Odbacivanje inicijative za ocenu ustavnosti odredbe Zakona o sudijama

Kratak pregled

Ustavni sud je odbacio inicijativu za ocenu ustavnosti člana 45a stav 3. Zakona o sudijama, utvrdivši da izuzimanje kandidata sa završenom Pravosudnom akademijom od polaganja ispita ne krši načelo jednakosti, pravo na javne funkcije niti ustavne nadležnosti Visokog saveta sudstva.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUz-158/2017
26.12.2019.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Vesna Ilić Prelić i sudije Miroslav Nikolić, dr Tijana Šurlan, Tatjana Đurkić, dr Milan Škulić, Lidija Đukić, dr Nataša Plavšić i dr Vladan Petrov, članovi Veća, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 1. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 26. decembra 2019. godine, doneo je

R E Š E Nj E

1. Odbacuje se inicijativa za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti odredbe člana 45a stav 3. Zakona o sudijama („Službeni glasnik RS“, br. 116/08, 58/09 -Odluka US, 104/09, 101/10, 8/12 - Odluka US, 121/12, 124/12 - Odluka US, 101/13, 111/14- Odluka US, 117/14, 40/15, 63/15- Odluka US, 106/15, 63/16- Odluka US).

2. Odbacuje se zahtev za obustavu izvršenja pojedinačnih akata ili radnji preduzetih na osnovu osporene odredbe Zakona iz tačke 1.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu je podneta inicijativa za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti odredbe člana 45a stav 3. Zakona navedenog u izreci. Po mišljenju inicijatora osporena odredba nije u saglasnosti sa odredbama čl. 21. i 53, člana 153. stav 1, člana 154. i člana 194. st. 3. i 5. Ustava. U inicijativi se navodi da se osporenom odredbom krši načelo jednakosti građana koji se nalaze u istoj pravnoj situaciji, odnosno koji ispunjavaju Zakonom o sudijama propisane uslove za izbor, budući da se uvodi kategorija kandidata čiju stručnost i osposobljenost proverava Visoki savet sudstva i druga kategorija čija se stručnost i osposobljenost ne proverava od strane tog saveta, već se kao merilo njihove stručnosti i osposobljenosti uzima završna ocena na početnoj obuci na Pravosudnoj akademiji. Inicijator smatra da primena osporene odredbe Visoki savet sudstva stavlja u poziciju da prilikom predlaganja kandidata za prvi izbor diskriminiše određene grupe kandidata. Dalje se navodi da se osporenom odredbom povređuje pravo na stupanje na javne funkcije pod jednakim uslovima, zajemčeno članom 53. Ustava, jer osporena odredba po logici stvara nejednake uslove, budući da propisuje različite načine utvrđivanja stručnosti i osposobljenosti kandidata, od strane različitih organa, u zasebnim postupcima i uz primenu različitih merila. Pozivajući se na Odluku Ustavnog suda u predmetu IUz-428/2013 od 12. juna 2014. godine, inicijator smatra da je zakonodavac osporenom odredbom ponovo narušio ostvarivanje ustavnih funkcija Visokog saveta sudstva iz člana 153. stav 1. i člana 154. Ustava, da kao samostalan i nezavisan organ samostalno utvrđuje predlog kandidata za prvi izbor sudije, i to tako što je Savetu onemogućeno da proveri stručnost i osposobljenost kandidata koji imaju završnu ocenu sa početne obuke na Pravosudnoj akademiji i što se obavezuje da navedenu ocenu uzme kao merilo njihove stručnosti i osposobljenosti, zbog čega nema ni govora o samostalnosti Saveta u pogledu utvrđivanja predloga kandidata. Po mišljenju inicijatora ustavni okvir ne ostavlja mogućnost da bilo koji organ ili institucija uporedo ili umesto Visokog saveta sudstva učestvuje u proveri stručnosti i osposobljenosti kandidata u postupku predlaganja za prvi izbor na sudijsku funkciju. Dalje se ističe da navedeno ograničenje Visokog saveta sudstva da samostalno predlaže kandidate za prvi izbor sudija ograničava i funkciju tog saveta da obezbedi i garantuje nezavisnost i samostalnost sudija i da se postavlja pitanje na koji način Savet može da garantuje nezavisnost i samostalnost sudija ako nije u mogućnosti da samostalno proveri stručnost i osposobljenost kandidata koje predlaže za izbor na sudijsku funkciju. Uz konstataciju da početna obuka na Pravosudnoj akademiji više ne nosi izvesnost izbora na sudijsku funkciju, u inicijativi se navodi da se postavlja pitanje dozvoljenosti uticaja završne ocene početne obuke na postupanje Visokog saveta sudstva u postupku predlaganja za prvi izbor sudija, odnosno „postavlja se pitanje da li Pravosudna akademija, koja kroz početnu obuku organizuje sticanje praktičnih i teorijskih znanja i veština svojih polaznika, istovremeno može i da ceni rezultat svog rada odnosno da kroz završnu ocenu umesto Visokog saveta sudstva proverava u kojoj meri su njeni polaznici stručni i osposobljeni za obavljanje sudijske funkcije.“ Obavezivanje Visokog saveta sudstva da prihvati kao unapred utvrđenu stručnost i osposobljenost kandidata na osnovu završne ocene kojom je kandidate ocenila ista institucija koja ih je i obučavala, po mišljenju inicijatora, može se tretirati isključivo kao ograničavanje i suspendovanje ustavnih nadležnosti Visokog saveta sudstva. Ukazuje se i da je inicijator imao u vidu da se u obrazloženju Odluke Ustavnog suda IUz-497/2011 navodi da za Ustavni sud nije sporno da stručna obuka pravosudnih kadrova doprinosi podizanju kvaliteta u obavljanju ovih funkcija i da stoga treba da bude adekvatno vrednovana u okviru zakonom propisanih kriterijuma kako za prvi izbor na sudijsku funkciju tako i prilikom izbora u viši sud. Ističe se i da je osporena odredba u koliziji sa Mišljenjem br. 12 (2009) Konsultativnog saveta evropskih sudija. Na kraju je predloženo i da Ustavni sud do donošenja odluke o ustavnosti osporene odredbe obustavi izvršenje pojedinačnih akata i radnji preduzetih na osnovu člana 45a stav 3. Zakona o sudijama.

U sprovedenom prethodnom postupku Ustavni sud je konstatovao da je Zakon o sudijama donela Narodna skupština, na sednici održanoj 22. decembra 2008. godine. Zakon je stupio na snagu 30. decembra 2008. godine, a počeo je da se primenjuje 1. januara 2010. godine, izuzev odredbe člana 20. stav 2. koja se primenjuje od stupanja ovog zakona na snagu i odredaba čl. 43-54, člana 81, člana 82. stav 1. i čl. 83. i 88. koje se primenjuju od dana konstituisanja Visokog saveta sudstva. Osnovni tekst ovog zakona je menjan i dopunjavan u više navrata, a njegove poslednje izmene i dopune su izvršene Zakonom o izmenama i dopunama Zakona o sudijama (''Službeni glasnik RS'', broj 47/17). Odredbe člana 45a, čiji je stav 3. osporen integrisane su u osnovni tekst Zakonom o dopuni Zakona o sudijama („Službeni glasnik RS“ broj 106/15), koji je objavljen 21. decembra 2015. godine, stupio je na snagu 29. decembra 2015. godine, a primenjuje se od 1. septembra 2016. godine i nisu menjane kasnijim izmena i dopunama Zakona.

Članom 45a Zakona uređuje se utvrđivanje stručnosti i osposobljenosti kandidata za sudiju koji se prvi put bira, nakon što je Odlukom Ustavnog suda IUz-427/2013 od 12. juna 2014. godine utvrđeno da nije u saglasnosti sa Ustavom druga rečenica člana 50. stav 4. Zakona o sudijama („Službeni glasnik RS“, br. 116/08, 58/09 - Odluka US, 104/09, 101/10, 8/12- Odluka US, 121/12, 124/12 - Odluka US i 101/13), koja je glasila: „Visoki savet sudstva dužan je da prilikom predlaganja kandidata za izbor sudije prekršajnog ili osnovnog suda, predloži kandidata koji je završio početnu obuku u Pravosudnoj akademiji, u skladu sa posebnim zakonom“. Navedenim članom 45a Zakona, čiji je stav 3. osporen, propisano je: da se stručnost i osposobljenost kandidata za sudiju koji se prvi put bira na sudijsku funkciju proverava na ispitu koji organizuje Visoki savet sudstva (stav 1.), da se uspeh na ispitu izražava ocenama od 1 do 5 (stav 2.), da kandidat za sudiju koji se prvi put bira na sudijsku funkciju u osnovnom ili prekršajnom sudu i koji je završio početnu obuku na Pravosudnoj akademiji nije dužan da polaže ispit koji organizuje Visoki savet sudstva, već se njemu kao merilo stručnosti i osposobljenosti uzima završna ocena na početnoj obuci na Pravosudnoj akademiji (stav 3.) i da Visoki savet sudstva propisuje program i način polaganja ispita na kome se ocenjuje stručnost i osposobljenost kandidata za sudiju (stav 4.).

III

Ustavom Republike Srbije utvrđeno je da je Visoki savet sudstva nezavisan i samostalan organ koji obezbeđuje i garantuje nezavisnost i samostalnost sudova i sudija (član 153. stav 1.) i da Visoki savet sudstva, između ostalog, bira i razrešava sudije, u skladu sa Ustavom i zakonom i predlaže Narodnoj skupštini izbor sudija prilikom prvog izbora na sudijsku funkciju (član 154.), kao i da Narodna skupština, na predlog Visokog saveta sudstva, bira za sudiju lice koje se prvi put bira na sudijsku funkciju (član 147. stav 1.). Ustavom je takođe utvrđeno: da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki, da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta (član 21. st. 1. i 3.); da građani imaju pravo da učestvuju u upravljanju javnim poslovima i da pod jednakim uslovima stupaju u javne službe i na javne funkcije (član 53.).

Ustavni sud nalazi da, radi celovitijeg sagledavanja spornih ustavnopravnih pitanja, treba imati u vidu i odredbe Zakona o sudijama kojima je propisano: da za sudiju može biti izabran državljanin Republike Srbije koji ispunjava opšte uslove za rad u državnim organima, koji je završio pravni fakultet, položio pravosudni ispit i koji je stručan, osposobljen i dostojan sudijske funkcije (član 43.); da je posle položenog pravosudnog ispita potrebno radno iskustvo u pravnoj struci – dve godine za sudiju prekršajnog suda, tri godine za sudiju osnovnog suda (član 44. al. 1. i 2.); da su ostali uslovi za izbor sudije – stručnost, osposobljenost i dostojnost, da stručnost podrazumeva posedovanje teorijskog i praktičnog znanja potrebnog za obavljanje sudijske funkcije, da osposobljenost podrazumeva veštine koje omogućavaju efikasnu primenu specifičnih pravničkih znanja u rešavanju sudskih predmeta, da dostojnost podrazumeva moralne osobine koje sudija treba da poseduje i ponašanje u skladu sa tim osobinama, da su moralne osobine koje sudija treba da poseduje – poštenje, savesnost, pravičnost, dostojanstvenost, istrajnost i uzornost, a ponašanje u skladu sa tim osobinama podrazumeva čuvanje ugleda sudije i suda u službi i izvan nje, svest o društvenoj odgovornosti, održavanje nezavisnosti i nepristrasnosti, pouzdanosti i dostojanstva u službi i izvan nje i preuzimanje odgovornosti za unutrašnju organizaciju i pozitivnu sliku o sudstvu u javnosti, da kriterijume i merila za ocenu stručnosti, osposobljenosti i dostojnosti propisuje Visoki savet sudstva, u skladu sa zakonom (član 45.); da je prilikom izbora i predlaganja za izbor sudije zabranjena diskriminacija po bilo kom osnovu, a da se pri izboru i predlaganju za izbor sudija vodi računa o nacionalnom sastavu stanovništva, odgovarajućoj zastupljenosti pripadnika nacionalnih manjina i poznavanju stručne pravne terminologije na jeziku nacionalne manjine, koji je u službenoj upotrebi u sudu (član 46.), da Visoki savet sudstva pribavlja podatke i mišljenja o stručnosti, osposobljenosti i dostojnosti kandidata, da se podaci i mišljenja pribavljaju od organa i organizacija u kojima je kandidat radio u pravnoj struci, a za kandidate koji dolaze iz sudova obavezno je pribavljanje mišljenja sednice svih sudija suda iz koga potiče kandidat, kao i mišljenje sednice svih sudija neposredno višeg suda, u koje kandidat ima pravo uvida pre izbora (član 49.); da će prilikom predlaganja kandidata za sudije koji se prvi put biraju na sudijsku funkciju, pored stručnosti, osposobljenosti i dostojnosti, Visoki savet sudstva posebno ceniti i vrstu poslova koje je kandidat obavljao nakon položenog pravosudnog ispita, da se za kandidate koji dolaze iz reda sudijskih pomoćnika obavezno pribavlja ocena rada, da će pre predlaganja, Visoki savet sudstva obaviti razgovor sa prijavljenim kandidatima, da Visoki savet sudstva predlaže Narodnoj skupštini jednog kandidata za izbor na jedno sudijsko mesto i da odluka o predlogu Visokog saveta sudstva mora biti obrazložena i objavljena na internet stranici Visokog saveta sudstva (član 50.).

Zakonom o Pravosudnoj akademiji („Službeni glasnik RS“, br. 104/09, 32/14- Odluka US i 106/15) propisano je: da cilj osnivanja Akademije jeste da doprinese profesionalnom, nezavisnom, nepristrasnom i efikasnom obavljanju sudijske i tužilačke funkcije i stručnom i efikasnom obavljanju poslova sudskog i tužilačkog osoblja (član 2.); da Akademija, između ostalog, organizuje i sprovodi početnu obuku (član 5. stav 1. alineja druga); da je početna obuka organizovano sticanje praktičnih i teorijskih znanja i veština, razumevanje uloge i osnovnih principa postupanja sudije i zamenika javnog tužioca u cilju samostalnog, stručnog i efikasnog vršenja funkcije sudije u prekršajnom i osnovnom sudu i zamenika javnog tužioca u osnovnom javnom tužilaštvu (član 25.); da program početne obuke obuhvata primenu materijalnih i procesnih zakona, sudsku i tužilačku praksu, standarde sudijske i tužilačke etike, međunarodne pravne standarde, unutrašnju organizaciju rada sudova i tužilaštva, naučne i stručne radove u oblasti domaćeg i međunarodnog prava, kao i veštine sudskog i tužilačkog posla, da program početne obuke utvrđuju Visoki savet sudstva i Državno veće tužilaca, na osnovu predloga koji je utvrdio Programski savet, a usvojio Upravni odbor Akademije, da početna obuka traje dve godine, počinje 1. oktobra i sastoji se od teorijskog i praktičnog dela u oblasti ustavnog, građanskog, krivičnog i prekršajnog prava, kao i opšte i profesionalne kulture, da se praktični deo početne obuke obavlja u sudu, javnom tužilaštvu, kao i u drugim državnim organima, advokatskim kancelarijama i drugim organizacijama, da se vreme trajanja obuke za svaku oblast utvrđuje programom početne obuke, da se teorijski deo obuke odvija kroz obradu određenih tematskih celina u organizaciji Akademije, a praktični deo kroz rad u pravosudnim organima pod nadzorom mentora i kroz rad u institucijama izvan pravosuđa (član 35.); da po završetku svakog dela početne obuke mentor i predavač iz tog dela obuke koja se obavlja u sudu i tužilaštvu daju ocenu, da se rad u institucijama izvan pravosuđa ne ocenjuje i da se ocenjivanje početne obuke vrši ocenama od 1 do 5 (član 36. st. 1. i 2.); da po završetku početne obuke korisnici početne obuke polažu završni ispit na kome se proveravaju isključivo praktična znanja i sposobnosti stečena na početnoj obuci za obavljanje posla sudije prekršajnog suda, osnovnog suda i zamenika javnog tužioca u osnovnom tužilaštvu, da se završni ispit polaže pred komisijom od pet članova, od kojih su tri člana sudije, a dva tužioci, da se ocenjivanje završnog ispita izražava ocenama od 1 do 5 (član 37. st. 1-3.); da Akademija izdaje korisniku uverenje o završenoj početnoj obuci koje sadrži ocenu za svaki deo obuke i završnu ocenu (član 39. stav 1.).

Ispitujući ispunjenost pretpostavki za postupanje po podnetoj inicijativi, a krećući se u okviru navoda i razloga inicijative, Ustavni sud je, polazeći od članom 154. Ustava utvrđene nadležnosti Visokog saveta sudstva da bira sudije za trajno obavljanje sudijske funkcije, u skladu sa Ustavom i zakonom, i da predlaže Narodnoj skupštini kandidate za sudije koji se prvi put biraju na sudijsku funkciju, konstatovao da su saglasno navedenom Zakonom o sudijama propisani uslovi i postupak za izbor sudija. Da bi jedno lice moglo biti izabrano za sudiju ono mora biti državljanin Republike Srbije, koji ispunjava opšte uslove za rad u državnim organima, mora imati završen pravni fakultet, položen pravosudni ispit, mora biti stručan, osposobljen i dostojan sudijske funkcije i imati potrebno radno iskustvo u pravnoj struci posle položenog pravosudnog ispita, a koje se kreće u rasponu od dve do dvanaest godina u zavisnosti od vrste suda u koji se lice bira. Svi ovi uslovi moraju biti kumulativno ispunjeni, što znači da za sudiju može biti izabrano samo ono lice koje ispunjava sve navedene uslove.

Prilikom predlaganja kandidata za sudije koji se prvi put biraju na sudijsku funkciju, Visoki savet sudstva, pored stručnosti, osposobljenosti i dostojnosti, posebno ceni vrstu poslova koje je kandidat obavljao nakon položenog pravosudnog ispita, a za kandidate koji dolaze iz reda sudijskih pomoćnika obavezno se pribavlja ocena rada. Pored toga, pre predlaganja kandidata za izbor Narodnoj skupštini, Savet mora da obavi razgovor sa prijavljenim kandidatima. Dakle, stručnost i osposobljenost kandidata predstavlja ne samo uslov, već i bitan ali ne i jedini element koji Visoki savet sudstva ceni u postupku predlaganja kandidata za sudiju koji se prvi put bira. Zakonodavac je posebno propisao način utvrđivanja stručnosti i osposobljenosti kandidata za sudiju koji se prvi put bira. Ispunjenost ovog uslova utvrđuje se putem ispita koji organizuje Visoki savet sudstva, a uspeh na ispitu vrednuje se ocenama od 1 do 5, pri čemu kriterijume i merila za ocenu stručnosti i osposobljenosti, kao i program i način polaganja ispita propisuje Visoki savet sudstva. Od takvog načina provere stručnosti i osposobljenosti, prema osporenoj odredbi, oslobođeni su kandidati koji su završili početnu obuku na Pravosudnoj akademiji (za obavljanje sudijske funkcije u osnovnom ili prekršajnom sudu), a kao merilo stručnosti i osposobljenosti njima se u tom slučaju uzima završna ocena sa početne obuke. Iz navedenog sledi da je uspešno završena početna obuka na Pravosudnoj akademiji u suštini dokaz o stručnosti i osposobljenosti polaznika te obuke za obavljanje funkcije sudije osnovnog i prekršajnog suda. Ustavni sud konstatuje da je takvo zakonsko rešenje u skladu sa stanovištem ovog suda iznetim u obrazloženju Odluke IUz-427/2013 od 12. juna 2014. godine, da završena početna obuka može predstavljati jedan od elemenata za ocenu stručnosti i osposobljenosti kandidata za obavljanje sudijske funkcije u osnovnom i prekršajnom sudu ili eventualno svojevrstan dokaz da su ovi uslovi ispunjeni, kao i da stručna obuka doprinosi podizanju kvaliteta u obavljanju sudijske funkcije i da stoga treba da bude adekvatno vrednovana u okviru zakonom propisanih kriterijuma.

Imajući u vidu da cilj osnivanja Akademije jeste da doprinese profesionalnom, nezavisnom, nepristrasnom i efikasnom obavljanju sudijske i tužilačke funkcije, da je početna obuka organizovano sticanje praktičnih i teorijskih znanja i veština, razumevanje uloge i osnovnih principa postupanja sudije i zamenika javnog tužioca u cilju samostalnog, stručnog i efikasnog vršenja funkcije sudije u prekršajnom i osnovnom sudu i zamenika javnog tužioca u osnovnom javnom tužilaštvu, da se ocenom od 1 do 5 vrednuje uspeh kandidata i na ispitu u postupku izbora i na početnoj obuci, kao i da Visoki savet sudstva utvrđuje i program početne obuke na Pravosudnoj akademiji i program ispita za proveru stručnosti i osposobljenosti kandidata u postupku prvog izbora na sudijsku funkciju, Ustavni sud nalazi da je zakonodavac saglasno svom ustavnom ovlašćenju da propiše uslove za izbor sudija, propisao i da kandidati sa završenom početnom obukom nisu dužni da polažu navedeni ispit, već da se kao merilo njihove stručnosti i osposobljenosti uzima završna ocena sa obuke. Povodom navoda inicijative da su na taj način ograničene ustavne nadležnosti Visokog saveta sudstva jer mu je onemogućeno da proveri stručnost i osposobljenost kandidata sa završenom početnom obukom, Ustavni sud nalazi da ustavne odredbe o Visokom savetu sudstva i njegovim nadležnostima ne daju osnova za tvrdnju da je Savet dužan da neposredno vrši proveru stručnosti i osposobljenosti kandidata za sudije. Ustavom utvrđena nadležnost Visokog saveta sudstva jeste da predlaže kandidate koji se prvi put biraju na funkciju sudije, a u skladu sa položajem koji taj savet ima kao nezavisan i samostalan organ koji obezbeđuje i garantuje nezavisnost i samostalnost sudova i sudija. Kao što je napred već rečeno, u postupku predlaganja kandidata za sudiju koji se prvi put bira Savet, pored stručnosti i osposobljenosti kandidata, posebno ceni vrstu poslova koje je kandidat obavljao nakon položenog pravosudnog ispita, za kandidate koji dolaze iz reda sudijskih pomoćnika obavezno se pribavlja ocena rada, a pre predlaganja kandidata za izbor Narodnoj skupštini Savet mora da obavi razgovor sa prijavljenim kandidatima. To znači da odluku o tome koga će od kandidata predložiti za izbor Savet donosi na osnovu svih navedenih elemenata. S tim u vezi, Ustavni sud primećuje i da, prema Pravilniku o programu i načinu polaganja ispita na kome se ocenjuje stručnost i osposobljenost kandidata za sudiju koji se prvi put bira („Službeni glasnik RS“, broj 7/18) koji je doneo Visoki savet sudstva, ispit ne sprovodi Savet, već posebne komisije koje on obrazuje. Saglasno svemu navedenom, Ustavni sud smatra da se time što su kandidati sa završenom početnom obukom izuzeti od polaganja ispita za proveru stručnosti i osposobljenosti u postupku izbora za sudije osnovnih i prekršajnih sudova ne dovodi u pitanje Ustavom utvrđen položaj Visokog saveta sudstva i njegova nadležnost da predlaže kandidate za prvi izbor sudija.

Što se tiče ostalih navoda inicijative kojima se odredba člana 45a stav 3. Zakona osporava u odnosu na ustavni položaj i nadležnosti Visokog saveta sudstva, Ustavni sud je konstatovao da oni ne predstavljaju ustavnopravne razloge osporavanja, već inicijator postavlja pitanja u vezi ustavnog položaja Saveta i mogućnosti da Pravosudna akademija koja organizuje sticanje praktičnih i teorijskih znanja i veština svojih polaznika ceni rezultat svog rada kroz završnu ocenu polaznika.

U odnosu na navode inicijative da se osporenom odredbom krši načelo jednakosti građana koji se nalaze u istoj pravnoj situaciji, odnosno koji ispunjavaju Zakonom o sudijama propisane uslove za izbor, Ustavni sud najpre podseća da stručnost i osposobljenost kandidata predstavlja jedan od uslova za izbor, čiju ispunjenost kandidati treba da dokažu u postupku, jednako kao i ispunjenost drugih propisanih uslova. Dve kategorije kandidata koji učestvuju na konkursu za izbor sudija nisu u istoj pravnoj situaciji, kako to smatra inicijator, s obzirom na to da su jedni završili početnu obuku na Pravosudnoj akademiji dok drugi nisu. Upravo uvažavajući njihove različite pravne situacije zakonodavac je i propisao različito postupanje u pogledu utvrđivanja ispunjenosti uslova stručnosti i osposobljenosti za obavljanje sudijske funkcije, a u skladu sa svojim ustavnim ovlašćenjem da propiše uslove i postupak za izbor sudija. Navodi inicijative da „primena osporene odredbe Visoki savet sudstva stavlja u poziciju da prilikom predlaganja kandidata za prvi izbor diskriminiše određene grupe kandidata“ ne predstavljaju ustavnopravne razloge osporavanja navedene zakonske odredbe, već hipotetičke situacije do kojih eventualno može doći u primeni Zakona, što Ustavni sud, saglasno članu 167. stav 1. Ustava, nije nadležan da ceni u postupcima normativne kontrole opštih akata.

Povodom osporavanja ustavnosti člana 45a stav 3. Zakona u odnosu na član 53. Ustava, Ustavni sud nalazi da sadržina osporene odredbe ne može da se dovede u neposrednu ustavnopravnu vezu sa navedenom ustavnom odredbom kojom je zajemčeno pravo građana da pod jednakim uslovima stupaju na javne funkcije. Ovo stoga što se osporenom odredbom Zakona ni neposredno ni posredno ne uvode različiti uslovi pod kojima pojedine kategorije građana mogu da stupe na funkciju sudije, već se uređuju dva različita načina dokazivanja ispunjenosti jednog od propisanih uslova za izbor sudija ( stručnosti i osposobljenosti kandidata), tako što je jedan način putem polaganja ispita čiji program propisuje Visoki savet sudstva, a drugi način je uverenjem o završenoj početnoj obuci na Pravosudnoj akademiji, čiji program takođe utvrđuje Visoki savet sudstva.

Iz činjenice da se članom 45a stav 3. Zakona koji je ustavnopravno osporen, utvrđuju dva različita načina utvrđivanja ispunjenosti jednog od zakonom propisanih uslova za izbor sudija, a to je stručnost i osposobljenost kandidata, što se, kada su u pitanju kandidati iz reda koji su završili početnu obuku na Pravosudnoj akademiji, utvrđuje na osnovu završne ocene kandidata, dok se u pogledu drugih kandidata, njihova stručnost i osposobljenost utvrđuje polaganjem ispita koji organizuje Visoki savet sudstva, ne proizlazi da postoje različiti uslovi za jednu i drugu kategoriju kandidata, odnosno da je jedna kategorija kandidata privilegovana u odnosu na drugu kategoriju, ili da su obrnuto, jedni kandidati u lošijem položaju u odnosu na druge kandidate. Naime, uslov stručnosti i osposobljenosti je potpuno isti za obe kategorije kandidata, a njegova se ispunjenost utvrđuje bilo završnom ocenom kandidata koji su završili obuku na Pravosudnoj akademiji, bilo rezultatima koje kandidati koji takvu obuku nisu završili, pokažu prilikom polaganja ispita, čiji program i način polaganja u skladu sa članom 45a stav 4. Zakona o sudijama propisuje Visoki savet sudstva.

Time što se kandidatima koji nisu završili početnu obuku na Pravosudnoj akademiji, te samim tim nisu ni mogli biti vrednovani i formalno ocenjeni u okviru sistema takve obuke, omogućava da polažu ispit kojim se utvrđuje njihova stručnost i osposobljenost, stvara se faktička mogućnost da prilikom vrednovanja zakonskog uslova koji se odnosi na stručnost i osposobljenost kandidata, obe kategorije kandidata, kako oni koji su prethodno završili početnu obuku na Pravosudnoj akademiji, tako i oni koji nisu imali takvu obuku, iako način utvrđivanja stepena njihove stručnosti i osposobljenosti formalni nije istovetan, suštinski budu u istom položaju.

Kada bi se za obe kategorije kandidata propisao formalno potpuno isti/istovetan način utvrđivanja njihove stručnosti i osposobljenosti, a to bi po logici stvari, moglo da bude jedino polaganje istovetnog ispita, čiji program propisuje Visoki savet sudstva, onda bi oni kandidati koji su prethodno završili početnu obuku na Pravosudnoj akademiji, suštinski bili u lošijem položaju u odnosu na kandidate koji takvu obuku nisu imali, jer se tada, uopšte ne bi vrednovala završna ocena kandidata koji su završili početnu obuku na Pravosudnoj akademiji. Takvo potencijalno nevrednovanje završne ocene kandidata koji su završili početnu obuku na Pravosudnoj akademiji bi tada bilo elementarno nepravično, te je i stoga, potpuno legitimno i ustavnopravno utemeljeno, što se Zakonom u odnosu na ove dve kategorije kandidata, propisuju različiti načini utvrđivanja ispunjenosti uslova stručnosti i osposobljenosti, koji je inače potpuno isti za obe ove kategorije, odnosno svi kandidati, bilo da dolaze iz reda onih koji su završili početnu obuku na Pravosudnoj akademiji, bilo da se radi o kandidatima koji takvu obuku nisu imali, svakako moraju biti stručni i osposobljeni.

Pored toga, već samim tim što je uloga istog organa, a to je Visoki savet sudstva ključna, kako u odnosu na propisivanje programa početne obuke na Pravosudnoj akademiji, kada se uspeh kandidata dokazuje uverenjem o završenoj obuci, što podrazumeva i vrednovanje uspeha sa kojim je takva obuka završena (završna ocena), tako i u pogledu propisivanja programa ispita kojim se ocenjuje stručnost i osposobljenost kandidata koji nisu završili početnu obuku na Pravosudnoj akademiji, realno omogućava se da obe kategorije kandidata, tj. kako oni koji su završili početnu obuku na Pravosudnoj akademiji, tako i oni koji takvu obuku nisu imali, budu faktički u istom položaju. Iz ovoga neposredno proizlazi i da je takav način različitog utvrđivanja ispunjenosti potpuno istog zakonskog uslova, ustavnopravno prihvatljiv, te da je na taj način u odnosu na obe kategorija kandidata, kao građana u ustavnopravnom smislu, obezbeđeno da u skladu sa članom 53. Ustava, pod jednakim uslovima stupaju u javne službe i na javne funkcije. Naime, uslov stručnosti i osposobljenosti je za obe kategorije kandidata jednak, odnosno u potpunosti isti, a samo se, što je u stvari, i neophodno, jer je način obuke ove dve kategorije kandidata bitno različit (što je takođe, kako letigimno, tako i ustavnopravno prihvatljivo), za različite kategorije kandidata propisuju i različiti načini utvrđivanja ispunjenosti tog za obe kategorije kandidata - jednakog uslova, a to je njihova stručnost i osposobljenost.

Što se tiče navoda inicijative da je osporena odredba u koliziji sa Mišljenjem br. 12 (2009) Konsultativnog saveta evropskih sudija, Ustavni sud ukazuje da saglasno članu 167. Ustava ovaj sud odlučuje o saglasnosti zakona i drugih opštih akata sa Ustavom, opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava i potvrđenim međunarodnim ugovorima, a da navedeno mišljenje ne predstavlja ni potvrđeni međunarodni ugovor ni opšteprihvaćena pravila međunarodnog prava,

Polazeći od svega navedenog, Ustavni sud je našao da iznetim razlozima u inicijativi nije potkrepljena tvrdnja da ima osnova za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti i nesaglasnosti sa potvrđenim međunarodnim ugovor odredbe člana 45a stav 3. Zakona, pa je, saglasno odredbi člana 53. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS”, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), rešio kao u tački 1. izreke.

Kako je Sud na ovaj način konačno odlučio o podnetoj inicijativi, zahtev za obustavu izvršenja pojedinačnih akata i radnji preduzetih na osnovu osporene odredbe Zakona je odbacio, kao u tački 2. izreke, saglasno odredbi člana 56. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu.

Na osnovu izloženog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 2) i člana 46. tač. 3) i 5) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo rešenje kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Odbacivanje inicijative za ocenu ustavnosti odredbe Zakona o sudijama

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti