Odluka Ustavnog suda o neustavnosti merila za ocenjivanje sudijskih pomoćnika

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio da odredba Zakona o uređenju sudova, koja propisuje objavljene stručne i naučne radove kao merilo za ocenjivanje rada sudijskih pomoćnika, nije u saglasnosti sa Ustavom. Ovo merilo stvara nejednakost u odnosu na druge državne službenike.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUz-258/2016
05.07.2018.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik Vesna Ilić Prelić i sudije Tatjana Babić, Bratislav Đokić, dr Goran P. Ilić, dr Dragana Kolarić, dr Tamaš Korhec (Korhecz Tam ás), Snežana Marković, Miroslav Nikolić, Milan Stanić, Sabahudin Tahirović, dr Jovan Ćirić, dr Milan Škulić i dr Tijana Šurlan, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 1. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 5. jula 2018 . godine, doneo

O D L U K U

Utvrđuje se da odredba člana 63. stav 1. u delu koji glasi: „i objavljeni stručni i naučni radovi“ Zakona o uređenju sudova („Službeni glasnik RS“, br. 116/08, 104/09, 101/10, 31/11-dr. zakon, 78/11-dr. zakon, 101/11, 101/13, 40/15-dr. zakon, 106/15, 13/16 i 108/16), nije u saglasnosti sa Ustavom.

O b r a z l o ž e nj e

Rešenjem Ustavnog suda broj IUz-258/2016 od 11. januara 2018. godine, povodom podnete inicijative, pokrenut je postupak za utvrđivanje neustavnosti odredbe člana 63. stav 1. Zakona o uređenju sudova („Službeni glasnik RS“, br. 116/08, 104/09, 101/10, 31/11-dr. zakon, 78/11-dr. zakon, 101/11, 101/13, 40/15-dr. zakon, 106/15, 13/16 i 108/16), kojom su propisana merila za ocenjivanje rada sudijskog pomoćnika, i to u delu koji glasi: „i objavljeni stručni i naučni radovi“. Donoseći navedeno rešenje, Ustavni sud je ocenio da ima osnova za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti osporenog akta, i da se kao sporna mogu postaviti sledeća ustavnopravna pitanja:

- da li se objavljeni stručni i naučni radovi sudijskog pomoćnika mogu dovesti u vezu sa poslovima koje sudijski pomoćnik obavlja u sudu, koji su određeni članom 58. stav 1. Zakona o uređenju sudova , a za čije obavljanje se sudijski pomoćnik, koji ima radnopravni status državnog službenika, ocenjuje godišnjom ocenom;

- da li se, s obzirom na Zakonom o državnim službenicima utvrđenu svrhu ocenjivanja svih državnih službenika, ocenjivanje sudijskog pomoćnika može urediti na drugačiji način od načina predviđenog za ostale državne službenike, tj. uvođenjem jednog posebnog merila koje se odnosi na objavljivanje naučnih i stručnih radova;

- da li se vrednovanjem merila objavljenih stručnih i naučnih radova prilikom ocenjivanja sudijski pomoćnici dovode u neravnopravan položaj u odnosu na način ocenjivanja drugih državnih službenika, imajući u vidu merila za ocenjivanje propisana članom 82. stav 2. Zakona o državnim službenicima;

- da li su sudijski pomoćnici prilikom propisanog načina ocenjivanja dovedeni u neravnopravan položaj u odnosu na ostale državne službenike u pogledu napredovanja, imajući u vidu da se prilikom određivanja ocene svakog sudijskog pomoćnika na godišnjem nivou uzimaju u obzir i objavljeni stručni i naučni radovi kao deo ocene od koje zavisi njegovo napredovanje.

Ustavni sud je, na osnovu člana 107. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', b r. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), dostavio Narodnoj skupštini na odgovor navedeno rešenje 23. januara 2018. godine. Narodna skupština nije u ostavljenom roku, a ni po isteku tog roka , dostavila odgovor Ustavnom sudu, pa je Sud, saglasno odredbi člana 34. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu , nastavio postupak u ovom ustavnosudskom predmetu.

Ustavni sud je, u sprovedenom postupku , utvrdio da su, Glavom V Zakona o uređenju sudova, uređena pitanja koja se odnose na sudsko osoblje, pa je tako članom 57. stav 1. Zakona propisano da sudsko osoblje čine sudijski pomoćnici, sudijski pripravnici i državni službenici i nameštenici zaposleni na administrativnim, tehničkim, računovodstvenim, informacionim i ostalim pratećim poslovima značajnim sa sudsku vlast, dok su članom 58. stav 1. Zakona određeni poslovi sudijskog pomoćnika, i to tako što je propisano da s udijski pomoćnik pomaže sudiji, izrađuje nacrte sudskih odluka, proučava pravna pitanja, sudsku praksu i pravnu literaturu, izrađuje nacrte pravnih shvatanja, usvojena pravna shvatanja priprema za objavljivanje i samostalno ili uz nadzor i uputstva sudije vrši poslove određene zakonom i Sudskim poslovnikom. Ocenjivanje rada sudijskog pomoćnika uređeno je odredbama čl. 61. do 64. Zakona, kojima su uređena pitanja koja se odnose na vremenski period ocenjivanja, nadležnost za ocenjivanje, ocene i rešenje o oceni sudijskog pomoćnika. Osporenom odredbom člana 63. stav 1. Zakona je propisano da se p ri ocenjivanju vrednuju obim i kvalitet posla, savesnost, preduzimljivost i objavljeni stručni i naučni radovi.

Za ocenu ustavnosti osporene odredbe Zakona , prema oceni Ustavnog suda, od značaja su odredbe Ustava Republike Srbije kojima je utvrđeno: da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki, da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta (član 21. st. 1. i 3.); da Republika Srbija uređuje i obezbeđuje, između ostalog, sistem u oblasti radnih odnosa i organizaciju, nadležnost i rad republičkih organa (član 97. tač. 8. i 16.).

Radi celovitijeg sagledavanja spornih ustavnopravnih pitanja u ovom predmetu, Ustavni sud je imao u vidu i pojedine odredbe Zakona o državnim službenicima („Službeni glasnik RS“, br. 79/05, 81/05, 83/05, 64/07, 67/07, 116/08, 104/09, 99/14 i 94/17 ), imajući u vidu da je odredbom člana 69. stav 2. Zakona o uređenju sudova propisano da se na zasnivanje radnog odnosa i na prava, obaveze, stručno usavršavanje, ocenjivanje i odgovornosti sudskog osoblja primenjuju propisi koji uređuju radne odnose državnih službenika i nameštenika, ako ovim zakonom nije drukčije određeno. Tako je Zakonom o državnim službenicima propisano: da je d ržavni službenik lice čije se radno mesto sastoji od poslova iz delokruga organa državne uprave, sudova, javnih tužilaštava, Republičkog javnog pravobranilaštva, službi Narodne skupštine, predsednika Republike, Vlade, Ustavnog suda i službi organa čije članove bira Narodna skupština (u daljem tekstu: državni organi) ili s njima povezanih opštih pravnih, informatičkih, materijalno-finansijskih, računovodstvenih i administrativnih poslova ( član 2. stav 1.); da napredovanje državnog službenika zavisi od stručnosti, rezultata rada i potreba državnog organa (član 10. stav 1.); da su svi državni službenici jednaki kad se odlučuje o napredovanju i nagrađivanju i os tvarivanju njihove pravne zaštite (član 11.); da d ržavni službenik može, uz pismenu saglasnost rukovodioca, van radnog vremena da radi za drugog poslodavca ako dodatni rad nije zabranjen posebnim zakonom ili drugim propisom, ako ne stvara mogućnost sukoba interesa ili ne utiče na nepristrasnost rada državnog službenika, da saglasnost rukovodioca nije potrebna za dodatni naučnoistraživački rad, objavljivanje autorskih dela i rad u kulturno-umetničkim, humanitarnim, sportskim i sličnim udruženjima , da rukovodilac može zabraniti rad iz stava 2. ovog člana ako se njime onemogućava ili otežava rad državnog službenika, šteti ugledu državnog organa, odnosno stvara mogućnost sukoba interesa ili utiče na nepristranost rada državnog službenika (član 26.); da je c ilj ocenjivanja otkrivanje i otklanjanje nedostataka u radu državnih službenika, podsticanje na bolje rezultate rada i stvaranje uslova za pravilno odlučivanje o napredovanju i stručnom usavršavanju, da se pri ocenjivanju vrednuju merila za ocenjivanje, i to: rezultati postignuti u izvršavanju poslova radnog mesta i postavljenih ciljeva, samostalnost, stvaralačka sposobnost, preduzimljivost, preciznost i savesnost, saradnja sa drugim državnim službenicima i ostale sposo bnosti koje zahteva radno mesto (član 82. st. 1. i 2.); da r ukovodilac može da premesti na neposredno više izvršilačko radno mesto državnog službenika kome je najmanje dva puta uzastopno određena ocena „naročito se ističe“ ili četiri puta uzastopno „ističe se“, ako postoji slobodno radno mesto i državni službenik ispunjava uslove za rad na njemu , da izuzetno, državni službenik koji je premešten na neposredno više radno mesto jer mu je dva puta uzastopno određena ocena „naročito se ističe“ može, i ako ne ispunjava uslove vezane za radno iskustvo, da bude premešten na neposredno više radno mesto ako mu opet bude određ ena ocena „naročito se ističe“ (član 88. st. 1. i 2.).

III

Iz navedenog sledi da je sudijski pomoćnik državni službenik koji obavlja poslove iz delokruga suda, odnosno da čini deo sudskog osoblja koji obavlja sledeće poslove: pomaže sudiji, izrađuje nacrte sudskih odluka, proučava pravna pitanja, sudsku praksu i pravnu literaturu, izrađuje nacrte pravnih shvatanja, usvojena pravna shvatanja priprema za objavljivanje i samostalno ili uz nadzor i uputstva sudije vrši poslove određene zakonom i Sudskim poslovnikom. Rad sudijskog pomoćnika, kao i svakog državnog službenika, se ocenjuje jednom godišnje, sa ciljem da se otkriju i otklone nedostaci u radu državnog službenika, da se podstakne na bolje rezultate rada i da se stvore uslovi za pravilno odlučivanje o napredovanju i stručnom usavršavanju. Odredbom člana 82. stav 2. Zakona o državnim službenicima utvrđena su merila koja se vrednuju pri ocenjivanju državnih službenika, a to su: rezultati postignuti u izvršavanju poslova radnog mesta i postavljenih ciljeva, samostalnost, stvaralačka sposobnost, preduzimljivost, preciznost i savesnost, saradnja sa drugim državnim službenicima i ostale sposobnosti koje zahteva radno mesto. Zakonom o državnim službenicima je dozvoljeno da se pojedina prava i dužnosti državnih službenika u pojedinim državnim organima mogu posebnim zakonom urediti i drukčije, ali samo pod uslovom da to proiz lazi iz prirode njihovih poslova (član 1. stav 2. Zakona). Saglasno navedenom, članom 69. stav 2. Zakona o uređenju sudova je propisano da se na zasnivanje radnog odnosa i na prava, obaveze, stručno usavršavanje, ocenjivanje i odgovornosti sudskog osoblja primenjuju propisi koji uređuju radne odnose državnih službenika i nameštenika, ako ovim zakonom nije drukčije određeno. Ocenjivanje rada sudijskog pomoćnika uređeno je odredbama čl. 61. do 64. Zakona o uređenju sudova, i to tako što su uređena pitanja koja se odnose na vreme ocenjivanja, nadležnost za ocenjivanje, ocene i rešenje o oceni sudijskog pomoćnika. Osporenom odredbom člana 63. stav 1. Zakona propisano je da se pri ocenjivanju sudijskog pomoćnika vrednuju sledeća merila: obim i kvalitet posla, savesnost, preduzimljivost i objavljeni stručni i naučni radovi. Prva tri merila za ocenjivanje rada sudijskog pomoćnika, tj. obim i kvalitet posla, savesnost i preduzimljivost su merila koja su predviđena i Zakonom o državnim službenicima (s tim što se merilo obim i kvalitet posla može upodobiti merilu rezultati postignuti u izvršavanju poslova radnog mesta i postavljenih ciljeva iz Zakona o državnim službenicima). Međutim, merilo koje se odnosi na objavljene stručne i naučne radove jeste merilo koje Zakon o državnim službenicima ne predviđa i kao takvo se odnosi samo na ocenjivanje rada sudijskih pomoćnika, a ne i drugih državnih službenika. Naime, odredbom člana 82. stav 2. Zakona o državnim službenicima su taksativno navedena merila koja se vrednuju pri ocenjivanju državnih službenika, pa je tako, pored postignutih rezultata rada, predviđeno i vrednovanje pojedinih sposobnosti državnog službenika poput samostalnosti, stvaralačke sposobnost i, preduzimljivosit, preciznosti i savesnost i, kao i saradnje sa drugim državnim službenicima , dok je za ostale sposobnosti koje nisu precizirane ovom zakonskom odredbom predviđeno da se radi samo o sposobnostima koje zahteva radno mesto državnog službenika. S tim u vezi Ustavni sud je utvrdio da se objavljeni stručni i naučni radovi sudijskog pomoćnika ne mogu dovesti u vezu sa poslovima koje sudijski pomoćnik obavlja u sudu, a koji su određeni članom 58. stav 1. Zakona o uređenju sudova - pomaže sudiji, izrađuje nacrte sudskih odluka, proučava pravna pitanja, sudsku praksu i pravnu literaturu, izrađuje nacrte pravnih shvatanja, usvojena pravna shvatanja priprema za objavljivanje i samostalno ili uz nadzor i uputstva sudije vrši poslove određene zakonom i Sudskim poslovnikom. Polazeći od odredbe člana 1. stav 2. Zakona o državnim službenicima, kojom je dozvoljeno da se pojedina prava i dužnosti državnih službenika u pojedinim državnim organima mogu posebnim zakonom urediti i drukčije, ali samo pod uslovom da to proizlazi iz prirode njihovih poslova, Ustavni sud je stao na stanovište da iz prirode posl a koju sud vrši (sudi na osnovu Ustava i zakona) ne proizlazi da se kao jedno od osnovnih merila za vrednovanje rada sudijskog pomoćnika prilikom njegovog ocenjivanja može smatrati i broj objavljenih stručnih i naučnih radova.

U pogledu ustavne garancije o zabrani diskriminacije iz člana 21. Ustava, Ustavni sud je ocenio da se vrednovanjem merila objavljenih stručnih i naučnih radova prilikom ocenjivanja sudijski pomoćnici dovode u neravnopravan položaj u odnosu vrednovanje rada prilikom ocenjivanja drugih državnih službenika, imajući u vidu merila za ocenjivanje propisana članom 82. stav 2. Zakona o državnim službenicima, pri čemu posebno treba imati u vidu da se naučnoistraživački rad državnog službenika smatra dodatnim radom državnog službenika, a ne njegovom radnom obavezom. S tim u vezi, Ustavni sud nalazi da su sudijski pomoćnici prilikom propisanog načina ocenjivanja dovedeni u neravnopravan položaj u odnosu na ostale državne službenike u pogledu napredovanja, imajući u vidu da se prilikom određivanja ocene svakog sudijskog pomoćnika na godišnjem nivou uzimaju u obzir i objavljeni stručni i naučni radovi kao deo ocene od koje zavisi njegovo napredovanje, iako je Zakonom o državnim službenicima kao jedno od načela delovanja državnih službenika predviđeno načelo jednakih mogućnosti koje se svim državnim službenicima obezbeđuje jednakost kada se odlučuje o njihovom napredovanju, nagrađivanju i sudskoj zaštiti (član 11. Zakona).

Polazeći od svega prethodno navedenog, Ustavni sud je utvrdio da odredba člana 63. stav 1. Zakona o uređenju sudova, u delu koji glasi: „i objavljeni stručni i naučni radovi“, nije u saglasnosti sa Ustavom.

Saglasno izloženom, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42a stav 1. tačka 2) i člana 45. tačka 1) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

Na osnovu člana 168. stav 3. Ustava, odredba člana 63. stav 1. Zakona navedenog u izreci , u delu koji glasi: „i objavljeni stručni i naučni radovi“, prestaje da važi danom objavljivanja Odluke Ustavnog suda u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

Vesna Ilić Prelić

Odluka Ustavnog suda o neustavnosti merila za ocenjivanje sudijskih pomoćnika

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti