavom utvrđeno načelo jednakosti pred zakonom i zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava, odnosno povređuje se Ustavom zajemčeno pravo na rad iz člana 60. Ustava. Ustavnom sudu je predložila da do donošenja konačne odluke obustavi od izvršenja i poništi Odluku Narodne skupštine Srbije o prestanku sudijske dužnosti broj 1236 od 13. maja 2009. godine ("Službeni glasnik RS", broj 36/09), na osnovu koje joj je prestala sudijska dužnost.

U sprovedenom postupku Ustavni sud je utvrdio da je osporenim odredbama Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 63/01, 42/02, 17/03, 25/03, 27/03, 29/04, 35/04, 44/04, 61/05, 101/05 i 46/06) bilo propisano: da sudiji prestaje radni vek kad navrši šezdeset pet godina života ili četrdeset godina staža osiguranja i da predsednik suda najkasnije do 1. oktobra pismeno obaveštava predsednika Vrhovnog suda Srbije o tome koje sudije i predsednici neposredno nižih sudova naredne godine navršavaju radni vek i kada (član 52.); da radni vek sudiji ne može biti produžen i da smanjenje vremena potrebnog za navršenje radnog veka ne utiče na prestanak dužnosti sudije (član 53.). Zakon je prestao da važi 1. januara 2010. godine, početkom primene Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 116/08, 58/09 i 104/09), na osnovu odredaba čl. 105. i 107. ovog zakona.

Prema odredbama osporenog člana 59. Zakona o sudijama ("Službeni glasnik RS", br. 116/08, 58/09 i 104/09), sudiji prestaje radni vek kad navrši šezdeset pet godina života ili četrdeset godina staža osiguranja, po sili zakona. Izuzetno, po zahtevu predsednika suda, Visoki savet sudstva sudiji može produžiti radni vek za još dve godine, uz njegovu saglasnost. Sudiji se može produžiti radni vek samo zbog završavanja rada na započetim predmetima.

Ustavom Republike Srbije utvrđeno je: da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki, da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije i da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta (član 21. st. 1. do 3.); da se jemči pravo na rad, u skladu sa zakonom, da svako ima pravo na slobodan izbor rada, da su svima, pod jednakim uslovima, dostupna sva radna mesta i da svako ima pravo na poštovanje dostojanstva svoje ličnosti na radu, bezbedne i zdrave uslove rada, potrebnu zaštitu na radu, ograničeno radno vreme, dnevni i nedeljni odmor, plaćeni godišnji odmor, pravičnu naknadu za rad i na pravnu zaštitu za slučaj prestanka radnog odnosa, te da se tih prava niko ne može odreći (član 60. st. 1. do 4.); da Republika Srbija uređuje i obezbeđuje, pored ostalog, ostvarivanje i zaštitu sloboda i prava građana, ustavnost i zakonitost, sistem u oblasti radnih odnosa, zaštite na radu, zapošljavanja, socijalnog osiguranja i drugih oblika socijalne sigurnosti, druge ekonomske i socijalne odnose od opšteg interesa, kao i sistem u oblastima zdravstva, socijalne zaštite, boračke i invalidske zaštite (član 97. tač. 2, 8. i 10.).

Prilikom ocene ustavnosti osporenih zakonskih odredaba, Ustavni sud je imao u vidu i odredbe člana 19. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Službeni glasnik RS", br. 34/03, 64/04, 84/04, 85/05, 101/05, 63/06 i 5/09), kojima je utvrđeno da osiguranik stiče pravo na starosnu penziju: 1) kad navrši 65 (muškarac), odnosno 60 (žena) godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja; 2) kad navrši 40 (muškarac), odnosno 35 (žena) godina staža osiguranja i najmanje 53 godine života; 3) kad navrši 45 godina staža osiguranja.

Iz navedenih ustavnih odredaba proizlazi da je zakonodavac ovlašćen da uređujući sistem u oblasti radnih odnosa i socijalnog osiguranja uredi i pitanje prestanka radnog odnosa zbog ispunjenosti uslova za starosnu penziju, i to za sve zaposlene u Republici Srbiji, bez obzira na to na kojim poslovima se zateknu u trenutku sticanja uslova za penziju. U tom smislu, Ustavni sud nalazi da se osporenim odredbama Zakona o sudijama ne može dovesti u pitanje ostvarivanje Ustavom zajemčenog prava na rad, i to iz dva razloga. Prvo, iz razloga što Ustavom nije utvrđena sadržina prava na rad, već se prema odredbi samog Ustava (član 60. stav 1.), pravo na rad jemči u skladu sa zakonom, što znači da se ostvaruje na način propisan zakonom. Drugo, jemstvo prava na rad ne znači da radni odnos ne može prestati na način i pod uslovima predviđenim zakonom, a naročito ne može da znači garanciju u pogledu propisanih uslova za starosnu penziju.

U vezi navoda iz inicijative da se osporenim zakonskim rešenjima povređuje ustavno načelo jednakosti pred zakonom i zabrane diskriminacije, Ustavni sud ocenjuje da se izneti navodi ne mogu prihvatiti kao osnovani. Naime, Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju, kao zakon kojim se uređuje sistem u oblasti penzijskog i invalidskog osiguranja kao dela socijalnog osiguranja, propisao je alternativno tri uslova za sticanje prava na starosnu penziju. Kako osporene odredbe ranije i sada važećeg Zakona o sudijama kojima je, kao jedan od načina prestanka sudijske dužnosti, odnosno sudijske funkcije, predviđen i tzv. prestanak radnog veka, propisuju uslove za prestanak radnog veka, dakle uslove za starosnu penziju koje predviđa i Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju, to, po oceni Ustavnog suda, sudije na koje se primenjuju osporene zakonske odredbe, a koje su kao posebna kategorija zaposlenih u istoj pravnoj situaciji, nisu stavljene u nejednak položaj, niti je u odnosu na njih izvršen bilo koji vid diskriminacije.

Imajući u vidu izloženo, Ustavni sud je ocenio da inicijativa nije osnovana, te je, stoga, saglasno odredbi člana 53. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07), nije prihvatio.

Ustavni sud, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 1. Ustava Republike Srbije odlučuje o saglasnosti zakona i drugih opštih akata sa Ustavom, opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava i potvrđenim međunarodnim ugovorima, iz čega proizlazi da Ustavni sud nije nadležan da odlučuje o međusobnoj saglasnosti zakona, odnosno drugih opštih akata iste pravne snage, pa je stoga odbacio zahtev za ocenu međusobne saglasnosti osporenih odredaba čl. 52. i 53. Zakona o sudijama iz 2001. godine sa odredbama člana 19. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju iz 2003. godine, člana 175. Zakona o radu ("Službeni glasnik RS", br. 24/05 i 61/05) i člana 78. Zakona o visokom obrazovanju ("Službeni glasnik RS", br. 76/05, 100/07 i 97/08).

S obzirom na to da je doneo konačnu odluku, Ustavni sud je odbacio zahtev za obustavu izvršenja Odluke Narodne skupštine Srbije o prestanku sudijske dužnosti broj 1236 od 13. maja 2009. godine ("Službeni glasnik RS", broj 36/09), donete na osnovu osporenih odredaba Zakona o sudijama navedenog u tački 1. izreke.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 36. stav 1. tačka 1) i člana 46. tač. 3) i 5) Zakona o Ustavnom sudu i člana 82. stav 1. tačka 1. i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", br. 24/08 i 27/08), doneo Rešenje kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Rešenje Ustavnog suda o inicijativi za ocenu ustavnosti Zakona o sudijama

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti