Odbacivanje inicijative za ocenu ustavnosti Zakona o finansiranju političkih stranaka

Kratak pregled

Ustavni sud odbacio je inicijativu za ocenu ustavnosti odredaba Zakona o finansiranju političkih stranaka. Sud je utvrdio da propisivanje prava na finansiranje redovnog rada samo za političke stranke, a ne i za grupe građana, nije bilo diskriminatorno s obzirom na poseban ustavni položaj stranaka.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUz-591/2011
05.04.2012.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša B. Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 1. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 5. aprila 2012. godine, doneo je

R E Š E Nj E

Odbacuje se inicijativa za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti odredaba člana 4. Zakona o finansiranju političkih stranaka ("Službeni glasnik RS", br. 72/03, 75/03, 97/08, 60/09 i 43/11).

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu je 24. novembra 2011. godine podneta inicijativa za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti odredaba člana 4. Zakona navedenog u izreci.

Podnosilac inicijative smatra da su osporene odredbe Zakona u suprotnosti sa osnovnim načelima Ustava Republike Srbije, a naročito sa načelom jednakosti iz člana 21. stav 1. i slobodom udruživanja iz člana 55. stav 1. Ustava, kao i da je njima ugroženo ostvarivanje prava iz člana 43. stav 1, člana 46. stav 1. i čl. 52. i 53. Ustava.

U inicijativi se, takođe, navodi: da je osporeni ččlan Zakona neustavan, jer u nejednak položaj stavlja grupe građana koje imaju odbornike izabrane u skupštinu jedinice lokalne samouprave, u odnosu na građane organizovane u političku stranku, u pogledu finansiranja redovnog rada iz javnih izvora; da je Zakonom o finansiranju političkih aktivnosti finansiranje redovnog rada svih političkih subjekata, dakle i grupa građana i političkih stranaka, regulisano po istom pravnom režimu, čime je zakonodavac "indirektno priznao grešku" načinjenu u osporenoj odredbi. Inicijator u suštini osporene odredbe Zakona smatra neustavnim jer je njima utvrđeno pravo na finansiranje iz javnih izvora redovnog rada političkih stranaka, koje imaju izabrane predstavnike u skupštinama odgovarajućih nivoa vlasti, a da pri tom isto pravo nije bilo predviđeno za grupe građana, čiji su predstavnici izabrani za odbornike u skupštinama jedinica lokalne samouprave.

U sprovedenom postupku, Ustavni sud je utvrdio da je osporenim odredbama člana 4. Zakona o finansiranju političkih stranaka („Službeni glasnik RS“, br. 72/03, 75/03, 97/08, 60/09 i 43/11) propisano: da se sredstva iz javnih izvora koja se obezbeđuju za finansiranje redovnog rada političke stranke čiji su kandidati izabrani za poslanike, odnosno odbornike, određuju na nivou od 0,15% budžeta Republike Srbije (umanjenog za transfere drugim nivoima vlasti i organizacijama obaveznog socijalnog osiguranja), 0,1% budžeta jedinice teritorijalne autonomije (umanjenog za transfere od drugih nivoa vlasti i drugim nivoima vlasti), odnosno 0,1% budžeta jedinice lokalne samouprave (umanjenog za transfere od drugih nivoa vlasti) (stav 1.); da se sredstva iz stava 1. ovog člana u visini od 30% raspoređuju u jednakim iznosima političkim strankama koje imaju poslanike ili odbornike, a ostatak sredstava (70%) srazmerno broju poslaničkih, odnosno odborničkih mesta (stav 2.); da ministarstvo nadležno za poslove finansija, odnosno nadležni organ uprave jedinice teritorijalne autonomije, odnosno organ jedinice lokalne samouprave, srazmerni deo sredstava iz stava 1. ovog člana prenosi političkim strankama svakog meseca, do desetog u mesecu za prethodni mesec (stav 3.).

Ustavom Republike Srbije je utvrđeno: da se jemči i priznaje uloga političkih stranaka u demokratskom oblikovanju političke volje građana (član 5. stav 1.); da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki (član 21. stav 1.); da se jemči sloboda misli, savesti, uverenja i veroispovesti, pravo da se ostane pri svom uverenju ili veroispovesti ili da se oni promene prema sopstvenom izboru (član 43. stav 1.); da se jemči sloboda mišljenja i izražavanja, kao i sloboda da se govorom, pisanjem, slikom ili na drugi način traže, primaju i šire obaveštenja i ideje (član 46. stav 1.); da svaki punoletan, poslovno sposoban državljanin Republike Srbije ima pravo da bira i da bude biran; da je izborno pravo opšte i jednako, izbori su slobodni i neposredni, a glasanje je tajno i lično; da izborno pravo uživa pravnu zaštitu u skladu sa zakonom (član 52.); da građani imaju pravo da učestvuju u upravljanju javnim poslovima i da pod jednakim uslovima stupaju u javne službe i na javne funkcije (član 55. stav 1.); da Republika Srbija uređuje i obezbeđuje finansiranje ostvarivanja prava i dužnosti Republike Srbije, organizaciju, nadležnost i rad republičkih organa, druge odnose od interesa za Republiku Srbiju, u skladu s Ustavom (član 97. tač. 15.-17.); da je Narodna skupština najviše predstavničko telo i nosilac ustavotvorne i zakonodavne vlasti u Republici Srbiji (član 98.); da Narodna skupština donosi zakone i druge opšte akte iz nadležnosti Republike Srbije (član 99. stav 1. tačka 7.).

Zakonom o finansiranju političkih stranaka čije se odredbe osporavaju inicijativom, bilo je propisano: da se ovim zakonom uređuje finansiranje, evidencija i način kontrole finansijskog poslovanja registrovanih političkih stranaka, podnosilaca proglašenih izbornih lista i predlagača kandidata za predsednika Republike Srbije, predsednika opštine i gradonačelnika (član 1.); da se sredstva stečena u skladu sa ovim zakonom mogu koristiti za finansiranje troškova vezanih za redovan rad političke stranke i izbornu kampanju za izbor predsednika Republike, poslanika, gradonačelnika, predsednika opštine i odbornika (član 2. tač. 1) i 2)).

Zakonom o finansiranju političkih aktivnosti ("Službeni glasnik RS", broj 43/11) je propisano: da se ovim zakonom uređuju izvori i način finansiranja, evidencija i kontrola finansiranja političkih aktivnosti političkih stranaka, koalicija i grupa građana (u daljem tekstu: politički subjekti) (član 1.); da je "redovan rad", u smislu ovog zakona, politička aktivnost koja se ne odnosi na izbornu kampanju (član 2. alineja 6.); da se sredstva iz javnih izvora koja se obezbeđuju za finansiranje redovnog rada političkih subjekata čiji su kandidati izabrani za narodne poslanike, poslanike, odnosno odbornike određuje na nivou od 0,15% rashoda budžeta Republike Srbije, rashoda budžeta autonomne pokrajine, odnosno rashoda budžeta jedinice lokalne samouprave (član 16.); da se sredstva iz člana 16. ovog zakona raspodeljuju političkim subjektima koji su osvojili mandate u predstavničkim telima srazmerno broju glasova obračunatih na način propisan u stavu 2. ovog člana (član 17. stav 1.); da stupanjem na snagu ovog zakona prestaje da važi Zakon o finaniranju političkih stranaka ("Službeni glasnik RS" br. 72/03, 75/03, 97/08, 60/09 i 43/11), izuzev člana 4, koji prestaje da važi 1. jula 2012. godine (član 46.); da ovaj zakon stupa na snagu odmog dana od dana objavljivanja u "Službenom glasniku Republike Srbije", osim čl. 16. i 17. koji stupaju na snagu 1. jula 2012. godine.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je konstatovao da se odredbama Ustava jemči i priznaje uloga političkih stranaka u demokratskom oblikovanju političke volje građana, čime se ističe njihov poseban značaj i položaj u demokratskom oblikovanju političke volje u odnosu na druge političke subjekte. Takođe, iz odredaba čl. 1. i 2. Zakona o finansiranju političkih stranaka kojima je bio regulisan predmet uređivanja ovog Zakona, proizlazi da su sredstva za finansiranje redovnog rada iz javnih izvora mogle sticati isključivo političke stranke, dok su sredstva za finansiranje izborne kampanje mogli sticati i drugi politički subjekti koji su podnosioci proglašenih izbornih listi, odnosno predlagači kandidata.

Iz navedenog, po oceni Ustavnog suda, proizlazi da je zakonodavac, imajući u vidu naročit ustavni položaj političkih stranaka, osporenim odredbama Zakona omogućio isključivo finansiranje redovnog rada "parlamentarnih" političkih stranaka iz javnih izvora. S obzirom da ustavno načelo zabrane diskriminacije iz člana 21. stav 1. Ustava ne garantuje apsolutnu jednakost, već jemči međusobnu jednakost onim licima koja se nalaze u istoj pravnoj situaciji propisanoj zakonom, razlozi navedeni u inicijativi ne potkrepljuju tvrdnju o postojanju osnova za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti osporene odredbe člana 4. Zakona u odnosu na načelo zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava. S druge strane navodi u inicijativi se, po oceni Ustavnog suda, ne mogu dovesti u vezu sa tvrdnjom o postojanju osnova za utvrđivanje neustavnosti osporene odredbe Zakona u odnosu na slobodu udruživanja garantovanu članom 55. stav 1. Ustava, niti se osporene odredbe mogu odnositi na ostvarivanje slobode misli iz člana 43. stav 1. Ustava, slobode mišljenja i izražavanja iz člana 46. Ustava, izbornog prava iz člana 52. Ustava i prava na učešće u upravljanju javnim poslovima iz člana 53. Ustava.

Navod inicijative, kojim se ističe da je zakonodavac novim zakonom kojim reguliše oblast finansiranja političkih subjekata (Zakonom o finansiranju političkih aktivnosti) "priznao grešku", jer je izjednačio položaj svih političkih subjekata (političke stranke, grupe građana i koalicije) kada je sticanje sredstava iz javnih izvora za finansiranje njihovog redovnog rada u pitanju, ne predstavlja ustavnopravni razlog za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti osporenih zakonskih odredaba. Naime, osporene odredbe su se nalazile u Zakonu o finansiranju političkih stranaka u odeljku "Finansiranje redovnog rada političke stranke", čime je bio omeđen njihov sadržaj i domet. To što se u novom zakonu kojim je regulisano finansiranje političkih aktivnosti zakonodavac, u okviru svojih Ustavom datih ovlašćenja, opredelio za širi krug političkih subjekata kojima se dodeljuju sredstva iz javnih izvora za finansiranje redovnog rada, samo po sebi, ne čini osporene odredbe Zakona o finansiranju političkih stranaka neustavnim, niti je Ustavni sud, saglasno odredbama člana 167. Ustava, nadležan da ceni celishodnost pojedinih zakonskih rešenja, kao ni njihov praktični uticaj na materijalni položaj konkretnih pravnih subjekata. Imajući u vidu navedeno, kao i da se ustavnost osporenih odredaba Zakona dovodi u pitanje iz razloga što tim odredbama nije bilo predviđeno i pravo na finansiranje "redovnog rada" grupa građana, čiji su predstavnici izabrani za odbornike u jedinicama lokalne samouprave, a da Ustavni sud, na osnovu člana 167. stav 1. Ustava, ocenjuje ustavnost opšteg akta sa stanovišta postojeće sadržine osporene norme, odnosno da ne ocenjuje ustavnost opšteg akta iz razloga što određeni odnosi nisu uređeni tim aktom (tzv. pravne praznine), Sud je, saglasno članu 53. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07 i 99/11), inicijativu odbacio.

Ustavni sud je, na osnovu svega izloženog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 2) i člana 46. tačka 5) Zakona o Ustavnom sudu, rešio kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odbacivanje inicijative za ocenu ustavnosti Zakona o finansiranju političkih stranaka

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti