Odbacivanje inicijativa za ocenu ustavnosti zakona o javnom dugu Dafiment banke

Kratak pregled

Ustavni sud odbacuje inicijative za ocenu ustavnosti člana 3. Zakona o regulisanju javnog duga Dafiment banke. Osporena odredba, kojom se obaveza vraćanja štednje vezuje za prebivalište na teritoriji Srbije, ne ograničava pravo ostalih štediša da potraživanja ostvare u likvidacionom postupku.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUz-1601/2010
31.10.2012.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 1. Ustava Republike Srb ije, na sednici Veća održanoj 31. oktobra 2012. godine, doneo je

R E Š E Nj E

Odbacuju se inicijative za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i saglasnosti sa potvrđenim međunarodnim ugovorom, odredbe člana 3. Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po ugovorima o deviznim depozitima građana oročenim kod Dafiment banke A.D. Beograd u likvidaciji i po deviznim sredstvima građana položenim kod Banke Privatne privrede Crne Gore d.d. Podgorica („Službeni list SRJ“, broj 36/02).

O b r a z l o ž e nje

Ustavnom sudu podneto je više inicijativa za ocenu ustavnosti pojedinih odredaba Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po ugovorima o deviznim depozitima građana oročenim kod Dafiment banke A.D. Beograd u likvidaciji i po deviznim sredstvima građana položenim kod Banke Privatne privrede Crne Gore d.d. Podgorica („Službeni list SRJ“, broj 36/02) . Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 42. stav 3. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, br. 24/08, 27/08 i 76/11) , razdvojio postupak po inicijativama za ocenu ustavnosti i saglasnosti sa potvrđenim međunarodnim ugovorima odredbe člana 3. osporenog Zakona i formirao poseban predmet radi daljeg vođenja postupka. Osporeni član Zakona, po mišljenju podnosilaca inicijative, nije u saglasnosti sa odredbama čl. 1, 13, 16, 18, 21. i 58. Ustava, te odredbama člana 1. Protokola 1, člana 14. Protokola 11 i člana 1. Protokola 12 Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda budući da je, kako navode, pravo na vraćanje devizne štednje utvrđeno samo deponentima Dafiment banke sa prebivalištem na teritoriji Savezne Republike Jugoslavije, odnosno Republike Srbije. Jedan od inicijatora je naveo i da su mu osporenom odredbom člana 3. Zakona povređena prava zajemčena odredbama čl. 32. i 36. Ustava, jer pravo na svoje uloge kod Dafiment banke ne može da ostvari u postupku pred sudom.

Ustavni sud je na sednici od 16. aprila 2009. godine, na osnovu odredaba člana 33. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07) i člana 82. stav 1. tačka 10. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, br. 24/08 i 27/08), zaključio da inicijative kojima je , pored ostalih, osporen i član 3. Zakona, dostavi Narodnoj skupštini na mišljenje .

U mišljenju Narodne skupštine, u vezi sa osporenom odredbom člana 3. Zakona, navodi se: da se Zakonom na jedinstven način uređuje dinamika izvršavanja neisplaćenih oročenih depozita do otvaranja postupka likvidacije na d Dafiment bankom a.d. Beograd; da osporena odredba člana 3. Zakona kojom se utvrđuje da se obaveze po osnovu javnog duga izmiruju srazmerno visini depozita građana prema prebivalištu na teritoriji tih republika nije u suprotnosti s odredbom člana 13. Ustava, kojom je predviđeno da Republi ka Srbija štiti prava i interese svojih državljana u inostranstvu, te da unapređuje odnose s matičnim državama; da je za izmirivanje obaveza uzet princip prebivališta na teritorijama Republike Srbije i Republike Crne Gore, pošto sredstva za isplatu ob veznica obezbeđuju te republike; da Republika Srbija nije mogla da obezbedi sredstva za izmirivanje devizne štednje državljana bivših republika SFRJ položene kod filijala banaka u Republici Srbiji, budući da ni bivše Republike SFRJ nisu izmirile tu obavezu prema državljanima Republike Srbije za štedne uloge koje su oni položili kod filijala banaka na teritorijama tih republika, da nije ostvaren jedan od osnovnih principa ostvarivanja prava stranaca - princip reciprociteta i da je sporazumom kojim je uređena sukcesija predviđeno da će se to pit anje posebno urediti. U vezi sa deviznom štednjom građana na privremenom radu u inostranstvu, u mišljenju se navodi da je potrebno imati u vidu da je Zakonom predviđeno da ti građani, kao i strana fizička i pravna lica, obveznice mogu kupovati i prodavati na finansijskoj berzi za devize, i da se te devize mogu slobodno transferisati u inostranstvo u smislu čl. 9. i 10. Zakona. Dalje se navodi da zadatak k omisije koju je imenovala Vlada jeste da na osnovu dokumentacije utvrdi visinu dospelih obaveza prema deponentima tih banaka i na osnovu tako utvrđene obaveze izda potvrdu o tome, da zakonom nisu diskriminisani poverioci, kako rezidenti , tako i nerezidenti, u smislu odredbe čl ana 17. Ustava Republike Srbije, kojom je predviđeno da imaju sva prava zajemčena Ustavom Republike Srbije i zakonom, izuzev prava koja po Ustavu Republike Srbije i zakonu imaju samo državljani Republike Srbije i da su deponenti koji nisu imali prebivalište na teritoriji Republike Srbije na dan stupanja na snagu Zakona, imali pravo da svoja potraživanja prijave Trgovinskom sudu u određenom roku nakon otvaranja postupka likvidacije Dafiment banke a.d. Beograd, odnosno stečaja nad Jugoskandikom (postupak likvidacije Dafiment banke ot voren je 21. jula 1998. godine), te da nije opravdano da prava nerezidenata budu veća od prava rezidenata, budući da su samo rezidenti poreski obveznici budžeta Repu blike Srbije.

Odredbama Ustava Republike Srbije na čiju povredu podnosioci inicijativa ukazuju , je utvrđeno : da je Republika Srbija država spskog naroda i svih građana koji u njoj žive, zasnovana na vladavini prava i socijalnoj pravdi, načelima građanske demokratije, ljudskim i manjinskim pravima i sloboda i pripadnosti evropskim principima i vrednostima (član 1.); da Republika Srbija štiti prava i interese svojih državljana u inostranstvu i da R epublika Srbija razvija i unapređuje odnose Srba koji žive u inostranstvu sa matičnom državom (član 13.); da spoljna politika Republike Srbije počiva na opštepriznatim principima i pravilima međunarodnog prava i da su opšteprihvaćena pravila međunarodnog prava i potvrđeni međunarodni ugovori sastavni deo pravnog poretka Republike S rbije i neposredno se primenjuju, te da potvrđeni međunarodni ugovori moraju biti u skladu s Ustavom (član 16.); da stranci u skladu sa međunarodnim ugovorima, imaju u Republici Srbiji sva prava zejemčena Ustavom i zakonom, izuzev prava koja po Ustavu i zakonu imaju samo državljani Republike Srbije (član 17.); da se ljudska i manjinska prava zajemčena Ustavom neposredno primenjuju i da se Ustavom jemče, i kao takva primenjuju ljudska i manjinska prava zajemčena opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava, potvrđenim međunarodnim ugovorima i zakonima (član 18. st. 1. i 2.); da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta (član 21. stav 3.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona i da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (član 58. st. 1. i 2.). Ustavom je utvrđeno i sledeće: da Republika Srbija, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave mogu da se zadužuju i da se uslovi i postupak zaduživanja uređuju zakonom (član 93.); da Republika Srbija uređuje i obezbeđuje ostvarivanje i zaštitu sloboda i prava građan a, ustavnost i zakonitost, monetarni, bank arski, devizni i carinski sistem, svojinske i obligacione odnos e i zaštitu svih oblika svojine, druge ekonomske odnose od opšteg interesa , kao i druge odnose od interesa za R epubliku Srbiju, u skladu s Ustavom (član 97. tač. 2, 6, 7, 8, 17.); da su potvrđeni međunarodni ugovori i opšteprihvaćena pravila međunarodnog prava deo pravnog poretka Republike Srbije i da zakoni doneti u Republici Srbiji ne smeju biti u suprotnosti sa potvrđenim međunarodnim ugovorima i opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava (član 194. st. 4. i 5.).

Protokolom 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda predviđeno je da svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine, da niko ne može biti lišen svoje imovine, osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prav a, kao i da prethodne odredbe ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu sa opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina (član 1.) . Navedenom konvencijom propisano je i da se uživanje prava i sloboda predviđenih u ovoj konvenciji obezbeđuje bez diskriminacije po bilo kom osnovu, kao što su pol, rasa, boja kože, jezik, veroispovest, političko ili drugo mišljenje, nacionalno ili socijalno poreklo, povezanost s nekom nacionalnom manjinom, imovina, rođenje ili drugi status (član 14.); da se uživanje prava koje zakon predviđa mora obezbediti bez diskriminacije po bilo kom osnovu, kao što je pol, rasa, boja kože, jezik, veroispovest, političko ili drugo mišljenje, nacionalno ili socijalno poreklo, povezanost s nekom nacionalnom manjinom, imovina, rođenje ili drugi status ( član 1. Protokola 12).

Polazeći od toga da podnosioci inicijativa razloge osporavanja navedene odredbe Zakona zasnivaju na shvatanju da je Republika „izvorni jemac“ za deviznu štednju kod navedene banke, te da je stoga i u obavezi da je vrati svim deviznim štedišama banke, Ustavni sud je u sprovedenom postupku utvrdio da je osporeni Zakon o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po ugovorima o deviznim depozitima građana oročenim kod Dafiment banke AD. Beograd u likvidaciji i po deviznim sredstvima građana položenim kod Banke Privatne privrede Crne Gore d.d. Podgorica („Službeni list SRJ“, broj 36/02 i „Službeni glasnik RS“, broj 101/05) donet kao zakon Savezne Republike Jugoslavije. Zakonom je određen obim i način izvršavanja obaveze prema deviznim štedišama navedenih banaka, koja je osporenim zakonom utvrđena kao javni dug Savezne Republike Jugoslavije, a članom 3. Zakona čija je ustavnost osporena podnetim inicijativama, propisano je da obaveza Savezne Republike Jugoslavije po osnovu javnog duga koji je Zakonom iz 1998. godine Savezna Republika Jugoslavija preuzela za devizne štedne uloge kod Dafiment banke, postaje od dana stupanja na snagu tog zakona obaveza, odnosno dug Republike Srbije i Republike Crne Gore - srazmerno visini deviznih depozita građana čije je prebivalište na teritoriji tih republika. Osporeni Zakon je na osnovu odredbe člana 64. stav 2. Ustavne povelje državne zajednice Srbija i Crna Gora i člana 20. Zakona za sprovođenje Ustavne povelje državne zajednice Srbija i Crna Gora („Službeni list SCG“, broj 1/03) od dana stup anja na snagu Ustavne povelje nastavio da se primenjuje kao republički zakon u delu u kome je, saglasno osporenoj odredbi, izvršavanje utvrđenog javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnov u devizne štednje građana tim zakonom preneto na Republiku Srbiju .

Imajući u vidu da je osporeni Zakon donet kao propis Savezne Republike Jugoslavije kojim je uređen javni dug SRJ po osnovu devizne štednje građana kod navedenih banaka, Ustavni sud je konstatovao i da je Republika Srbija nastavila da izvršava obavezu prema deviznim štedišama ovih banaka saglasno osporenom zakonu , da je Republika Crna Gora donela posebne zakone kojima je kao kriterijum za izvršavanje svoje obaveze prvobitno odredila sedište banke kod koje su položena devizna sredstva, a potom je preuzela obavezu i prema štedišama ove banke čije je prebivalište na teritoriji Crne Gore. Budući da se ovde radi o zakonu kojim je izvršenje obaveze, koju je Savezna Republika Jugoslavija tim zakonom preuzela kao javni dug , preneto na republike tada članice te države, Ustavni sud je konstatovao i da je nakon izdvajanja Republike Crne Gore iz državne zajednice zaključen Sporazum između Republike Srbije i Republike Crne Gore o regulisanju članstva u međunarodnim finansijskim organizacijama i razgraničenju finansijskih prava i obaveza („Službeni glasnik RS“, broj 64/06 ) kojim je predviđeno da će pitanje stare devizne štednje biti regulisano na način koji bude usvojen na pregovorima postignutim sa državama sukcesorima u okviru sprovođenja Sporazuma o pitanjima sukcesije na Stalnom mešovitom komitetu visokih predstavnika država sukcesora SFRJ (član 19.). Polazeći od toga i da je javni dug Savezne Republike Jugoslavije po osnovu „stare devizne štednje“, uključujući i deviznu štednju kod banaka nad kojima je otvoren postupak likvidacije i stečaja, prvobitno bio uređen Zakonom o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana („Službeni list SRJ“, br. 59/98, 44/99, 30/2000 i 53/2001) (u daljem tekstu: Zakon iz 1998.), te da je tim zakonom Savezna Republika Jugoslavija preuzela obavezu da deviz nu štednju građanima sa prebivalištem na teritoriji bivših republika SFRJ vrati pod uslovima reciprociteta , a imajući u vidu i kasnije zaključen Sporazum sa Republikom Crnom Gorom, Ustavni sud nalazi da je osporenom odredbom Zakona u suštini utvrđena obaveza Republike, da pod uslovima i na način određen tim zakonom, obezbedi izvršenje onog dela obaveze koji je Savezna Republika Jugoslavija osporenim Zakonom, kao javni dug preuzela za deviznu štednju građana koji imaju prebi valište na teritoriji Republike. Ovo iz razloga što iz navedenog, po shvatanju Suda, sledi da će eventualn u obavez u Savezne Republike Jugoslavije po tom osnovu prema štedišama ove banke koji su građani bivših republika SFRJ i Republike Crne Gore, saglasno Zakonu iz 1998. godine, te kasnije zaključenom Sporazumu sa Republikom Crnom Gorom, budući da se radi o građanima republika koje su u međuvremenu postale suverene države , Republika izvršiti saglasno zaključenim međunarodnim ugovorima, odnosno na principu reciprociteta.

Kada je reč o građanima koji nemaju prebivalište na teritoriji Republike, kao i građanima koji nemaju prebivalište na teritoriji bivših republika SFRJ, te kasnije Republike Crne Gore, Ustavni sud nalazi da osporeni Zakon ne sadrži odredbe kojima je utvrđen javni dug Savezne Republike Jugoslavije za deviznu štednju koju su ova lica imala kod navedene banke. S obzirom na to da Zakon nije odredio da devizni štedni ulozi ovih lica predstavljaju javn i dug SRJ, to sledi, da saglasno članu 3. Zakona, na republike članic e, odnosno Republiku Srbiju nije preneta obaveza da, pod uslovima i na način propisan Zakonom, obezbeđuje u budžetu Republike sredstva za isplatu devizne štednje lica koja nisu imala prebivalište na njenoj teritoriji. Stoga i obaveza Republike po tom osnovu, saglasno Ustavu, po mišljenju Suda, može da nastane ili prenošenjem takve obaveze na Republiku ili preuzimanjem odgovarajuće obaveze - donošenjem posebnog (republičkog) zakona kojim bi se devizna štednja i ovih lica utvrdila kao javni dug Republike. Međutim, imajući u vidu da se ovde radi o deviznoj štednji koja je deponovana kod banke nad kojom je otvoren postupak likvidacije, te da osporeni (savezni) Zakon u drugim odredbama ne sadrži bilo kakvu zabranu, odnosno ograničenje da ova lica, saglasno opštim propisima o likvidaciji banaka , svoja potraživanja ostvare u likvidacionom postupku, te da i Narodna skupšt ina u dostavljenom mišljenju navodi da se u primeni osporene odredbe Zakona ne ograničava pravo ovih štediša da svoja potraživanja ostvare u likvidacionom postupku koji se sprovod i kod nadležnog suda, Ustavni sud smatra da nisu osnovani navodi podnosilaca kojima se ustavnost navedene odredbe zakona dovodi u pitanje sa stanovišta njene saglasnosti sa odredbama člana 58. Ustava, te odredbom člana 1. Protokola 1 Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda .

S obzirom na to da osporenim Zak onom, pa ni osporenom odredbom Zakona nije oduzeto, odnosno ograničeno pravo deviznih štediša da ostvare svoja potraživanja kod navedene banke, te da Republika nije izvorni jemac za ovu deviznu štednju već da, saglasno osporenoj odredbi Zakona, izvršava deo prenete obaveze SRJ po tom osnovu , a imajući u vidu da se sredstva za izvršenje preuzete obaveze obezbeđuju u budžetu iz izvora koji se ostvaruju plaćanjem poreza i drugih dažbina njenih rezidenata, kao poreskih obveznika, kao i da će eventualne obaveze prema štedišama građanima bivših republika SFRJ i Republike Crne Gore Republika kao javni dug izvršiti na način i u obimu koji se utvrdi saglasno zaključenim međunarodnim ugovorima, Ustavni sud, u smislu odredbe člana 53 . stav 2. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07 i 99/11) , nalazi da iznetim razlozima nije potkrepljena tvrdnja da ima osnova za pokretanje postupka za ocenu saglasnosti osporene odredbe Zakona sa onim odredbama Ustava i Evropske konvencije na čiju povredu podnosioci inicijative ukazuju.

Polazeći od izloženog Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 2) i člana 46. tačka 5) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Rešenje kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odbacivanje inicijativa za ocenu ustavnosti zakona o javnom dugu Dafiment banke

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti