Rešenje Ustavnog suda o pokretanju postupka za ocenu ustavnosti Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina

Kratak pregled

Ustavni sud pokreće postupak za utvrđivanje neustavnosti pojedinih odredaba Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina koje se odnose na njihova ovlašćenja u oblasti kulture, obrazovanja, obaveštavanja i međunarodne saradnje, dok istovremeno odbacuje više drugih inicijativa kao nedozvoljene ili neosnovane.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
IUz-882/2010
17.01.2013.
Beograd

Ustavni sud, u sastavu: predsednik dr Dragiša B. Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 1. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 17. januara 2013. godine, doneo je

R E Š E Nj E

1. Pokreće se postupak za utvrđivanje neustavnosti odredaba člana 2. stav 2, člana 10. tač. 6), 10), 11), 12), 13) i 15), člana 11. stav 3, člana 12, člana 13. tačka 3), člana 14, člana 15. tačka 7), člana 19. stav 2, člana 20. tač. 1) do 4) i čl. 23. do 27. Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina („Službeni glasnik RS“, broj 72/09).

2. Rešenje iz tačke 1. dostaviti Narodnoj skupštini radi davanja odgovora.
3. Rok za davanje odgovora je 60 dana od dana dostavljanja Rešenja.
4. Odbacuju se inicijative za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti odredaba člana 15. tač. 5) i 6), člana 16. stav 3. i čl. 32. i 33. Zakona iz tačke 1.
5. Odbacuju se inicijative za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti čl. 5, 17. i 18, člana 19. stav 1, člana 21, člana 22. tačka 1), čl. 29, 31, 32. i 33, člana 41. stav 2. tačka 7), člana 44. st. 1. i 2, čl. 47, 48, 52. i 54, člana 56. stav 1, čl. 57, 115, 134. i 137. Zakona iz tačke 1.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavnom sudu je podneto više inicijativa za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti većeg broja odredaba Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina („Službeni glasnik RS“, broj 72/09).

Inicijativom od 14. maja 2010. godine osporene su odredbe čl. 29, 31, 32. i 33. Zakona, kojima se uređuju pojedina pitanja izbora nacionalnih saveta (pravo da se nacionalne manjine opredele za jedan od dva propisana načina izbora – član 29, određivanje šta sve obuhvata izborno pravo pripadnika nacionalne manjine – član 31, definisanje aktivnog biračkog prava – član 32. i definisanje pasivnog biračkog prava – član 33.), iz razloga što inicijator smatra da je osporenim odredbama pripadniku nacionalne manjine uskraćeno pravo da bira i da bude biran za člana nacionalnog saveta nacionalne manjine ako se nije upisao u poseban birački spisak, što je suprotno odredbama čl. 47, 52. i 75. Ustava, pošto, po mišljenju inicijatora, svako uslovljavanje, pa makar ono bilo i u korist pripadnika nacionalne manjine, znači da ostvarivanje ustavnih prava nije slobodno i da je pripadnik nacionalne manjine dužan da se izjasni o svojoj nacionalnoj pripadnosti.

Inicijativa od 24. maja 2010. godine je podneta „protiv nezakonitih radnji od strane Demokratske stranke, Ministarstva za ljudska i manjinska prava, Ministarstva za zdravlje, Ministarstva za Kosovo i Metohiju, Ministarstva inostranih poslova, Ministarstva za rad i socijalnu politiku, organa lokalnih samouprava“. Inicijativa ne sadrži odredbe Zakona u odnosu na koje se traži pokretanje postupka, već je njena sadržina usmerena na određene radnje u sprovođenju postupka izbora za nacionalni savet.

Inicijativom od 31. maja 2010. godine tražena je ocena ustavnosti odredbe člana 33. Zakona, kojom je propisano da za člana nacionalnog saveta ne može biti biran pripadnik nacionalne manjine koji obavlja funkciju sudije, tužioca ili sudije Ustavnog suda. Inicijator smatra da osporena odredba nije u skladu sa načelom o zabrani sukoba interesa iz člana 6. Ustava, jer je njome sužen krug „javnih funkcija i funkcionera“ na koje se odnosi zakon kojim se uređuje sprečavanje sukoba interesa.

Inicijativom od 1. juna 2010. godine osporene su odredbe čl. 29, 31, 32, 47, 48. i 52. Zakona (izborni postupak, aktivno i pasivno biračko pravo, kao i opšta pravila o posebnom biračkom spisku nacionalnih manjina – čl. 47, 48 i 52.). Ocena ustavnosti je tražena u odnosu na odredbe čl. 20. i 42. Ustava. Podnosioci inicijative iznose da su osporene odredbe „nakaradne“, da je njima „omogućen marifetluk i manipulacija sa ličnim podacima o nacionalnoj pripadnosti građana“, da je ovo „maltretiranje građana“, da su time građani dovedeni u situaciju „da se ’preispituju’ o svojoj nacionalnoj pripadnosti“, da je „kod ovakvog nakaradnog rešenja ... naročito bilo degutantno ...“.

Inicijativom od 2. jula 2010. godine osporene su odredbe člana 2. stav 2, člana 5, člana 10. tač. 6), 10), 11), 12), 13) i 15), čl. 11. do 22, čl. 23. do 27, čl. 29, 31, 32, 33, člana 41. tačka 7), člana 44. st. 1. i 2, člana 47. stav 1, člana 54, člana 56. stav 1, čl. 57. i 115. (u inicijativi pogrešno označen kao član 114.). Razlozi osporavanja pojedinih odredaba Zakona i odredbe Ustava u odnosu na koje se ističe njihova neustavnost dati su u delu obrazloženja ovog rešenja u kome je Ustavni sud ispitivao postojanje pretpostavki za vođenje postupka i osnovanost tvrdnji inicijatora za pokretanje postupka u odnosu na svaku od osporenih odredaba.

Inicijativom od 14. oktobra 2010. godine osporena je odredba člana 134. Zakona, kojom je kao prelazno rešenje predviđeno da Izvršni odbor Saveza jevrejskih opština Srbije vrši funkciju nacionalnog saveta i da je predsednik Saveza jevrejskih opština član Saveta Republike Srbije za nacionalne manjine, kao i odredba člana 137. Zakona, kojom je, kao jednom od završnih odredaba, predviđeno da se stupanjem na snagu ovog zakona vrši opšti izbor, odnosno reizbor svih nacionalnih saveta. Ne navodeći odredbe Ustava u odnosu na koje traži ocenu ustavnosti osporenih zakonskih odredaba, podnosilac iznosi da mu je povređeno i uskraćeno pravo da učestvuje u izborima za nacionalni savet jevrejske nacionalne manjine.

Inicijativom od 31. januara 2011. godine tražena je, između ostalog, ocena ustavnosti odredaba člana 19. stav 1. u delu koji glasi: „obavljanje novinsko-izdavačke i radio-televizijske delatnosti“ i stava 2. istog člana Zakona, kao i odredbe člana 24. stav 1. tačka 3) Zakona. Osporenim odredbama Zakona uređuje se pravo nacionalnog saveta da može osnivati ustanove i privredna društva za obavljanje novinsko-izdavačke i radio-televizijske delatnosti, kao i mogućnost prenosa osnivačkih prava na nacionalni savet. Inicijator obrazlaže iz kojih razloga, po njegovom mišljenju, osporene odredbe Zakona nisu u saglasnosti sa ustavnim načelom o jedinstvu pravnog poretka iz člana 4. stav 1. Ustava i načelom o neposrednoj primeni ljudskih i manjinskih prava utvrđenog odredbama člana 18. st. 2. i 3. Ustava, a sa aspekta saglasnosti navedenih zakonskih normi sa članom 10. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i odgovarajućih dokumenata Parlamentarne skupštine Saveta Evrope.

Konačno, inicijativom od 13. oktobra 2011. godine osporene su odredbe čl. 19. do 21. Zakona kojima su uređene „nadležnosti nacionalnih saveta u oblasti obaveštavanja“, kao i odredbe čl. 23, 24. i 25. Zakona (odredbe o ništavosti pojedinačnih pravnih akata, o prenosu osnivačkih prava i o odnosu nacionalnih saveta sa republičkim organima). Inicijator, kao prvo, ukazuje da nacionalni savet nacionalne manjine nije državni organ, niti organ političko-teritorijalne decentralizacije i da zato ne može imati „nadležnost“, već može samo, saglasno članu 137. st. 2. i 3. Ustava, obavljati pojedina javna ovlašćenja koja mu se zakonom povere. Stoga smatra da je nesaglasna sa Ustavom zakonska norma prema kojoj Republika, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave, kao osnivači javnih preduzeća i ustanova u oblasti javnog informisanja koje vrše informisanje na jeziku nacionalne manjine, mogu, u sporazumu sa nacionalnim savetom, na nacionalni savet u celini ili delimično preneti osnivačka prava na tom javnom preduzeću ili ustanovi. Ovo iz razloga što se, suprotno izričitom ustavnom određenju da se javna ovlašćenja prenose isključivo zakonom, u konkretnom slučaju njihov prenos vrši u formi sporazuma sa nacionalnim savetom. Inicijator nalazi da osporena zakonska rešenja nisu u saglasnosti ni sa odredbom člana 137. stav 4. Ustava prema kojoj javne službe mogu osnovati samo Republika, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave, a ne i nacionalni saveti nacionalnih manjina. Vezano za prenos osnivačkih prava na javnim preduzećima i ustanovama u oblasti informisanja podnosilac inicijative ukazuje i na nesaglasnost ovog zakonskog rešenja sa odredbama člana 1. Ustava koji Republiku Srbiju određuje kao državu srpskog naroda i svih građana koji u njoj žive, člana 182. stav 1. Ustava koji autonomnu pokrajinu određuje kao autonomnu teritorijalnu zajednicu u kojoj građani ostvaruju pravo na pokrajinsku autonomiju (pošto nacionalni savet nacionalne manjine predstavlja telo „koje oličava samo jedan etnos“), zatim člana 97. Ustava, prema kome je Republika Srbija nadležna da, između ostalog, obezbeđuje ostvarivanje sloboda i prava građana i sistem u oblasti javnog informisanja, člana 79. Ustava kojim je garantovano pravo pripadnika nacionalnih manjina na potpuno, blagovremeno i nepristrasno obaveštavanje na svom jeziku i sa dužnošću Republike iz člana 81. Ustava. Inicijator ukazuje da se odredbe člana 20. st. 1. do 4. Zakona kojima se predviđa učešće nacionalnog saveta nacionalne manjine u postupku izbora organa Radiodifuzne ustanove Srbije i Radiodifuzne ustanove Vojvodine ne mogu podvesti pod ustavni koncept samouprave i kolektivnih prava nacionalnih manjina u sferi obaveštavanja, te osporene zakonske odredbe, po mišljenju inicijatora, izlaze izvan okvira ustavnog određenja iz člana 75. stav 2. Ustava da pripadnici nacionalnih manjina, putem kolektivnih prava, neposredno ili preko svojih predstavnika, učestvuju u odlučivanju samo o pojedinim pitanjima vezanim, između ostalog, za svoje obaveštavanje. Ustavnost osporenih odredaba Zakona inicijator osporava i sa stanovišta prava svakog građanina da pod jednakim uslovima stupa u javne službe i na javne funkcije, zajemčenog članom 53. Ustava. U odnosu na osporenu odredbu člana 23. Zakona, inicijator ističe da se propisivanjem da su „protivzakoniti, odnosno ništavi“ svi pojedinačni akti doneti bez odgovarajućeg predloga ili mišljenja nacionalnog saveta, „čitav sistem upravljanja Radiodifuznom ustanovom Srbije i Radiodifuznom ustanovom Vojvodine dovodi u zavisnost od mišljenja tela koja oličavaju etnicitete što je suprotno načelima građanske demokratije na koje se Ustav poziva“. Podnosilac inicijative dalje ukazuje da se odredbom člana 24. Zakona Republici, autonomnoj pokrajini i jedinici lokalne samouprave nameće obaveza da na inicijativu nacionalnog saveta prenesu osnivačka prava nad odgovarajućim ustanovama, što „protivreči ustavnoj poziciji Vlade“, kao i drugih organa koji u ime Republike, autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave vrše prava i obaveze osnivača, a takođe predstavlja i zadiranje u sferu Ustavom garantovane pokrajinske autonomije i lokalne samouprave. Iznoseći razloge osporavanja odredaba člana 25. Zakona kojima je uređen odnos nacionalnih saveta sa republičkim organima, inicijator ističe da se ovim odredbama narušava Ustavom utvrđeni položaj Narodne skupštine i Vlade, posebno propisivanjem obaveze da se pre razmatranja i odlučivanja o pitanjima koja su „u nadležnosti“ nacionalnih saveta od njih zatraži mišljenje i da se postupak pribavljanja mišljenja uredi poslovnicima tih organa. U tom smislu, inicijator ukazuje i na to da je propisana obaveza suprotna članu 105. stav 2. tačka 6. Ustava, prema kome Narodna skupština, većinom glasova svih narodnih poslanika, slobodno odlučuje o Poslovniku o svom radu. Na kraju, inicijator zaključuje da osporena zakonska rešenja „narušavaju zasnovanost Republike Srbije na vladavini prava i načelima građanske demokratije, jer telima koja oličavaju etnose, a ne građane prenose široka ovlašćenja za odlučivanje o pitanjima koja uveliko prevazilaze značaj manjinske samouprave i narušavaju ustavni položaj mnogih organa i službi u Republici Srbiji“.

Zakonom o nacionalnim savetima nacionalnih manjina („Službeni glasnik RS“, broj 72/09) uređene su nadležnosti nacionalnih saveta nacionalnih manjina (u daljem tekstu: nacionalni saveti) u oblasti kulture, obrazovanja, obaveštavanja i službene upotrebe jezika i pisma, postupak izbora nacionalnih saveta, njihovo finansiranje i druga pitanja od značaja za rad nacionalnih saveta.

Osporenim i sa njima povezanim odredbama Zakona je propisano:

''Član 2.

Radi ostvarivanja prava na samoupravu u kulturi, obrazovanju, obaveštavanju i službenoj upotrebi jezika i pisma, pripadnici nacionalnih manjina u Republici Srbiji mogu da izaberu svoje nacionalne savete.

Nacionalni savet predstavlja nacionalnu manjinu u oblasti obrazovanja, kulture, obaveštavanja na jeziku nacionalne manjine i službene upotrebe jezika i pisma, učestvuje u procesu odlučivanja ili odlučuje o pitanjima iz tih oblasti i osniva ustanove, privredna društva i druge organizacije iz ovih oblasti'' (osporeni stav 2.).

''Član 5.

Nacionalni savet može da stiče i otuđuje pokretnu i nepokretnu imovinu, a na osnovu odluke nadležnog organa može da bude i korisnik sredstava u javnoj svojini, u skladu sa zakonom'' (osporeni član 5.).

''Član 10.

Nacionalni savet, u skladu sa zakonom i svojim statutom, preko svojih organa samostalno:

1) donosi i menja statut nacionalnog saveta;

2) donosi finansijski plan, finansijski izveštaj i završni račun;

3) raspolaže sopstvenom imovinom;

4) odlučuje o nazivu, simbolima i pečatu nacionalnog saveta;

5) utvrđuje predloge nacionalnih simbola, znamenja i praznika nacionalne manjine;

6) osniva ustanove, udruženja, fondacije, privredna društva u oblastima kulture, obrazovanja, obaveštavanja i službene upotrebe jezika i pisma i drugim oblastima od značaja za očuvanje identiteta nacionalne manjine'' (osporena tačka 6));

7) ''predlaže predstavnika nacionalne manjine u savetu za međunacionalne odnose u jedinici lokalne samouprave;

8) ustanovljava i dodeljuje priznanja;

9) inicira donošenje i prati sprovođenje zakona i drugih propisa iz oblasti kulture, obrazovanja, obaveštavanja i službene upotrebe jezika i pisma;

10) učestvuje u pripremi propisa i predlaže izmenu i dopunu propisa kojima se uređuju Ustavom grantovana prava nacionalnih manjina u oblasti kulture, obrazovanja, obaveštavanja i službene upotrebe jezika i pisma'' (osporena tačka 10));

11) ''predlaže posebne propise i privremene mere u oblastima u kojima se ostvaruje pravo na samoupravu, radi postizanja pune ravnopravnosti između pripadnika nacionalne manjine i građana koji pripadaju većini'' (osporena tačka 11));

12) ''pokreće postupak pred Ustavnim sudom, Zaštitnikom građana, pokrajinskim i lokalnim ombudsmanom i drugim nadležnim organima, kada proceni da je došlo do povrede Ustavom i zakonom garantovanih prava i sloboda pripadnika nacionalnih manjina'' (osporena tačka 12));

13) pokreće postupak iz tačke 12) ovog člana u ime pripadnika nacionalne manjine, uz prethodno pribavljeno pismeno ovlašćenje'' (osporena tačka 13));

14) ''zauzima stavove, pokreće inicijative i preduzima mere u vezi sa svim pitanjima koja su neposredno povezana sa položajem, identitetom i pravima nacionalne manjine;

15) odlučuje o drugim pitanjima koja su mu poverena zakonom, aktom autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave'' (osporena tačka 15) u delu koji glasi: „aktom autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave“).

''Član 11.

Nacionalni savet može, u skladu sa zakonom, osnivati ustanove vaspitanja, obrazovanja, učeničkog i studentskog standarda i vršiti prava i obaveze osnivača.

Ustanove iz stava 1. ovog člana nacionalni savet osniva samostalno ili zajedno sa Republikom, autonomnom pokrajinom, jedinicom lokalne samouprave ili drugim pravnim licem, u skladu sa zakonom.

Republika, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave kao osnivači ustanova iz stava 1. ovog člana mogu u celini ili delimično preneti osnivačka prava na nacionalni savet'' (osporeni stav 3.).

''Član 12.

U ustanovama predškolskog vaspitanja i obrazovanja, i osnovnog i srednjeg obrazovanja i vaspitanja čiji je osnivač Republika, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave, u kojima se obrazovno-vaspitni rad izvodi i na jeziku nacionalne manjine, ili u kojima se izučava govor, jezik ili kultura nacionalne manjine kao poseban nastavni predmet, nacionalni savet:

daje mišljenje o predloženim kandidatima za članove upravnog, odnosno školskog odbora – predstavnicima jedinice lokalne samouprave;
u ustanovama u kojima se u većini odeljenja obrazovno-vaspitni rad izvodi na jeziku nacionalne manjine ili za koje je utvrđeno da su od posebnog značaja za nacionalnu manjinu, predlaže članove upravnog, odnosno školskog odbora – predstavnike jedinice lokalne samouprave;
daje mišljenje o kandidatu za direktora ustanove iz stava 1. tačka 1) ovog člana;
daje mišljenje u postupku razrešenja direktora i članova organa upravljanja u ustanovama iz stava 1. tač. 1) i 2) ovog člana;
daje prethodnu saglasnost za izbor direktora ustanova iz stava 1. tačka 2) ovog člana.

U ustanovama učeničkog i studentskog standarda čiji je osnivač Republika, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave, nacionalni savet:

predlaže jednog člana – predstavnika osnivača i daje mišljenje o ostalim kandidatima za članove upravnog odbora ustanova učeničkog standarda čije je sedište na teritoriji jedinice lokalne samouprave u kojoj je jezik nacionalne manjine u službenoj upotrebi. Ako je u jedinici lokalne samouprave više jezika nacionalnih manjina u službenoj upotrebi, zainteresovani nacionalni saveti predlažu zajedničkog kandidata za člana upravnog odbora;
daje mišljenje o kandidatima za članove upravnih odbora ustanova studentskog standarda čije je sedište na teritoriji jedinice lokalne samouprave u kojoj je jezik nacionalne manjine u službenoj upotrebi;
daje mišljenje u postupku izbora direktora ustanova učeničkog i studentskog standarda čije je sedište na teritoriji jedinice lokalne samouprave u kojoj je jezik nacionalne manjine u službenoj upotrebi;
daje mišljenje u postupku razrešenja direktora i članova organa upravljanja iz stava 2. tač. 1) do 3) ovog člana.

Nacionalni savet nacionalne manjine čiji jezik nije u službenoj upotrebi ni u jednoj jedinici lokalne samouprave ima prava iz stava 2. tač. 1) do 4) ovog člana u jedinici lokalne samouprave u kojoj pripadnici nacionalne manjine koju on predstavlja čine više od 1% ukupnog stanovništva prema rezultatima poslednjeg popisa stanovništva.

U oblasti visokog obrazovanja u ustanovama čiji je osnivač Republika, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave, nacionalni savet daje mišljenje o kandidatima predloženim za organe rukovođenja i upravljanja visokoškolske ustanove na kojoj se nastava u celini ili delimično izvodi na jeziku nacionalne manjine'' (osporeni član 12.).

''Član 13.

Nacionalni savet:

1) predlaže Nacionalnom prosvetnom savetu opšte osnove predškolskog programa, nastavne planove i programe osnovnog i srednjeg obrazovanja i vaspitanja i osnove vaspitnog programa, za sadržaje koji izražavaju posebnost nacionalne manjine, a naročito iz oblasti istorije, muzičkog vaspitanja i likovne umetnosti;

2) predlaže Nacionalnom prosvetnom savetu program osnovnog i srednjeg obrazovanja i vaspitanja za jezik nacionalne manjine i jezik, odnosno govor, nacionalne manjine sa elementima nacionalne kulture;

3) daje mišljenje Nacionalnom prosvetnom savetu na nastavne programe srpskog jezika, kao nematernjeg'' (osporena tačka 3));

4) ''predlaže ministru nadležnom za poslove obrazovanja mere i program vaspitnog rada sa učenicima u ustanovama učeničkog standarda, koji se odnose na afirmaciju međuetničke tolerancije i multikulturalizma;

5) daje mišljenje na školski i vaspitni program ustanova za koje je utvrđeno da su od posebnog značaja za nacionalnu manjinu.''

''Član 14.

Ako se obrazovno-vaspitni rad ostvaruje na jeziku nacionalne manjine, Nacionalni prosvetni savet predlaže ministru nadležnom za poslove obrazovanja davanje odobrenja za korišćenje udžbenika i nastavnih sredstava čiji sadržaji izražavaju posebnosti nacionalne manjine uz prethodnu saglasnost nacionalnog saveta.

Ministar nadležan za poslove obrazovanja daje odobrenje za korišćenje domaćih ili uvezenih udžbenika na jeziku nacionalne manjine u obrazovno-vaspitnom radu, na predlog nacionalnog saveta'' (osporeni član 14.).

''Član 15.

Nacionalni savet u skladu sa zakonom:

1) predlaže jednog kandidata za zajedničku listu kandidata za izbor članova Nacionalnog prosvetnog saveta;

2) daje mišljenje u postupku donošenja akta o mreži predškolskih ustanova i osnovnih škola u jedinici lokalne samouprave u kojoj je u službenoj upotrebi jezik nacionalne manjine ili u kojoj se obrazovno-vaspitni rad izvodi na jeziku nacionalne manjine;

3) utvrđuje obrazovno-vaspitne ustanove od posebnog značaja za obrazovanje nacionalne manjine; ako je ukupan broj ustanova veći od četiri, za ustanove od posebnog značaja može se proglasiti najviše jedna četvrtina od ukupnog broja ustanova u kojima se nastava izvodi i na jeziku nacionalne manjine; ako je ukupan broj takvih ustanova manji od četiri, ustanovom od posebnog značaja može se proglasiti jedna od ustanova u kojima se nastava izvodi na jeziku nacionalne manjine, odnosno i na jeziku nacionalne manjine; u slučaju nacionalne manjine na čijem jeziku se ne izvodi nastava, pravila iz ove tačke se shodno primenjuju na ustanove u kojima se izučava jezik ili govor sa elementima kulture nacionalne manjine;

4) daje mišljenje ministru nadležnom za poslove obrazovanja u postupku utvrđivanja mreže srednjih škola i ustanova učeničkog i studentskog standarda;

5) daje mišljenje ministru nadležnom za poslove obrazovanja u postupku davanja saglasnosti na obavljanje delatnosti škole van sedišta škole u kojoj se nastava izvodi na jeziku nacionalne manjine'' (osporena tačka 5));

6) predlaže osnivaču, Republici, autonomnoj pokrajini ili jedinici lokalne samouprave osamostaljivanje izdvojenog odeljenja škole u kojem se nastava izvodi na jeziku nacionalne manjine'' (osporena tačka 6));

7) ''daje mišljenje u postupku utvrđivanja broja učenika za upis u srednju školu, kao i u postupku davanja saglasnosti na broj učenika za sticanje stručne osposobljenosti, prekvalifikacije, dokvalifikacije i specijalizacije'' (osporena tačka 7));

8) ''daje mišljenje ministru nadležnom za poslove obrazovanja u postupku davanja saglasnosti na otvaranje odeljenja na jeziku nacionalne manjine za manje od 15 učenika;

9) ustanovama učeničkog i studentskog standarda daje mišljenje u postupku raspodele mesta u tim ustanovama;

10) daje mišljenje u postupku raspodele sredstava iz budžeta Republike, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave koja se dodeljuju putem javnog konkursa ustanovama i udruženjima u oblasti obrazovanja;

11) ustanovljava stipendije iz sopstvenih sredstava i svojim aktima propisuje kriterijume i postupak odlučivanja o dodeli stipendije i sprovodi postupak za dodeljivanje;

12) određuje predstavnika u Nacionalnom prosvetnom savetu koji učestvuje u njegovom radu bez prava odlučivanja, kada se na jeziku nacionalne manjine izvodi nastava u okviru obrazovnog sistema, a kada Nacionalni prosvetni savet razmatra pitanja od značaja za obrazovanje nacionalne manjine;

13) određuje svog predstavnika u Nacionalnom savetu za visoko obrazovanje koji je punopravni član ovog saveta kada se na jeziku nacionalne manjine u celini ili delimično izvodi nastava u okviru visokog obrazovanja;

14) obavlja i druge poslove iz ove oblasti utvrđene zakonom ili drugim propisima.''

''Član 16.

Nacionalni savet može, u skladu sa zakonom, osnivati ustanove kulture radi očuvanja, unapređenja i razvoja kulturne posebnosti i očuvanja nacionalnog identiteta nacionalne manjine i vršiti prava i obaveze osnivača.

Ustanove iz stava 1. ovog člana nacionalni savet osniva samostalno ili zajedno sa Republikom, autonomnom pokrajinom, jedinicom lokalne samouprave ili drugim pravnim licem, u skladu sa zakonom.

''Član 17.

U ustanovama kulture čiji je osnivač Republika, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave, za koje nacionalni savet utvrdi da su od posebnog značaja za očuvanje identiteta nacionalne manjine, nacionalni savet:

1) imenuje jednog člana upravnog odbora ustanove;

2) daje mišljenje o predloženim članovima upravnog odbora ustanove;

3) daje mišljenje u postupku izbora direktora ustanove.

Ako više nacionalnih saveta utvrdi da je neka ustanova u oblasti kulture od posebnog značaja za očuvanje, unapređenje i razvoj posebnosti i nacionalnog identiteta nacionalne manjine, nacionalni saveti imenuju po jednog člana upravnog odbora iz stava 1. tačka 1) ovog člana'' (osporeni član 17.).

''Član 18.

Nacionalni savet:

1) utvrđuje koje su ustanove i manifestacije u oblasti kulture od posebnog značaja za očuvanje, unapređenje i razvoj posebnosti i nacionalnog identiteta određene nacionalne manjine;

2) utvrđuje strategiju razvoja kulture nacionalne manjine;

3) utvrđuje koja su pokretna i nepokretna kulturna dobra od posebnog značaja za nacionalnu manjinu;

4) pokreće postupak pred nadležnim organom ili ustanovom za utvrđivanje statusa zakonom zaštićenih pokretnih i nepokretnih kulturnih dobara od značaja za nacionalnu manjinu;

5) predlaže preduzimanje mera zaštite, sanacije i rekonstrukcije kulturnih dobara iz stava 1. tačka 4) ovog člana;

6) daje mišljenja i predloge u postupku izrade prostornih i urbanističkih planova u jedinici lokalne samouprave u kojoj se nalaze kulturna dobra iz stava 1. tačka 3) ovog člana;

7) predlaže obustavljanje izvršenja prostornih i urbanističkih planova ako smatra da se time ugrožavaju kulturna dobra iz stava 1. tačka 3) ovog člana;

8) daje prethodno mišljenje nadležnom organu u postupku izdavanja dozvole za premeštanje nepokretnog kulturnog dobra iz stava 1. tačka 3) ovog člana na novu lokaciju;

9) daje mišljenje u postupku osnivanja ili ukidanja biblioteka ili organizacionih jedinica biblioteka koji imaju fond knjiga na jeziku nacionalne manjine;

10) daje predlog za raspodelu sredstava koja se dodeljuju putem javnog konkursa iz budžeta Republike, autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave ustanovama, manifestacijama i udruženjima nacionalne manjine u oblasti kulture;

11) predlaže najmanje jednog kandidata za zajedničku listu kandidata za izbor Nacionalnog saveta za kulturu;

12) određuje svog predstavnika u Nacionalnom savetu za kulturu koji, bez prava odlučivanja, učestvuje u njegovom radu kada se razmatraju pitanja od značaja za kulturu nacionalne manjine;

13) odlučuje o drugim pitanjima koja su mu poverena zakonom, aktom autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave'' (osporeni član 18.).

''Član 19.

Nacionalni savet može, na način utvrđen zakonom, samostalno ili zajedno sa drugim pravnim licem, osnivati ustanove i privredna društva za obavljanje novinsko-izdavačke i radio-televizijske delatnosti, štampanja i reprodukcije snimljenih medija i vršiti prava i obaveze osnivača.

Republika, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave kao osnivač javnih preduzeća i ustanova u oblasti javnog informisanja koje u celini ili pretežno vrše informisanje na jeziku nacionalne manjine mogu u sporazumu sa nacionalnim savetom u celini ili delimično preneti osnivačka prava na nacionalni savet'' (osporeni član 19.).

''Član 20.

Nacionalni savet:

1) daje mišljenje u postupku imenovanja članova upravnog odbora, programskog odbora i generalnog direktora Radiodifuzne ustanove Srbije, ako ta ustanova emituje program na jeziku nacionalne manjine'' (osporena tačka 1));

2) daje mišljenje u postupku imenovanja članova upravnog odbora, programskog odbora i generalnog direktora Radiodifuzne ustanove Vojvodine, ako ta ustanova emituje program na jeziku nacionalne manjine'' (osporena tačka 2));

3) ''utvrđuje kriterijume za izbor odgovornog urednika programa na jeziku nacionalne manjine u ustanovi javnog servisa'' (osporena tačka 3));

4) predlaže upravnom odboru radiodifuzne ustanove imenovanje odgovornog urednika programa na jeziku nacionalne manjine od kandidata koji se prijave i ispunjavaju uslove konkursa'' (osporena odredba tačke 4));

5) ''daje mišljenje o kandidatima za odgovornog urednika programa na jezicima nacionalnih manjina u radiodifuznoj ustanovi u kojoj se imenuje odgovorni urednik za više programa na jezicima nacionalnih manjina.''

''Član 21.

Nacionalni savet:

1) usvaja strategiju razvoja informisanja na jeziku nacionalne manjine, u skladu sa strategijom Republike Srbije;

2) daje predloge Republičkoj radiodifuznoj agenciji prilikom izrade Strategije razvoja radiodifuzije;

3) daje predlog za raspodelu sredstava koja se dodeljuju putem javnog konkursa iz budžeta Republike, autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave pravnim i fizičkim licima koja obavljaju informisanje na jeziku nacionalne manjine;

4) razmatra izveštaje Upravnog i Programskog odbora Radiodifuzne ustanove Srbije i Radiodifuzne ustanove Vojvodine i daje predloge i preporuke o programima na jeziku nacionalne manjine;

5) daje mišljenje i predloge Savetu Republičke radiodifuzne agencije, u vezi sa informisanjem na jeziku nacionalne manjine;

6) određuje predstavnika u Savetu Republičke radiodifuzne agencije koji učestvuje u njegovom radu bez prava odlučivanja, kada se razmatraju pitanja u vezi sa informisanjem na jeziku nacionalne manjine;

7) obavlja i druge poslove iz ove oblasti utvrđene zakonom i drugim propisima'' (osporeni član 21.).

''Član 22.

Nacionalni savet:

1) utvrđuje tradicionalne nazive jedinica lokalne samouprave, naseljenih mesta i drugih geografskih naziva na jeziku nacionalne manjine, ako je na području jedinice lokalne samouprave ili naseljenog mesta jezik nacionalne manjine u službenoj upotrebi; nazivi koje je utvrdio nacionalni savet postaju nazivi u službenoj upotrebi pored naziva na srpskom jeziku i objavljuju se u „Službenom glasniku Republike Srbije”, a u slučaju nacionalnih saveta čije je sedište na teritoriji Autonomne Pokrajine Vojvodine u „Službenom listu Autonomne Pokrajine Vojvodine”'' (osporena tačka 1));

2) ''predlaže nadležnom organu isticanje naziva jedinica lokalne samouprave, naseljenih mesta i drugih geografskih naziva na jeziku nacionalne manjine;

3) predlaže utvrđivanje jezika i pisma nacionalne manjine kao službenog jezika i pisma u jedinici lokalne samouprave;

4) predlaže promenu naziva ulica, trgova, gradskih četvrti, zaselaka, drugih delova naseljenih mesta i ustanova za koje je utvrđeno da su od posebnog značaja za nacionalnu manjinu;

5) daje mišljenje u postupku utvrđivanja naziva ulica, trgova, gradskih četvrti, zaselaka i drugih delova naseljenih mesta, ako je na području jedinice lokalne samouprave ili naseljenog mesta jezik nacionalne manjine u službenoj upotrebi;

6) predlaže nadležnom organu vršenje nadzora nad službenom upotrebom jezika i pisma nacionalne manjine;

7) predlaže nadležnim organima mere i aktivnosti za unapređenje prevođenja propisa na jezike nacionalnih manjina koji su u službenoj upotrebi;

8) preduzima mere i aktivnosti za unapređenje službene upotrebe jezika i pisma nacionalne manjine;

9) odlučuje o drugim pitanjima iz ove oblasti koja su mu poverena zakonom, aktom autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave.''

''Član 23.

Pojedinačni pravni akti iz čl. 12. do 15, čl. 17. i 18. i čl. 20. do 22. ovog zakona koji su doneti bez odgovarajućeg predloga ili mišljenja nacionalnog saveta su protivzakoniti, odnosno ništavi.

Ako nacionalni savet i pored uredno dostavljenog zahteva nadležnog organa, u roku od 30 dana ne dostavi predlog ili mišljenje, akt iz stava 1. ovog člana se donosi i bez pribavljenog predloga, odnosno mišljenja'' (osporeni član 23.).

''Član 24.

Na inicijativu nacionalnog saveta, Republika Srbija, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave prenosi u celini ili delimično osnivačka prava nad:

1) obrazovno-vaspitnim ustanovama u kojima se nastava izvodi isključivo na jeziku nacionalne manjine;

2) ustanovama kulture čija je osnovna delatnost očuvanje i razvijanje kulture nacionalne manjine;

3) ustanovama koje obavljaju javno informisanje isključivo na jeziku nacionalne manjine.

Na inicijativu nacionalnog saveta, Republika Srbija, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave prenosi u celini ili delimično osnivačka prava nad ustanovama koje nisu obuhvaćene tač. 1) do 3) stav 1. ovog člana ako su od posebnog značaja za nacionalnu manjinu.

Organi iz st. 1. i 2. ovog člana sa nacionalnim savetom zaključuju ugovor o prenošenju osnivačkih prava u celosti ili delimično (u daljem tekstu: ugovor).

Ugovor sadrži međusobna prava i obaveze organa iz st. 1. i 2. ovog člana i nacionalnog saveta.

Ugovor uređuje prava upravljanja koja se prenose i godišnji obim sredstava koja se obezbeđuju u budžetu Republike, autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave za finansiranje delatnosti ustanove.

U pogledu budžetskog finansiranja, materijalni položaj ustanova čija se osnivačka prava u celini ili delimično prenose ne može biti nepovoljniji u odnosu na ustanove čija se osnivačka prava ne prenose na nacionalni savet'' (osporeni član 24.).

''Član 25.

Nacionalni savet može podneti Narodnoj skupštini, Vladi i drugim državnim organima i posebnim organizacijama predloge, inicijative i mišljenja o pitanjima iz svoje nadležnosti.

Pre razmatranja i odlučivanja o pitanjima iz oblasti iz člana 2. ovog zakona, organi iz stava 1. ovog člana zatražiće mišljenje nacionalnih saveta.

Postupak pribavljanja mišljenja urediće se poslovnicima organa iz stava 1. ovog člana.

Nacionalni savet može podneti inicijativu Vladi za ukidanje, odnosno poništenje propisa državnih organa i posebnih organizacija, koji nisu u skladu sa odredbama ovog zakona i drugih zakona i propisa koji se odnose na nacionalne manjine'' (osporeni član 25.).

''Član 26.

Nacionalni saveti daju predloge, inicijative i mišljenja o pitanjima koja se odnose na položaj nacionalnih manjina i na očuvanje posebnosti nacionalnih manjina organima autonomne pokrajine i organima jedinice lokalne samouprave.

Organi autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave, obavezni su da razmotre predloge, inicijative i mišljenja nacionalnih saveta i da preduzmu odgovarajuće mere.

U postupku donošenja opštih akata iz oblasti koje su navedene u članu 2. ovog zakona, organi autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave, zatražiće mišljenje nacionalnih saveta.

Postupak pribavljanja mišljenja urediće se poslovnicima organa iz stava 1. ovog člana'' (osporeni član 26.).

''Član 27.

Nacionalni savet, u skladu sa zakonom, sarađuje sa međunarodnim i regionalnim organizacijama, sa državnim organima, organizacijama i ustanovama u matičnim državama, kao i sa nacionalnim savetima ili sličnim telima nacionalnih manjina u drugim državama.

Predstavnici nacionalnog saveta učestvuju u pregovorima ili se konsultuju povodom pregovora o zaključivanju bilateralnih sporazuma sa matičnim državama, u delu koji se neposredno odnosi na prava nacionalnih manjina.

Predstavnici nacionalnih saveta učestvuju u radu mešovitih međudržavnih tela čiji je zadatak da nadziru sprovođenje bilateralnih međudržavnih sporazuma o zaštiti prava određene nacionalne manjine'' (osporeni član 27.).

''Član 29.

Izbori za nacionalne savete mogu biti neposredni ili putem elektorske skupštine.

Nacionalne manjine će se same opredeliti kojem će od ova dva načina dati prioritet.

Neposredni izbori za nacionalne savete održaće se ako se do dana raspisivanja izbora, na poseban birački spisak nacionalne manjine, upiše više od 50% od ukupnog broja pripadnika nacionalne manjine prema poslednjem popisu stanovništva, umanjenog za 20%'' (osporeni član 29.).

''Član 31.

Izborno pravo pripadnika nacionalnih manjina za izbor nacionalnih saveta uključuje prava pripadnika nacionalne manjine da: bira članove nacionalnog saveta, bude biran za člana nacionalnog saveta, predlaže kandidate za članove nacionalnog saveta, bude informisan o izborima za nacionalne savete, o kandidatima za članove nacionalnog saveta, kao i o njihovim programima, bude upisan u poseban birački spisak nacionalne manjine, glasa za izbor nacionalnog saveta i pravo na zaštitu prava vezanih za izbor nacionalnog saveta'' (osporeni član 31.).

''Član 32.

Pripadnik nacionalne manjine stiče pravo da bira članove nacionalnog saveta ako ispuni Ustavom i zakonom propisane opšte uslove za sticanje aktivnog biračkog prava.

Poseban uslov za sticanje aktivnog biračkog prava za neposredan izbor članova nacionalnog saveta je upis u poseban birački spisak nacionalne manjine, u skladu sa odredbama ovog zakona.

Poseban uslov za sticanje aktivnog biračkog prava za izbor nacionalnog saveta nacionalne manjine putem elektorske skupštine je status elektora, koji se stiče prema odredbama ovog zakona'' (osporeni član 32.).

''Član 33.

Za člana nacionalnog saveta može biti biran pripadnik nacionalne manjine koji ispunjava uslove iz člana 32. ovog zakona i ne obavlja funkciju sudije, tužioca ili sudije Ustavnog suda'' (osporeni član 33.).

''Član 41.

Članovi nacionalnog saveta biraju se na period od četiri godine i mogu ponovo biti birani na isti položaj.

Članu nacionalnog saveta prestaje članstvo u nacionalnom savetu pre isteka vremena na koje je izabran:

1) podnošenjem ostavke;

2) stupanjem na posao ili preuzimanjem funkcije nespojive sa članstvom u nacionalnom savetu;

3) gubitkom jednog od opštih uslova za sticanje aktivnog biračkog prava;

4) ako više od godinu dana ne učestvuje u radu nacionalnog saveta;

5) u slučaju smrti;

6) ako mu prestane prebivalište na teritoriji Republike Srbije;

7) ako je konačnom odlukom nadležnog organa brisan iz posebnog biračkog spiska pripadnika nacionalne manjine, ukoliko je nacionalni savet biran neposredno'' (osporena tačka 7));

8) ''ako je pravnosnažnom presudom osuđen za krivično delo na kaznu zatvora u trajanju dužem od šest meseci.

Dan prestanka članstva u nacionalnom savetu konstatuje nacionalni savet na prvoj narednoj sednici posle prijema obaveštenja o nastupanju razloga za prestanak članstva u nacionalnom savetu.

Kada članu nacionalnog saveta prestane mandat, njegovo mesto u nacionalnom savetu zauzima kandidat sa izborne liste na kojoj se nalazio član kojem je prestao mandat, a kojeg imenuje predlagač liste.''

''Član 44.

Ministarstvo sastavlja poseban birački spisak za nacionalne manjine koje su do stupanja na snagu ovog zakona osnovale nacionalni savet'' (osporeni stav 1.).

''U slučaju da nacionalna manjina do stupanja na snagu ovog zakona nije formirala nacionalni savet, postupak iz stava 1. ovog člana može se pokrenuti ako, u roku od 30 dana od dana stupanja na snagu ovog zakona, Ministarstvo primi zahtev pripadnika ili organizacije takve nacionalne manjine, pod uslovom da je zahtev podržan sudski overenim potpisima najmanje 5% pripadnika te nacionalne manjine prema poslednjem popisu stanovništva. Ministarstvo rešenjem odlučuje o ispunjenosti uslova iz zahteva'' (osporeni stav 2.).

''Ako se nacionalna manjina opredeli za izbor nacionalnog saveta nakon isteka roka iz stava 2. ovog člana, da bi postupak formiranja posebnog biračkog spiska bio pokrenut potrebno je da pre raspisivanja narednih izbora Ministarstvo primi zahtev pripadnika ili organizacije takve nacionalne manjine, pod uslovom da je zahtev podržan sudski overenim potpisima najmanje 5% pripadnika te nacionalne manjine prema poslednjem popisu stanovništva. Ministarstvo rešenjem odlučuje o ispunjenosti uslova iz zahteva.

Rešenje Ministarstva iz st. 2. i 3. ovog člana je konačno i protiv njega se može pokrenuti upravni spor.''

''Član 47.

Poseban birački spisak je javna isprava u kojoj se vodi evidencija pripadnika nacionalnih manjina koji imaju biračko pravo.

Pripadnici nacionalnih manjina upisuju se u poseban birački spisak dobrovoljno.

Za svaku nacionalnu manjinu vodi se poseban jedinstveni birački spisak.

Pripadnik nacionalne manjine može biti upisan samo u jedan poseban birački spisak'' (osporeni član 47.).

''Član 48.

Poseban birački spisak vodi se po službenoj dužnosti.

Poseban birački spisak je jedinstven, stalan i redovno se ažurira, a posebno se ažurira u roku od 15 dana od dana donošenja odluke o raspisivanju izbora'' (osporeni član 48.).

''Član 52.

Pripadnici nacionalne manjine upisuju se u poseban birački spisak kada ispune opšte uslove za sticanje biračkog prava propisane zakonom.

Svaki građanin sa biračkim pravom, pripadnik nacionalne manjine, može na posebnom obrascu pismeno zatražiti da bude upisan u poseban birački spisak.

Zahtev za upis u poseban birački spisak birač podnosi organu uprave jedinice lokalne samouprave prema mestu prebivališta, u pisanoj formi, na posebnom obrascu koji propisuje Ministarstvo i svojeručno ga potpisuje.

U poseban birački spisak ne mogu se upisati lica koja su pravosnažnom odlukom suda lišena poslovne sposobnosti. Ako su takva lica upisana u birački spisak, brisaće se iz njega, a kada im se pravosnažnom odlukom suda vrati poslovna sposobnost, ponovo se upisuju u birački spisak.

Svaka ispravka i izmena u posebnom biračkom spisku može se izvršiti samo na lični zahtev birača'' (osporeni član 52.).

''Član 54.

Poseban birački spisak i podaci koji se unose u ovaj spisak vode se istovremeno na srpskom jeziku i na jeziku i pismu nacionalne manjine za koju se vodi birački spisak'' (osporeni član 54.).

''Član 56.

Ako u postupku upisa u poseban birački spisak ili brisanja iz spiska, organ uprave jedinice lokalne samouprave koji vodi birački spisak odbije da izvrši upis birača u poseban birački spisak ili brisanje iz spiska, birač ima pravo da podnese žalbu Ministarstvu. Rešenje Ministarstva je konačno i protiv njega se može pokrenuti upravni spor'' (osporeni stav 1.).

''Ministarstvo donosi rešenje o žalbi u roku do 15 dana.''

''Član 57.

Po zaključenju posebnog biračkog spiska, upis, brisanje, izmene, dopune i ispravke mogu se vršiti samo na osnovu odluke suda, u upravnom sporu, najkasnije deset dana pre dana određenog za održavanje izbora'' (osporeni član 57.).

''Član 115.

Visina sredstava iz javnih izvora koja se obezbeđuju za finansiranje delatnosti nacionalnih saveta određuju se za svaku godinu Zakonom o budžetu Republike Srbije, odnosno odlukama o budžetu AP Vojvodine i jedinica lokalne samouprave.

Sredstva iz stava 1. ovog člana koja se obezbeđuju u budžetu Republike Srbije raspoređuju se tako da se 30% raspoređuje u jednakim iznosima svim registrovanim nacionalnim savetima u Republici Srbiji, a ostatak sredstava (70%) srazmerno broju pripadnika određene nacionalne manjine koju nacionalni savet predstavlja, kao i ukupnom broju ustanova te nacionalne manjine u oblasti kulture, obrazovanja, obaveštavanja i službene upotrebe jezika i pisma i obimu aktivnosti tih ustanova.

Odluku o raspodeli sredstava iz budžeta Republike Srbije donosi Ministarstvo, imajući u vidu predloge nacionalnih saveta.

Sredstva iz stava 1. ovog člana koja se obezbeđuju u budžetu autonomne pokrajine raspoređuju se, u skladu sa odlukom nadležnog organa autonomne pokrajine, nacionalnim savetima koji imaju sedište na teritoriji autonomne pokrajine.

Sredstva iz stava 1. ovog člana koja se obezbeđuju u budžetu jedinice lokalne samouprave raspoređuju se, u skladu sa odlukom nadležnog organa jedinice lokalne samouprave, nacionalnim savetima koji predstavljaju nacionalne manjine koje u stanovništvu jedinice lokalne samouprave dostižu najmanje 10% od ukupnog stanovništva ili nacionalnih manjina čiji je jezik u službenoj upotrebi na teritoriji jedinice lokalne samouprave'' (osporeni član 115.).

''Član 134.

Izvršni odbor Saveza jevrejskih opština Srbije vrši funkcije nacionalnog saveta, a predsednik Saveza jevrejskih opština Srbije je član Saveta Republike Srbije za nacionalne manjine'' (osporeni član 134.).

''Član 137.

Stupanjem na snagu ovog zakona vrši se opšti izbor, odnosno reizbor svih nacionalnih saveta.

Ako na dan raspisivanja izbora za nacionalne savete, nacionalni savet nije navršio polovinu mandata, njegov mandat se obnavlja i trajaće koliko i mandati nacionalnih saveta koji se biraju.

Nacionalni saveti koji su izabrani pre stupanja na snagu ovog zakona, a čiji je mandat istekao, nastavljaju da rade do izbora, odnosno konstituisanja nacionalnog saveta prema odredbama ovog zakona'' (osporeni član 137.).

III

Odredbama Ustava Republike Srbije u odnosu na koje je tražena ocena ustavnosti osporenih odredaba Zakona, utvrđeno je sledeće: da je Republika Srbija država srpskog naroda i svih građana koji u njoj žive, zasnovana na vladavini prava i socijalnoj pravdi, načelima građanske demokratije, ljudskim i manjinskim pravima i slobodama i pripadnosti evropskim principima i vrednostima (član 1.); da je vladavina prava osnovna pretpostavka Ustava i počiva na neotuđivim ljudskim pravima (član 3. stav 1.); da je pravni poredak jedinstven (član 4. stav 1.); da niko ne može vršiti državnu ili javnu funkciju koja je u sukobu sa njegovim drugim funkcijama, poslovima ili privatnim interesima, te da se postojanje sukoba interesa i odgovornost pri njegovom rešavanju određuju Ustavom i zakonom (član 6.); da je izražavanje nacionalne pripadnosti slobodno, te da niko nije dužan da se izjašnjava o svojoj nacionalnoj pripadnosti (član 47.); da merama u obrazovanju, kulturi i javnom obaveštavanju, Republika Srbija podstiče razumevanje, uvažavanje i poštovanje razlika koje postoje zbog posebnosti etničkog, kulturnog, jezičkog ili verskog identiteta njenih građana (član 48.); da građani imaju pravo da učestvuju u upravljanju javnim poslovima i da pod jednakim uslovima stupaju u javne službe i na javne funkcije (član 53.); da se pripadnicima nacionalnih manjina, pored prava koja su Ustavom zajemčena svim građanima, jemče dodatna, individualna ili kolektivna prava, da se individualna prava ostvaruju pojedinačno, a kolektivna u zajednici sa drugima, u skladu sa Ustavom, zakonom i međunarodnim ugovorima, da putem kolektivnih prava pripadnici nacionalnih manjina, neposredno ili preko svojih predstavnika, učestvuju u odlučivanju ili sami odlučuju o pojedinim pitanjima vezanim za svoju kulturu, obrazovanje, obaveštavanje i službenu upotrebu jezika i pisma, u skladu sa zakonom, kao i da radi ostvarenja prava na samoupravu u kulturi, obrazovanju, obaveštavanju i službenoj upotrebi jezika i pisma, pripadnici nacionalnih manjina mogu izabrati svoje nacionalne savete, u skladu sa zakonom (član 75.); da pripadnici nacionalnih manjina imaju, pod istim uslovima kao ostali građani, pravo da učestvuju u upravljanju javnim poslovima i da stupaju na javne funkcije (član 77. stav 1.); da pripadnici nacionalnih manjina imaju pravo na izražavanje, čuvanje, negovanje, razvijanje i javno izražavanje nacionalne, etničke, kulturne i verske posebnosti, na upotrebu svojih simbola na javnim mestima; na korišćenje svog jezika i pisma, da u sredinama gde čine značajnu populaciju, državni organi, organizacije kojima su poverena javna ovlašćenja, organi autonomnih pokrajina i jedinica lokalne samouprave vode postupak i na njihovom jeziku, na školovanje na svom jeziku u državnim ustanovama i ustanovama autonomnih pokrajina, na osnivanje privatnih obrazovnih ustanova, da na svome jeziku koriste svoje ime i prezime, da u sredinama gde čine značajnu populaciju, tradicionalni lokalni nazivi, imena ulica, naselja i topografske oznake budu ispisane i na njihovom jeziku, na potpuno, blagovremeno i nepristrasno obaveštavanje na svom jeziku, uključujući i pravo na izražavanje, primanje, slanje i razmenu obaveštenja i ideja, na osnivanje sopstvenih sredstava javnog obaveštavanja, u skladu sa zakonom, kao i da se u skladu sa Ustavom, na osnovu zakona, pokrajinskim propisima mogu se ustanoviti dodatna prava pripadnika nacionalnih manjina (član 79.); da pripadnici nacionalnih manjina mogu da osnivaju prosvetna i kulturna udruženja, koja dobrovoljno finansiraju, da Republika Srbija priznaje prosvetnim i kulturnim udruženjima nacionalnih manjina posebnu ulogu u ostvarivanju prava pripadnika nacionalnih manjina, da pripadnici nacionalnih manjina imaju pravo na nesmetane veze i saradnju sa sunarodnicima izvan teritorije Republike Srbije (član 80.); da u oblasti obrazovanja, kulture i informisanja Srbija podstiče duh tolerancije i međukulturnog dijaloga i preduzima efikasne mere za unapređenje uzajamnog poštovanja, razumevanja i saradnje među svim ljudima koji žive na njenoj teritoriji, bez obzira na njihov etnički, kulturni, jezički ili verski identitet (član 81.); da Republika Srbija uređuje i obezbeđuje - suverenost, nezavisnost, teritorijalnu celovitost i bezbednost Republike Srbije, njen međunarodni položaj i odnose sa drugim državama i međunarodnim organizacijama, ostvarivanje i zaštitu sloboda i prava građana, ustavnost i zakonitost, postupak pred sudovima i drugim državnim organima, odgovornost i sankcije za povredu sloboda i prava građana utvrđenih Ustavom i za povredu zakona, drugih propisa i opštih akata, amnestije i pomilovanja za krivična dela, teritorijalnu organizaciju Republike Srbije, sistem lokalne samouprave, odbranu i bezbednost Republike Srbije i njenih građana, mere za slučaj vanrednog stanja, sistem prelaska granice i kontrole prometa roba, usluga i putničkog saobraćaja preko granice; položaj stanaca i stranih pravnih lica, jedinstveno tržište, pravni položaj privrednih subjekata, sistem obavljanja pojedinih privrednih i drugih delatnosti; robne rezerve; monetarni, bankarski, devizni i carinski sistem, ekonomske odnose sa inostranstvom, sistem kreditnih odnosa sa inostranstvom, poreski sistem, svojinske i obligacione odnose i zaštitu svih oblika svojine; sistem u oblasti radnih odnosa, zaštite na radu, zapošljavanja, socijalnog osiguranja i drugih oblika socijalne sigurnosti, druge ekonomske i socijalne odnose od opšteg interesa, održivi razvoj, sistem zaštite i unapređenja životne sredine, zaštitu i unapređivanje biljnog i životinjskog sveta, proizvodnju, promet i prevoz oružja, otrovnih, zapaljivih, eksplozivnih, radioaktivnih i drugih opasnih materija, sistem u oblastima zdravstva, socijalne zaštite, boračke i invalidske zaštite, brige o deci, obrazovanja, kulture i zaštite kulturnih dobara, sporta, javnog informisanja, sistem javnih službi; kontrolu zakonitosti raspolaganja sredstvima pravnih lica, finansijsku reviziju javnih sredstava, prikupljanje statističkih i drugih podataka od opšteg interesa, razvoj Republike Srbije, politiku i mere za podsticanje ravnomernog razvoja pojedinih delova Republike Srbije, uključujući i razvoj nedovoljno razvijenih područja, organizaciju i korišćenje prostora, naučno-tehnološki razvoj, režim i bezbednost u svim vrstama saobraćaja, praznike i odlikovanja Republike Srbije, finansiranje ostvarivanja prava i dužnosti Republike Srbije, utvrđenih Ustavom i zakonom, organizaciju, nadležnost i rad republičkih organa, te druge odnose od interesa za Republiku Srbiju, u skladu s Ustavom (član 97.); da je narodni poslanik slobodan da, pod uslovima određenim zakonom, neopozivo stavi svoj mandat na raspolaganje političkoj stranci na čiji predlog je izabran za narodnog poslanika (član 102. stav 2.); da većinom glasova svih narodnih poslanika Narodna skupština odlučuje o Poslovniku o svom radu (član 105. stav 2. tačka 6.); da pravo predlaganja zakona, drugih propisa i opštih akata imaju svaki narodni poslanik, Vlada, skupština autonomne pokrajine ili najmanje 30.000 birača, da Zaštitnik građana i Narodna banka Srbije imaju pravo predlaganja zakona iz svoje nadležnosti (član 107.); da se o Narodnoj skupštini donosi zakon (član 110.); da Vlada utvrđuje i vodi politiku, izvršava zakone i druge opšte akte Narodne skupštine, donosi uredbe i druge opšte akte radi izvršavanja zakona, predlaže Narodnoj skupštini zakone i druge opšte akte i daje o njima mišljenje kad ih podnese drugi predlagač, usmerava i usklađuje rad organa državne uprave i vrši nadzor nad njihovim radom, te vrši i druge poslove određene Ustavom i zakonom (član 123.); da je Vlada odgovorna Narodnoj skupštini za politiku Republike Srbije, za izvršavanje zakona i drugih opštih akata Narodne skupštine i za rad organa državne uprave (član 124.); da se u interesu efikasnijeg i racionalnijeg ostvarivanja prava i obaveza građana i zadovoljavanja njihovih potreba od neposrednog interesa za život i rad, zakonom može poveriti obavljanje određenih poslova iz nadležnosti Republike Srbije autonomnoj pokrajini i jedinici lokalne samouprave, te da se pojedina javna ovlašćenja se mogu zakonom poveriti i preduzećima, ustanovama, organizacijama i pojedincima, da se javna ovlašćenja se mogu zakonom poveriti i posebnim organima preko kojih se ostvaruje regulatorna funkcija u pojedinim oblastima ili delatnostima, da Republika Srbija, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave mogu osnovati javne službe, da se delatnosti i poslovi zbog kojih se osnivaju javne službe, njihovo uređenje i rad propisuje se zakonom (član 137.); da postupak za ocenu ustavnosti i zakonitosti mogu da pokrenu državni organi, organi teritorijalne autonomije ili lokalne samouprave, kao i najmanje 25 narodnih poslanika, da postupak može pokrenuti i sam Ustavni sud, a da svako pravno ili fizičko lice ima pravo na inicijativu za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti (član 168. st. 1. i 2.); da se uređenje Ustavnog suda i postupak pred Ustavnim sudom i pravno dejstvo njegovih odluka, uređuju se zakonom (član 175. stav 3.); da su autonomne pokrajine - autonomne teritorijalne zajednice osnovane Ustavom, u kojima građani ostvaruju pravo na pokrajinsku autonomiju (član 182. stav 1.).

Ustavni sud je, polazeći od sadržine podnetih inicijativa, u sprovedenom prethodnom postupku, najpre, utvrdio da inicijative podnete 24. maja, 31. maja, 1. juna i 14. oktobra 2010. godine ne ispunjavaju procesne pretpostavke za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti osporenih zakonskih odredaba.

Naime, inicijativom od 24. maja 2010. godine ne osporava se nijedna određena odredba Zakona, već se ukazuje na „nezakonite radnje“ u njegovom sprovođenju, a što, saglasno odredbama člana 167. Ustava, ne može biti predmet postupka ocene ustavnosti opšteg akta, te je stoga Ustavni sud ovu inicijativu odbacio, saglasno članu 36. stav 1. tačka 1) Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 107/09 i 99/11), zbog nenadležnosti da po njoj postupa.

Kako se razlozi inicijative podnete 31. maja 2010. godine kojom je osporena odredba člana 33. Zakona ne mogu dovesti u ustavnopravnu vezu sa načelom utvrđenim u članu 6. Ustava, kojim je izričito predviđeno da se postojanje sukoba interesa određuje ne samo Ustavom, već i zakonom, a što ne mora biti isključivo zakon na koji se pozvao inicijator, to je Ustavni sud ovu inicijativu odbacio, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, jer ne ispunjava uslove za vođenje postupka i odlučivanje.

Ustavni sud je zbog neprimerenog sadržaja i kvalifikacija koje je izneo podnosilac odbacio inicijativu podnetu 1. juna 2010. godine, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 6) Zakona o Ustavnom sudu, našavši da ona predstavlja zloupotrebu prava na obraćanje Ustavnom sudu.

Sud je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, odbacio inicijativu podnetu 2. jula 2010. godine u delu kojim se osporavaju odredbe člana 41. stav 2. tačka 7), člana 44. st. 1. i 2, člana 47. stav 1, člana 54, člana 56. stav 1. i člana 57. Zakona, pošto je iz sadržine ove inicijative utvrdio da se razlozi inicijatora temelje, sa jedne strane, na sumnji u pravilnost primene pojedinih osporenih odredaba, a sa druge strane, na pogrešnom tumačenju odredaba Ustava u odnosu na koje se traži ocena ustavnosti nekih od ovih odredaba.

S obzirom na to da inicijativa podneta 14. oktobra 2010. godine ne sadrži odredbe Ustava u odnosu na koje se traži ocena ustavnosti osporenih odredaba čl. 134. i 137. Zakona, Ustavni sud je ovu inicijativu odbacio saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, zbog nepostojanja pretpostavki za vođenje postupka.

U odnosu na odredbe čl. 29. i 31. Zakona koje su osporene sa stanovišta njihove saglasnosti sa odredbama čl. 47, 52, 53. i 75. Ustava, Ustavni sud konstatuje sledeće:

Odredbe člana 29. Zakona kojima je nacionalnim manjinama prepušteno da se opredele po kom od dva propisana izborna modela će sprovesti postupak izbora za nacionalni savet, upravo su u funkciji ostvarivanja izbornog prava pripadnika nacionalnih manjina koje proizlazi iz jemstava prava sadržanih u članu 75. Ustava, te se razlozi osporavanja ovih odredaba ne mogu se dovesti u ustavnopravnu vezu ni sa jednom od ustavnih normi u odnosu na koje je traženo pokretanje postupka ocene ustavnosti.

Ista konstatacija Ustavnog suda odnosi se i na osporenu odredbu člana 31. Zakona, kojom je propisano da izborno pravo pripadnika nacionalne manjine za izbor nacionalnog saveta uključuje: pravo da bira članove nacionalnog saveta, pravo da bude biran u nacionalni savet, pravo da predlaže kandidate za članove nacionalnog saveta, pravo da bude informisan o izborima za nacionalni savet, o kandidatima za članove i o njihovim programima, pravo da bude upisan u poseban birački spisak nacionalne manjine, pravo da glasa za izbor nacionalnog saveta i pravo na zaštitu svojih prava vezanih za izbor nacionalnog saveta.

Stoga je Sud inicijative kojima su osporene navede odredbe Zakona odbacio, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu.

Konačno, Ustavni sud je, saglasno istom zakonskom osnovu, odbacio i inicijativu kojom je tražena ocena ustavnosti odredaba člana 115. Zakona (u inicijativi podnetoj 2. jula 2010. godine pogrešno označen kao član 116. Zakona), jer se navodi inicijatora ne mogu prihvatiti kao ustavnopravni razlozi za tvrdnju da su osporene odredbe člana 115. Zakona, kojima je propisano obezbeđivanje i raspoređivanje sredstava za rad nacionalnih saveta iz budžeta Republike Srbije, budžeta autonomne pokrajine i budžeta jedinice lokalne samouprave, nesaglasne sa preambulom Ustava i načelom o zaštiti nacionalnih manjina iz člana 14. Ustava.

Ispitujući osnovanost inicijativa kojima su osporene odredbe čl. 32. i 33. Zakona, a koje se takođe osporavaju sa stanovišta njihove saglasnosti sa odredbama čl. 47, 52, 53. i 75. Ustava, Ustavni sud je utvrdio sledeće:

Odredbama osporenog člana 32. Zakona uređeno je aktivno biračko pravo pripadnika nacionalne manjine, i to tako što je predviđeno da pripadnik nacionalne manjine stiče pravo da bira članove nacionalnog saveta ako ispuni Ustavom i zakonom propisane opšte uslove za sticanje aktivnog biračkog prava, što znači da je državljanin Republike Srbije, da je punoletan i da je poslovno sposoban. Ako se nacionalna manjina opredelila za sprovođenje neposrednog izbora članova nacionalnog saveta, Zakon kao poseban uslov za sticanje aktivnog biračkog prava predviđa upis u poseban birački spisak, pri čemu je, saglasno odredbi člana 47. stav 2. Zakona, upis u poseban birački spisak dobrovoljan. Ako se, pak, nacionalni savet bira putem elektorske skupštine, poseban uslov za sticanje aktivnog biračkog prava je status elektora, koji se stiče na način predviđen odredbama ovog zakona.

Kako je nacionalni savet nacionalne manjine posebno telo koje, saglasno odredbi člana 75. stav 3. Ustava, biraju pripadnici nacionalne manjine radi ostvarivanja svog prava na samoupravu u kulturi, obrazovanju, obaveštavanju i službenoj upotrebi jezika i pisma, to je nesporno da pravo izbora članova nacionalnog saveta jedne nacionalne manjine, kada se vrši neposredan izbor, mogu imati samo pripadnici te nacionalne manjine. To dalje znači da ispunjenost samo opštih, Ustavom utvrđenih uslova za sticanje aktivnog (i pasivnog) biračkog prava nije dovoljno, već je neophodno uspostaviti zvaničnu evidenciju – poseban birački spisak pripadnika nacionalne manjine koji imaju pravo da učestvuju u postupku izbora članova nacionalnog saveta, a kako bi se obezbedilo da o izboru članova nacionalnog saveta odlučuju samo pripadnici nacionalne manjine čiji nacionalni savet se bira. Sa druge strane, propisivanje da je upis u poseban birački spisak dobrovoljan, u saglasnosti je sa ustavnom normom da niko nije dužan da se izjašnjava o svojoj nacionalnoj pripadnosti. To znači da isključivo od svakog pripadnika nacionalne manjine zavisi da li će iskoristiti svoje pravo da bira članove svog nacionalnog saveta (i da bude biran za člana) ili ovo pravo neće iskoristiti jer se opredelio da se ne izjašnjava o svojoj nacionalnoj pripadnosti.

Kada je reč o pasivnom biračkom pravu koje je uređeno osporenom odredbom člana 33. Zakona, prema kojoj za člana nacionalnog saveta može biti biran pripadnik nacionalne manjine koji ispunjava uslove iz člana 32. ovog zakona i koji ne obavlja funkciju sudije, javnog tužioca ili sudije Ustavnog suda, Ustavni sud ukazuje da je načelom iz člana 6. Ustava, u odnosu na koje jedan od inicijatora osporava ustavnost navedene zakonske odredbe, utvrđeno da se postojanje sukoba interesa određuje ne samo Ustavom nego i zakonom, što je upravo učinjeno osporenim članom 33. Zakona. Sud naglašava da iz odredbe člana 6. Ustava ne proizlazi da je zakon kojim se na opšti način uređuje pitanje sukoba interesa u vršenju javnih funkcija jedini zakon kojim ovo pitanje može biti uređeno, kako to pogrešno zaključuje inicijator. Pored toga, članom 53. Ustava zajemčeno pravo građana da učestvuju u upravljanju javnim poslovima i da pod jednakim uslovima stupaju u javne službe i na javne funkcije, upravo sa stanovišta načela iz člana 6. Ustava, ne može biti shvaćeno kao apsolutno pravo koje zakonom ne može biti ograničeno. Međutim, iz odredbe člana 6. Ustava sledi i to da je stvar zakonodavne politike da opredeli koje javne funkcije u konkretnom slučaju smatra nespojivim.

Polazeći od svega izloženog, Ustavni sud je ocenio da iznetim razlozima inicijatora nije potkrepljena tvrdnja da ima osnova za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti osporenih odredaba čl. 32. i 33. Zakona, te je u odnosu na ove odredbe inicijative odbacio kao neprihvatljive, saglasno odredbi člana 53. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu.

U odnosu na ostale odredbe Zakona čija ustavnost je osporena podnetim inicijativama Ustavni sud je utvrdio sledeće:

OSPORENE ODREDBE GLAVE I. ZAKONA - ''OSNOVNE ODREDBE''

Član 2. stav 2. Zakona

Odredba člana 2. stav 2. Zakona osporena je u delu kojim se nacionalnom savetu daje mogućnost da u oblastima u kojima predstavlja nacionalnu manjinu (obrazovanje, kultura, obaveštavanje na jeziku nacionalne manjine i službena upotreba jezika i pisma - član 75. stav 3. Ustava), osniva, između ostalog privredna društva. Po mišljenju inicijatora, na ovaj način se „širi“ uloga nacionalnih saveta utvrđena članom 75. stav 3. Ustava.

Ako se pođe od odredaba člana 75. Ustava kojima se pripadnicima nacionalnih manjina jemče i dodatna, i to ne samo individualana, već i kolektivna prava putem kojih oni, neposredno ili preko svojih izabranih predstavnika, učestvuju u odlučivanju ili sami odlučuju o pojedinim pitanjima vezanim za svoju kulturu, obrazovanje, obaveštavanje na sopstvenom jeziku i službenoj upotrebi svog jezika i pisma, i to u skladu sa zakonom, postavlja se pitanje da li odlučivanje o pojedinim pitanjima iz navedenih oblasti može da obuhvati i pravo nacionalnog saveta, kao tela koga čine izabrani predstavnici pripadnika nacionalne manjine, a koje prema članu 3. stav 3. Zakona ima svojstvo pravnog lica, na osnivanje privrednih društava. Sa druge strane, odredbom člana 79. stav 1. Ustava, među zajemčenim pravima pripadnika nacionalnih manjina na očuvanje posebnosti utvrđena su i prava na osnivanje privatnih obrazovnih ustanova i na osnivanje sopstvenih sredstava javnog obaveštavanja, u skladu sa zakonom. U tom smislu, po oceni Ustavnog suda, kao sporno se može postaviti ustavnopravno pitanje da li sa stanovišta načela jedinstva pravnog poretka iz člana 4. stav 1. Ustava i, saglasno tome, sistemskog uređenja oblasti obrazovanja, kulture i javnog obaveštavanja (javnog informisanja), nacionalni savet u svakoj od tih oblasti može osnivati i privredno društvo, odnosno da li osporena odredba može biti tumačena na način da nacionalni savet ima slobodu da izabere da li će osnovati ustanovu, privredno društvo ili drugu organizaciju iz ovih oblasti ili se zajemčena prava mogu ostvarivati samo kroz osnivanje onog oblika organizovanja koji je predviđen odgovarajućim sistemskim zakonom. Ovo iz razloga što, saglasno članu 7. stav 1. Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja („Službeni glasnik RS“, br. 72/09 i 52/11), delatnost obrazovanja i vaspitanja obavlja ustanova, a saglasno članu 22. Zakona o kulturi („Službeni glasnik RS“, broj 72/09), ustanova kulture je pravno lice osnovano radi obavljanja kulturne delatnosti kojom se obezbeđuje ostvarivanje prava građana, odnosno zadovoljavanje potreba građana kao i ostvarivanje drugog zakonom utvrđenog interesa u oblasti kulture, dok se, nasuprot tome, u oblasti javnog informisanja (štampanih i elektronskih medija) mogu osnovati privredna društva.

Član 5.

Odredba člana 5. Zakona sporna je, po mišljenju inicijatora, u delu kojim je propisano da nacionalni savet može da bude korisnik sredstava u javnoj svojini, u skladu sa zakonom, a iz razloga što inicijator osporenu odredbu smatra nesaglasnom sa odredbama člana 86. i 87. Ustava. Navedena odredba osporena je pre donošenja Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik RS“, broj 72/11). Tim zakonom je, u članu 19, određeno da korisnici stvari u javnoj svojini mogu biti i „ostala pravna i fizička lica“, pri čemu im se stvar u javnoj svojini može dati na korišćenje na način predviđen zakonom.

Imajući u vidu da osporena odredba člana 5. Zakona sticanje svojstva korisnika sredstava (stvari) u javnoj svojini vezuje za način i domet propisan zakonom i da je nakon podnošenja inicijative ovo pitanje zakonski uređeno, Ustavni sud je odbacio inicijativu za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti člana 5. Zakona, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, jer nisu ispunjene pretpostavke za vođenje postupka.

OSPORENE ODREDBE GLAVE III. ZAKONA - ''NADLEŽNOSTI NACIONALNOG SAVETA''

Osporavajući odredbe Glave III. Zakona, pojedini inicijatori načelno ukazuju da Zakon određuje „nadležnosti“ nacionalnih saveta, a da nacionalni savet po svojoj pravnoj prirodi ne može imati nadležnosti, jer se pojam nadležnosti odnosi isključivo na Republiku, autonomnu pokrajinu i jedinicu lokalne samouprave, odnosno na državne organe i organe autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave.

Ustavni sud nalazi da su razlozi sadržani u podnetim inicijativama ustavnopravno utemenjeni pošto je odredbama člana 97. Ustava utvrđena nadležnost Republike Srbije, odredbama člana 183. Ustava nadležnost autonomne pokrajine, a odredbama člana 190. Ustava nadležnost opštine (prema članu 189. stav 3. Ustava grad ima nadležnosti koje su Ustavom poverene opštini, a zakonom mu se mogu poveriti i druge nadležnosti, dok prema članu 189. stav 5. Ustava, grad Beograd ima nadležnosti koje su Ustavom i zakonom poverene opštini i gradu, a zakonom o glavnom gradu mogu mu se poveriti i druge nadležnosti). Takođe, pojedinim odredbama Ustava utvrđene su nadležnosti najviših državnih organa, a odgovarajućim zakonima kojima se ustanovljava neki državni organ određene su i nadležnosti tog organa. Nasuprot tome, odredbom člana 137. stav 2. Ustava utvrđeno je da se pojedina javna ovlašćenja zakonom mogu poveriti i preduzećima, ustanovama, organizacijama i pojedincima. Kako je nacionalni savet nacionalne manjine, prema članu 3. stav 3. Zakona, pravno lice čiji je ustavnopravni osnov postojanja odredba člana 75. stav 3. Ustava, to je za Ustavni sud nesporno da se i nacionalnom savetu, kao specifičnoj „organizaciji“, mogu zakonom poveriti pojedina javna ovlašćenja iz oblasti obrazovanja, kulture, javnog obaveštavanja na jezicima nacionalnih manjina i službene upotrebe jezika i pisma nacionalne manjine, jer o pojedinim pitanjima iz ovih oblasti, saglasno odredbi člana 75. stav 2. Ustava, pripadnici nacionalnih manjina sami odlučuju ili učestvuju u odlučivanju. Stoga se za Ustavni sud kao sporno ustavnopravno postavlja pitanje da li je zakonodavac određivanjem da nacionalni saveti imaju „nadležnosti“ u određenim oblastima izašao izvan Ustavom utvrđenog položaja nacionalnog saveta ili se radi samo o terminološkoj grešci, tako da korišćeni pojam ima značenje isključivo određenih javnih ovlašćenja koja se, u skladu sa članom 137. stav 2. Ustava, ovim zakonom poveravaju nacionalnim savetima.

Član 10. tač. 6), 10), 11), 12), 13) i 15)

Odredba člana 10. tačka 6) Zakona kojom je predviđeno da nacionalni savet osniva udruženja, fondacije, privredna društva u oblastima kulture, obrazovanja, obaveštavanja i službene upotrebe jezika i pisma i drugim oblastima od značaja za očuvanje identiteta nacionalne manjine, osporena je, sa jedne strane, istim razlozima kao i odredba člana 2. stav 2. Zakona, kada je reč o osnivanju privrednih društava, a sa druge strane, tvrdnjom da Ustav ne poznaje „druge oblasti od značaja za očuvanje identiteta nacionalne manjine“, te je proširivanje „nadležnosti“ nacionalnog saveta nesaglasno sa Ustavom, jer stvara pravni osnov da nacionalni savet može da osniva udruženja, fondacije i privredna društva u bilo kojoj oblasti društvenog života koju sam odredi da je od značaja za očuvanje identiteta nacionalne manjine. Ustavni sud ocenjuje da se pored pitanja koje bi sa kao sporno moglo postaviti vezano za osnivanje privrednih društava, u ovom slučaju otvara i pitanje da li je osporena odredba u delu u kome propisuje da nacionalni savet osniva udruženja, fondacije i privredna društva i u drugim oblastima od značaja za očuvanje identiteta nacionalne manjine, saglasna sa odredbama člana 75. Ustava kojima su, numerus clausus, utvrđene oblasti mogućeg delovanja nacionalnog saveta.

Odredbe člana 10. tač. 10) i 11) Zakona kojima je predviđeno da nacionalni savet učestvuje u pripremi propisa i predlaže izmenu i dopunu propisa kojima se uređuju Ustavom grantovana prava nacionalnih manjina u oblasti kulture, obrazovanja, obaveštavanja i službene upotrebe jezika i pisma (tačka 10)) i da predlaže posebne propise i privremene mere u oblastima u kojima se ostvaruje pravo na samoupravu (tačka 11)), inicijator osporava sa stanovišta njihove saglasnosti sa Ustavom utvrđenim pravom predlaganja zakona, drugih propisa i opštih akata iz člana 107. Ustava i Ustavom utvrđenom nadležnošću Vlade kao nosioca izvršne vlasti da prema članu 123. tačka 3. Ustava donosi uredbe i druge opšte akte radi izvršavanja zakona. Ustavni sud nalazi da se u odnosu na osporene zakonske odredbe osnovano postavlja pitanje, pre svega, njihove saglasnosti sa odredbama člana 107. Ustava kojima je izričito utvrđen krug subjekata koji imaju pravo predlaganja zakona, drugih propisa i opštih akata. Sud je pri tome imao u vidu i odredbe člana 19. stav 9. Zakona o zaštiti prava i sloboda nacionalnih manjina („Službeni list SRJ“, broj 11/02, „Službeni list SCG“, broj 1/03 i „Službeni glasnik RS“, broj 72/09-drugi zakon), koje predviđaju samo pravo nacionalnog saveta da se „obrati organima vlasti (organi države, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave) u vezi sa svim pitanjima koja utiču na prava i položaj nacionalnih manjina“, a ne i pravo učestvovanja u pripremi i predlaganja izmena i dopuna propisa.

Odredbama tač. 12) i 13) člana 10. Zakona je propisano da nacionalni savet pokreće postupak pred Ustavnim sudom, Zaštitnikom građana, pokrajinskim i lokalnim ombudsmanom i drugim nadležnim organima, kada proceni da je došlo do povrede Ustavom i zakonom garantovanih prava i sloboda pripadnika nacionalnih manjina (tačka 12)) i da postupak iz tačke 12) ovog člana pokreće u ime pripadnika nacionalne manjine, uz prethodno pribavljeno pismeno ovlašćenje (tačka 13)). Navedene odredbe Zakona osporene su u delu koji se odnosi na pokretanje postupka pred Ustavnim sudom, i to sa stanovišta njihove saglasnosti sa odredbama člana 168. st. 1. i 2. Ustava. Ustavni sud, kao prvo, konstatuje da je osporena odredba člana 10. tačka 12) Zakona nedovoljno precizna tako da se iz njene sadržine ne može sa sigurnošću zaključiti da li se pod „pokretanjem postupka pred Ustavnim sudom“ podrazumeva i pokretanje postupka za ocenu ustavnosti i zakonitosti opšteg akta kojim se uređuju prava pripadnika nacionalnih manjina, u kom slučaju bi se kao sporno ustavnopravno pitanje postavilo da li je ova osporena odredba saglasna sa članom 168. stav 1. Ustava koji taksativno utvrđuje ko ima pravo da pred Ustavnim sudom pokrene postupak za ocenu ustavnosti i zakonitosti. Sa druge strane, prema članu 166. stav 1. Ustava, Ustavni sud je nadležan da štiti i ljudska i manjinska prava, te u tom smislu Ustav u članu 170. ustanovio ustavnu žalbu kao izuzetno i posebno pravno sredstvo za zaštitu Ustavom zajemčenih ljudskih i manjinskih prava i sloboda. Zakonom o Ustavnom sudu, kojim je uređen postupak pred Ustavnim sudom, pa tako i postupak po ustavnoj žalbi, propisano je, u članu 83. stav 2, da ustavnu žalbu u ime lica koje smatra da mu je pojedinačnim aktom ili radnjom državnog organa ili imaoca javnog ovlašćenja povređeno ili uskraćeno neko zajemčeno pravo ili sloboda, na osnovu njegovog pismenog ovlašćenja, može izjaviti drugo fizičko lice, odnosno državni ili drugi organ nadležan za praćenje i ostvarivanje ljudskih i manjinskih prava i sloboda. Ako se osporene odredbe tač. 12) i 13) člana 10. Zakona posmatraju u međusobnoj povezanosti, postavlja se pitanje da li se pokretanje postupka pred Ustavnim sudom odnosi samo na pokretanje postupka po ustavnoj žalbi. Međutim, i u tom slučaju, pošto je Zakon o Ustavnom sudu onaj zakon kojim se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje postupak pred Ustavnim sudom, sporno je da li odredba tačke 12) člana 10. Zakona daje pravo nacionalnom savetu da može podneti ustavnu žalbu ne samo u ime određenog pripadnika nacionalne manjine, kao njegov punomoćnik, već i u svoje ime, ako proceni da se nekim pojedinačnim aktom ili radnjom došlo do kršenja ili ugrožavanja ustavnih prava i sloboda pripadnika neke nacionalne manjine. Konačno, sa stanovišta načela jedinstva pravnog poretka, te činjenice da je postupak pred Ustavnim sudom, kao što je rečeno, uređen Zakonom o Ustavnom sudu, postavlja se i pitanje da li se nacionalni savet može smatrati „drugim organom“ nadležnim za praćenje i ostvarivanje ljudskih i manjinskih prava i sloboda, koji se, u smislu člana 83. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, može pojaviti kao punomoćnik podnosioca ustavne žalbe.

Odredba tačke 15) člana 10. Zakona, kojom je određeno da nacionalni savet odlučuje o drugim pitanjima koja su mu poverena zakonom, aktom autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave, sporna je sa stanovišta njene saglasnosti sa članom 137. stav 2. Ustava kojim je utvrđeno da se pojedina javna ovlašćenja mogu poveravati samo zakonom.

Član 11. stav 3.

Odredba člana 11. stav 3. Zakona kojom je predviđeno da Republika, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave kao osnivači ustanova iz stava 1. ovog člana (ustanove vaspitanja, obrazovanja, učeničkog i studentskog standarda) mogu u celini ili delimično preneti osnivačka prava na nacionalni savet, osporena je u odnosu na odredbe člana 1, člana 182. stav 1, člana 190. stav 1. tačka 4, člana 97, člana 71. i člana 79. Ustava. Tvrdnje inicijatora o nesaglasnosti osporene odredbe sa Ustavom zasnivaju se na tome da je Republika Srbija definisana kao država srpskog naroda i svih građana koji u njoj žive, da pravo na pokrajinsku autonomiju prema Ustavu pripada građanima, da se jedinice lokalne samouprave staraju o zadovoljavanju potreba građana u oblasti prosvete, da je pravo na obrazovanje jedno od prava koje se jemči svim građanima i da je Republika nadležna da obezbeđuje ostvarivanje zajemčenih sloboda i prava i da uređuje i obezbeđuje sistem u oblasti obrazovanja, te da se stoga osnivačka prava nad ustanovama obrazovanja i vaspitanja ne mogu prenositi na tela koja ne oličavaju građane, već jedan etnos. Inicijator, takođe, ističe da je odredbom člana 79. Ustava pripadnicima nacionalnih manjina, kao jedno od prava na očuvanje posebnosti garantovano pravo na školovanje na svom jeziku u državnim ustanovama i i ustanovama autonomnih pokrajina, koje ne predviđa mogućnost da se država odriče svoje obaveze da takvim školama upravlja i da osnivačka prava prenosi na druge subjekte.

Ustavni sud konstatuje da je članom 71. stav 1. Ustava svakome zajemčeno pravo na obrazovanje i da, saglasno tome, Republika Srbija uređuje i obezbeđuje ostvarivanje i zaštitu sloboda i prava građana i sistem u oblasti obrazovanja (član 97. tač. 2. i 10. Ustava). Prema tome, pravo na obrazovanje je pravo koje se jemči svim građanima Republike Srbije, čije ostvarivanje je, kada je reč o predškolskom, osnovnom i srednjem obrazovanju, na sistemski način uređeno Zakonom o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja (razrađeno zakonima o predškolskom obrazovanju, o osnovnoj školi, o srednjoj školi, o udžbenicima i nastavnim sredstvima), dok je visoko obrazovanje uređeno Zakonom o visokom obrazovanju. Članom 79. stav 1. Ustav pripadnicima nacionalnih manjina posebno garantuje pravo na školovanje na svom jeziku u državnim ustanovama i ustanovama autonomnih pokrajina i na osnivanje privatnih obrazovnih ustanova. Odredbama člana 29. Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja propisano je, pored ostalog, da se broj i prostorni raspored ustanova čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave, prema vrsti i strukturi, planira aktom Ministarstva (nadležnog za oblast prosvete), da se ustanova iz stava 1. ovog člana osniva u skladu sa aktom o mreži ustanova, da akt o mreži predškolskih ustanova i akt o mreži osnovnih škola čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave, donosi skupština jedinice lokalne samouprave, na osnovu kriterijuma koje utvrdi Vlada, da se u jedinici lokalne samouprave u kojoj je u službenoj upotrebi i jezik i pismo nacionalne manjine, odnosno u kojoj se obrazovno-vaspitni rad izvodi na jeziku i pismu nacionalne manjine, akt o mreži predškolskih ustanova i akt o mreži osnovnih škola donosi uz prethodno pribavljeno mišljenje nacionalnog saveta nacionalne manjine čiji je jezik i pismo u službenoj upotrebi u jedinici lokalne samouprave, odnosno čiji se jezik i pismo koristi u obrazovno-vaspitnom radu, da saglasnost na akt o mreži osnovnih škola daje Ministarstvo, a da akt o mreži srednjih škola donosi Vlada. Prema Zakonu o visokom obrazovanju, Vlada osniva i visokoškolske ustanove i za svaku visokoškolsku ustanovu daje saglasnost na godišnji broj studenata koji se upisuje na studije. Na svim nivoima obrazovanja, na način predviđen Zakonom o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja i Zakonom o viskom obrazovanju obrazovnu ustanovu može osnovati i svako fizičko ili pravno lice.

Polazeći od prethodno navedenog, Ustavni sud nalazi da se kao sporno postavlja ustavnopravno pitanje da li je osporena odredba saglasna Ustavom utvrđenoj obavezi države iz člana 79. stav 1. Ustava da pripadnicima nacionalnih manjina obezbeđuje pravo na školovanje na svom jeziku u državnim ustanovama i sistemskim zakonima razrađeno ostvarivanje ovog prava, a koje, kada je reč o predškolskom, osnovnom i srednjem obrazovanju, predviđa i mehanizam učešća predstavnika nacionalnog saveta nacionalne manjine u upravljanju ustanovom u kojoj se obrazovno-vaspitni rad obavlja na jeziku i pismu nacionalne manjine (član 54. Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja).

Član 12.

Odredbama člana 12. Zakona uređeno je učešće nacionalnog saveta u upravljanju ustanovama predškolskog, osnovnog i srednjeg obrazovanja i vaspitanja, ustanovama visokog obrazovanja, kao i ustanovama učeničkog i studentskog standarda.

Za Ustavni sud se kao sporno postavlja ustavnopravno pitanje da li je učešće nacionalnih saveta u upravljanju ustanovama u oblasti obrazovanja, a koje obuhvata i učešće u upravljanju ustanovama u kojima se vaspitno-obrazovni rad ne izvodi na jeziku nacionalne manjine, u upravljanju ustanovama učeničkog i studentskog standarda koje nisu vaspitno-obrazovne ustanove, saglasno odredbama čl. 75. i 79. Ustava. S obzirom na to da osporene odredbe Zakona predviđaju učešće nacionalnih saveta u upravljanju ustanovama čiji je osnivač Republika, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave, što znači da se njihov rad finansira iz budžeta, dakle iz javnih prihoda čiji su obveznici svi građani, postavlja se i pitanje da li se ovako datim pravima pripadnicima nacionalnih manjina narušava načelo jednakosti svih pred Ustavom i zakonom iz člana 21. stav 1. Ustava ili Zakonom široko data prava učešća u upravljanju ustanovama mogu imati ustavnopravno utemeljenje u odredbi člana 21. stav 4. Ustava koja utvrđuje da se ne smatraju diskriminacijom posebne mere koje Republika Srbija može uvesti radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koja su suštinski u nejednakom položaju sa ostalim građanima. Takođe, pošto je predviđeni način učešća nacionalnih saveta delom različit od načina na koji je njihovo učešće u organima upravljanja propisano sistemskim zakonima kojima se uređuje ova oblast društvenog života, postavlja se pitanje da li zakonodavac takvim propisivanjem narušio načelo iz člana 4. stav 1. Ustava.

Član 13. tačka 3)

Osporenom zakonskom odredbom je propisano da nacionalni savet daje mišljenje Nacionalnom prosvetnom savetu na nastavne programe srpskog jezika, kao nematernjeg. Inicijator smatra da navedena odredba „uveliko prevazilazi ulogu koju nacionalni saveti nacionalnih manjina imaju prema Ustavu ... u sferi obrazovanja“.

U odnosu na osporenu odredbu člana 13. tačka 3) Zakona, kao sporno se može postaviti pitanje da li je zakonodavac propisivanjem ove „nadležnosti“ nacionalnog saveta izašao izvan okvira prava pripadnika nacionalnih manjina da učestvuju u odlučivanju o pojedinim pitanjima vezanim za svoju kulturu, obrazovanje i dr, kako je to utvrđeno u članu 75. stav 2. Ustava ili se davanje mišljenja u konkretnom slučaju može smatrati delom procesa u kome Nacionalni prosvetni savet, saglasno članu 14. tačka 10) Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja, u okviru Zakonom ustanovljenih nadležnosti, „obezbeđuje konsultacije i pribavlja mišljenje predstavnika relevantnih društveno marginalizovanih grupa“, pošto inače, saglasno tački 8) istog člana Zakona, Nacionalni prosvetni savet predlaže ministru odobravanje udžbenika i nastavnih sredstava.

Član 14.

Osporenim odredbama člana 14. Zakona uređeno je učešće nacionalnih saveta u postupku odobravanja udžbenika i nastavnih sredstava koji koriste u obrazovno-vaspitnom radu koji se izvodi na jeziku nacionalne manjine, i to tako što je propisano da Nacionalni prosvetni savet predlaže ministru nadležnom za poslove obrazovanja davanje odobrenja za korišćenje udžbenika i nastavnih sredstava čiji sadržaji izražavaju posebnosti nacionalne manjine, uz prethodnu saglasnost nacionalnog saveta, kao i da ministar daje odobrenje za korišćenje domaćih ili uvezenih udžbenika na jeziku nacionalne manjine, na predlog nacionalnog saveta.

Zakonom o udžbenicima i drugim nastavnim sredstvima („Službeni glasnik RS“, broj 72/09) propisan je postupak odobravanja udžbenika i nastavnih sredstava koji se koriste u izvođenju nastave, između ostalog, i na jezicima nacionalnih manjina. Tako prema članu 20. stav 3. ovog zakona ministar odobrava udžbenike za jezike nacionalnih manjina i za pojedine predmete od interesa za nacionalne manjine – na predlog Nacionalnog prosvetnog saveta i na osnovu pozitivnog mišljenja nacionalnog saveta nacionalne manjine, obrazovanog u skladu sa zakonom. Analogno ovlašćenje na teritoriji autonomne pokrajine ima pokrajinski organ nadležan za poslove obrazovanja (član 21. Zakona). Prema članu 28. ovog zakona, strani udžbenik može da se odobri za upotrebu samo u skladu sa ovim zakonom (stav 1.), i to tako što ministar, na obrazloženi zahtev odgovarajućeg stručnog organa u školi, može da odobri udžbenik za odgovarajući predmet i razred koji je u upotrebi u zemlji matici i koji je štampan na jeziku i pismu pripadnika nacionalne manjine, uz pribavljeno pozitivno mišljenje nacionalnog saveta nacionalne manjine i Zavoda (stav 3.), dok to isto i na isti način na teritoriji autonomne pokrajine čini organ nadležan za poslove obrazovanja (stav 4.).

Iz navedenog sledi, po nalaženju Ustavnog suda, da se kao sporno postavlja pitanje da li je osporenim odredbama člana 14. Zakona izmenjen postupak odobravanja udžbenika za koji je izričito predviđeno da se uređuje Zakonom o udžbenicima i nastavnim sredstvima.

Član 15. tač. 5), 6) i 7)

Odredbama tač. 5), 6) i 7) člana 15. Zakona propisano je da nacionalni savet nadležnom ministru daje mišljenje u postupku davanja saglasnosti na obavljanje delatnosti škole van sedišta škole u kojoj se nastava izvodi na jeziku nacionalne manjine (tačka 5)), da predlaže osnivaču osamostaljivanje izdvojenog odeljenja škole u kojem se nastava izvodi na jeziku nacionalne manjine (tačka 6)) i da daje mišljenje u postupku utvrđivanja broja učenika za upis u srednju školu, kao i u postupku davanja saglasnosti na broj učenika za sticanje stručne osposobljenosti, prekvalifikacije, dokvalifikacije i specijalizacije (tačka 7)).

Kao razloge osporavanja ovih odredaba Zakona inicijator navodi to da se iste ne mogu dovesti u vezu sa ustavnim konceptom samouprave nacionalnih manjina u sferi obrazovanja, jer smisao ovog koncepta nije formiranje „etnički čistih škola“, dok se, sa druge strane, tačkom 7) ovog člana Zakona nacionalnom savetu daje ovlašćenje da učestvuje u postupku odlučivanja o broju učenika koji će biti upisan nezavisno od toga da li se radi o upisu u školu u kojoj se nastava izvodi na jeziku nacionalne manjine, što prevazilazi ustavnu ulogu nacionalnog saveta.

Pošto odredbe člana 15. tač. 5) i 6) Zakona predviđaju da nacionalni savet „daje mišljenje“, odnosno „predlaže“ formiranje tzv. izdvojenih odeljenja, odnosno osamostaljivanje izdvojenog odeljenja, i to u školama u kojima se nastava izvodi na jeziku nacionalne manjine, a što je, po nalaženju Ustavnog suda, u skladu sa obezbeđivanjem kvalitetnog obrazovanja pripadnika nacionalnih manjina, Ustavni sud smatra da zakonodavac osporenim odredbama nije izašao izvan Ustavom utvrđenih granica ostvarivanja kolektivnih prava pripadnika nacionalnih manjina putem nacionalnih saveta. Stoga je Sud zaključio da inicijator iznetim razlozima osporavanja nije potkrepio tvrdnju da ima osnova za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti, te je, kao neprihvatljivu, odbacio inicijativu u odnosu na osporene odredbe člana 15. tač. 5) i 6) Zakona, saglasno članu 53. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu.

U odnosu na odredbu tačke 7) člana 15. Zakona, Ustavni sud je utvrdio da se postavlja pitanje da li osporena odredba ima značenje ovlašćenja za davanje mišljenja u postupku utvrđivanja broja učenika za upis u sve srednje škole, odnosno za sticanje stručne osposobljenosti, prekvalifikacije, dokvalifikacije i specijalizacije, bez obzira na to da li se radi o ustanovi u kojoj se nastava izvodi na jeziku nacionalne manjine ili ne, te da li je u tom slučaju pripadnicima nacionalnih manjina dato ovlašćenje da odlučuju i o pitanjima koja se ne tiču njihovog obrazovanja, što izlazi izvan jemstva iz člana 75. stav 2. Ustava ili pak osporena odredba ima značenje davanja mišljenja samo u odnosu na obrazovne ustanove u kojima se nastava izvodi na jeziku neke od nacionalnih manjina.

Član 16. stav 3.

Osporenom odredbom Zakona predviđeno je da Republika, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave kao osnivači ustanova iz člana 1. ovog zakona (ustanove u oblasti kulture koje su osnovane radi očuvanja, unapređenja i razvoja kulturne posebnosti i očuvanja nacionalnog identiteta nacionalne manjine) mogu u celini ili delimično preneti osnivačka prava na nacionalni savet.

Imajući u vidu odredbe člana 75. stav 2. i člana 97. tačka 10. Ustava, saglasno kojima je Republika, uređujući sistem u oblasti kulture Zakonom o kulturi u članu 24. stav 3. tog zakona predvidela istovetno rešenje, te činjenicu da do delimičnog ili potpunog prenosa osnivačkih prava može doći upravo i samo u odnosu na one ustanove kulture koje su i osnovane radi očuvanja kulturnih posebnosti pripadnika određene nacionalne manjine, Ustavni sud nalazi da razlozima inicijative nije potkrepljena tvrdnja da ima osnova za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti sporne odredbe, te je, saglasno članu 53. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odbacio kao neprihvatljivu inicijativu za ocenu ustavnosti člana 16. stav 3. Zakona.

Čl. 17. i 18.

Inicijativom podnetom 2. jula 2010. godine formalno su osporene i odredbe čl. 17. i 18. Zakona, ali kako se nijedan navod inicijative ne odnosi na ove zakonske odredbe, Ustavni sud je u tom delu inicijativu odbacio, saglasno članu 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, jer nisu ispunjene pretpostavke za pokretanje i vođenje postupka.

Član 19.

Inicijativama podnetim Ustavnom sudu odredba člana 19. stav 1. Zakona osporena je u delu kojim je predviđeno da nacionalni savet može, na način utvrđen zakonom, osnivati ustanove i privredna društva „za obavljanje novinsko-izdavačke i radio-televizijske delatnosti“, dok je odredba stava 2. ovog člana, prema kojoj Republika, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave kao osnivači javnih preduzeća i ustanova u oblasti javnog informisanja koje u celini ili delimično vrše informisanje na jeziku nacionalne manjine mogu, u sporazumu sa nacionalnim savetom, u celini ili delimično preneti osnivačka prava na nacionalni savet, osporena u celini.

Iz sadržine inicijative kojom je osporena odredba stava 1. člana 19. Zakona ne može se utvrditi u odnosu na koju ustavnu odredbu i iz kojih razloga inicijator smatra da ova odredba nije saglasna sa Ustavom.

Razloge osporavanja odredbe stava 2. člana 19. Zakona inicijatori nalaze u odredbama čl. 137. Ustava, kao i u načelu utvrđenom članom 4. stav 1. Ustava, pozivajući se na to da, sa jedne strane, prenošenje javnih ovlašćenja može biti učinjeno isključivo zakonom, a ne „sporazumom“, da ista ustavna norma predviđa da javne službe (ustanove i javna preduzeća) mogu osnovati samo Republika, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave, te da sistemski zakoni kojima se uređuje oblast javnog informisanja i posebno oblast elektronskih medija – Zakon o javnom informisanju („Službeni glasnik RS“, br. 43/03, 61/05, 71/09 i 89/10) i Zakon o radidifuziji („Službeni glasnik RS“, br. 42/02, 97/04, 76/05, 79/05, 62/06, 85/06, 86/06 i 41/10) izričito propisuju da država i teritorijalna autonomija ne mogu biti osnivači javnih glasila.

Ispitujući postojanje procesnih pretpostavki za postupanje po inicijativi za pokretanje postupka u odnosu na odredbu člana 19. stav 1. Zakona, Ustavni sud je konstatovao da Ustav u članu 79. stav 1. izričito utvrđuje da pripadnici nacionalnih manjina imaju pravo na osnivanje sopstvenih sredstava javnog obaveštavanja, u skladu sa zakonom i da zakoni kojima se u celini, na sistemski način uređuje oblast javnog informisanja – štampanih i elektronskih medija, ne isključuju mogućnost da pravna lica poput nacionalnog saveta nacionalne manjine osnuju javno glasilo. Stoga je Ustavni sud, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, odbacio inicijativu za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti člana 19. stav 1. Zakona.

Sa druge strane, Ustavni sud je Rešenjem IUz-27/2011 od 12. decembra 2012. godine pokrenuo postupak za ocenu ustavnosti odredbe člana 17. Zakona o zaštiti prava i sloboda nacionalnih manjina, nalazeći da se kao sporno postavlja pitanje da li važeći pravni poredak daje mogućnost državi da osniva radio i televizijske stanice izuzev javnog servisa koji je osnovan zakonom. Imajući u vidu već pokrenuti postupak pred Ustavnim sudom, te odredbu člana 14. stav 3. Zakona o javnom informisanju koja se odnosi na oblast štampanih medija, postavlja se kao sporno i ustavnopravno pitanje da li je uopšte moguće uređivati prenos osnivačkih prava u oblasti javnog informisanja kako to predviđa osporeni član 19. stav 2. Zakona.

Član 20. tač. 1) do 4)

Osporenim odredbama Zakona uređeno je učešće nacionalnih saveta u upravljanju ustanovama javnog radiodifuznog servisa. Inicijator smatra da se navedena pitanja ne mogu podvesti pod ustavni koncept samouprave i kolektivnih prava u sferi obaveštavanja pod kojima Ustav u članu 75. stav 2. podrazumeva odlučivanje pripadnika nacionalnih manjina o „pojedinim pitanjima vezanim za ... obaveštavanje“. Podnosilac inicijative takođe ističe da direktan uticaj koji nacionalni saveti imaju na izbor i imenovanje organa upravljanja i rukovođenja Radiodifuznom ustanovom Srbije i Radiodifuznom ustanovom Vojvodine nije u saglasnosti sa pravom iz člana 53. Ustava kojim se svakome jemči da pod jednakim uslovima stupa u javne službe i na javne funkcije.

Pošto su radiodifuzne ustanove Zakonom o radiodifuziji osnovane radi ostvarivanja opšteg interesa u oblasti javnog radiodifuznog servisa, dakle opšteg interesa za sve građane u oblasti javnog informisanja putem elektronskih medija (radija i televizije), kao sporno se postavlja pitanje da li pripadnici nacionalnih manjina, mimo ostalih građana Srbije mogu imati, s pozivom na član 75. stav 2. Ustava, posebna (veća) prava u postupku izbora, odnosno imenovanja organa upravljanja i rukovođenja ustanovama javnog radiodifuznog servisa i da li po tom osnovu ovim zakonom može biti izmenjen postupak izbora i imenovanja koji je propisan zakonom o radiodifuziji kojim su i obrazovane Radiodifuzna ustanova Srbije i Radiodifuzna ustanova Vojvodine.

Član 21.

Odredbe člana 21. Zakona takođe su formalno obuhvaćene dvema podnetim inicijativama, ali nijedna od njih ne sadrži nijedan navod koji bi se odnosio na sadržinu osporenih zakonskih normi, te je stoga Ustavni sud takve inicijative odbacio, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, jer nisu ispunjene pretpostavke za vođenje postupka.

Član 22. tačka 1)

Prema odredbi člana 22. tačka 1) Zakona, nacionalni savet u oblasti službene upotrebe jezika i pisma utvrđuje tradiocionalne nazive jedinica lokalne samouprave, naseljenih mesta i drugih geografskih naziva na jeziku nacionalne manjine, ako je na području jedinice lokalne samouprave ili naseljenog mesta jezik nacionalne manjine u službenoj upotrebi. Istom odredbom Zakona je predviđeno da nazivi koje je utvrdio nacionalni savet postaju nazivi u službenoj upotrebi pored naziva na srpskom jeziku i objavljuju se u „Službenom glasniku Republike Srbije“, a u slučaju nacionalnih saveta čije je sedište na teritoriji Autonomne pokrajine Vojvodine u „Službenom listu Autonomne pokrajine Vojvodine“.

U inicijativi se iznosi mišljenje da službena upotreba drugih jezika, predviđena članom 10. Ustava, ne može da znači i službenu upotrebu „tradicionalnih naziva koji nisu sastavni deo tih jezika“. Osim toga, tumačenjem odredbe člana 79. stav 1. Ustava prema kojoj pripadnici nacionalnih manjina, između ostalog, imaju pravo da u sredinama gde čine značajniju populaciju, tradicionalni lokalni nazivi, imena ulica, naselja i topografske oznake budu ispisane i na njihovom jeziku, dolazi se do zaključka da to pravo ne znači da su ovi nazivi i u službenoj upotrebi.

Kako su razlozi osporavanja odredbe člana 22. tačka 1) Zakona zasnovani na pogrešnom tumačenju ustavnih normi na koje se inicijator poziva, to je Ustavni sud inicijativu za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti navedene odredbe odbacio kao očigledno neosnovanu, saglasno članu 36. stav 1. tačka 5) Zakona o Ustavnom sudu.

Član 23.

Odredbama člana 23. Zakona je propisano da su „protivzakoniti, odnosno ništavi“ pojedinačni akti iz čl. 12. do 15. (oblast obrazovanja), 17. i 18. (oblast kulture) i 20. do 22. (oblast obaveštavanja i službene upotrebe jezika i pisma), koji su doneti bez odgovarajućeg mišljenja ili predloga nacionalnog saveta, a ako nacionalni savet i pored „uredno dostavljenog zahteva nadležnog organa“ u roku od 30 dana ne dostavi predlog ili mišljenje, pojedinačni akt se donosi i bez njih.

Podnosioci inicijativa smatraju da je predviđanje ništavosti kao najstrože sankcije za donošenje akta bez predloga ili pribavljenog mišljenja nacionalnog saveta suprotno ustavnom položaju državne uprave i Vlade kao nosioca izvršne vlasti, jer se vršenje nadležnosti izvršne vlasti dovodi u zavisnost od mišljenja tela koja oličavaju etnicitete, a što je suprotno parlamentarnom sistemu vlasti i načelima građanske demokratije na kojima počiva ustavni poredak.

Po oceni Ustavnog suda, u odnosu na član 23. Zakona se postavlja pitanje da li pravo pripadnika nacionalnih manjina da preko svojih predstavnika (izabranih u nacionalni savet) učestvuju u odlučivanju o pojedinim pitanjima iz oblasti navedenih u članu 75. stav 2. Ustava predstavlja svojevrsno ustavno ograničenje izvršne vlasti i drugih imalaca javnih ovlašćenja u odlučivanju u upravnom postupku (pošto se govori o ništavosti pojedinačnih akata). Sa druge strane, ukoliko je takvo ograničenje na Ustavu zasnovano, da li je propisivanje roka od 30 dana za dostavljanje predloga, odnosno mišljenja saglasno obavezama organa koji vodi upravni postupak da rešenje donese u roku propisanom zakonom kojim se uređuje upravni postupak, a koji, po pravilu, za čitav prvostepeni postupak iznosi 30 dana. Ovo posebno imajući u vidu da je pojedinim zakonima kojima su uređene oblasti u kojima se pojedina ovlašćenja poveravaju nacionalnim savetima već predviđen rok od 15 dana za dostavljanje mišljenja/predloga nacionalnog saveta.

Član 24.

Član 24. Zakona kojim je u taksativno navedenim slučajevima predviđena obaveza Republike, odnosno autonomne pokrajine ili jedinice lokalne samouprave da „na inicijativu nacionalnog saveta“ prenese, delimično ili u celini, osnivačka prava nad određenim ustanovama u oblasti obrazovanja, kulture i javnog informisanja i potom propisan način uređenja međusobnih odnosa prilikom prenosa osnivačkih prava, osporen je u osnovi istim razlozima kojima su osporene i prethodne odredbe Zakona koje predviđaju, u tim slučajevima, mogućnost da dođe do prenosa osnivačkih prava.

U tom smislu, pored već iznetih spornih pitanja, Ustavni sud nalazi da se dodatno postavlja pitanje da li prava pripadnika nacionalnih manjina iz člana 75. stav 2. Ustava može, a priori, da znači da sticanje svojstva osnivača nad ustanovom koju je izvorno, na način uređen važećim propisima, osnovala Republika, autonomna pokrajina ili jedinica lokalne samouprave može da zavisi isključivo od volje (inicijative) nacionalnog saveta, kada se ima u vidu da je prema odredbama Ustava pre svega država obavezna da svim građanima, pa i pripadnicima nacionalnih manjina, obezbedi ostvarivanje pojedinih zajemčenih prava, što u pojedinim oblastima upravo čini osnivanjem odgovarajućih institucija (u konkretnom slučaju ustanova kao javnih službi) za čiji rad i odgovara.

OSPORENE ODREDBE GLAVE IV. ZAKONA - ''ODNOS SA REPUBLIČKIM ORGANIMA, ORGANIMA AUTONOMNE POKRAJINE I ORGANIMA JEDINICA LOKALNE SAMOUPRAVE''

Član 25.

Osporenim odredbama člana 25. Zakona određeno je da nacionalni savet može podneti Narodnoj skupštini, Vladi i drugim državnim organima i posebnim organizacijama predloge, inicijative i mišljenja o pitanjima iz svoje nadležnosti (stav 1.), da će pre razmatranja i odlučivanja o pitanjima iz oblasti iz člana 2. ovog zakona organi iz stava 1. ovog člana zatražiti mišljenje nacionalnih saveta (stav 2.), da će se postupak pribavljanja mišljenja urediti poslovnicima organa iz stava 1. ovog člana (stav 3.) i da nacionalni savet može podneti inicijativu Vladi za ukidanje, odnosno poništenje propisa državnih organa i posebnih organizacija, koji nisu u skladu sa odredbama ovog zakona i drugih zakona i propisa koji se odnose na nacionalne manjine (stav 4.).

Inicijatori ističu da su navedene zakonske odredbe suprotne ustavnom položaju Narodne skupštine, Vlade i drugih državnih organa, jer ih ograničavaju u vršenju Ustavom utvrđenih nadležnosti, posebno kada je reč o Narodnoj skuštini i Vladi, pošto znače da Narodna skupština ne može doneti nijedan zakon u oblastima obrazovanja, kulture, javnog informisanja i službene upotrebe jezika i pisma ako prethodno ne zatraži mišljenje od nacionalnog saveta, niti Vlada može doneti uredbu ili drugi opšti akt za izvršavanje ovih zakona, bez traženja mišljenja od nacionalnog saveta, iako za to ima Ustavom utvrđeno generalno ovlašćenje. Pored toga, inicijatori ukazuju da se odredbom stava 3. osporenog člana 25. Narodna skupština i Vlada ograničavaju u autonomnom pravu da poslovnikom samostalno urede način svog rada.

Vezano za odredbe člana 25. Zakona, Ustavni sud najpre konstatuje da formulacija iz stava 1. ovog člana „i drugim državnim organima i posebnim organizacijama“ nije jasna, pošto pojam „državni organi“ obuhvata sve organe obrazovane Ustavom i zakonima koji vrše državnu vlast (uključujući i sudove, javna tužilaštva, Ustavni sud, organe državne uprave, itd.), dok pojam „posebne organizacije“ označava jednu vrstu organa državne uprave. Sa druge strane, uslovljavanje, posebno Narodne skupštine i Vlade da pre razmatranja i odlučivanja o navedenim pitanjima zatraže mišljenje od nacionalnog saveta, kako je to predviđeno stavom 2. člana 25. otvara pitanje mešanja nacionalnog saveta u vršenje zakonodavne vlasti, koja je u isključivoj nadležnosti Narodne skupštine i vršenje izvršne vlasti u delu koji se, saglasno Zakonu o državnoj upravi, ne može poveriti kao javno ovlašćenje, jer je donošenje propisa deo vođenja unutrašnje politike koja je, saglasno članu 123. Ustava, u isključivoj nadležnosti Vlade. Kao sporno se postavlja i pitanje da li obaveza da se postupak pribavljanja mišljenja uredi poslovnikom i najviših državnih organa ograničava njihovo autonomno pravo da samostalno uređuju svoj rad. Konačno, sa stanovišta ustavne pozicije pojedinih organa, kao sporno se može postaviti i pitanje ovlašćenja nacionalnog saveta da inicira Vladi ukidanje ili poništavanje opštih akata „državnih organa“, a ne samo organa državne uprave.

Član 26.

U osnovi analogno prethodnom članu, odredbama člana 26. Zakona uređuje se odnos nacionalnih saveta i njihova ovlašćenja u odnosu na organe autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave, te inicijatori smatraju da su iz prethodno navedenih razloga i ove odredbe ustavnopravno sporne.

Kako organi autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave nemaju zakonodavnu vlast, ali vrše normativnu funkciju u pitanjima koja predstavljaju njihovu izvornu nadležnost, to se i u odnosu na ove osporene odredbe Zakona mogu postaviti sporna pitanja vezana za ustavni domašaj prava pripadnika nacionalnih manjina da učestvuju u odlučivanju u pojedinim pitanjima iz oblasti obrazovanja, kulture, obaveštavanja na svom jeziku i službene upotrebe jezika i pisma.

OSPORENE ODREDBE GLAVE V. ZAKONA - ''MEĐUNARODNA I REGIONALNA SARADNjA''

Član 27.

Odredbama osporenog člana 27. Zakona dato je pravo nacionalnom savetu da, u skladu sa zakonom, sarađuje sa međunarodnim i regionalnim organizacijama, sa državnim organima, organizacijama i ustanovama u matičnim državama, kao i sa nacionalnim savetima ili sličnim telima nacionalnih manjina u drugim državama (stav 1.). Stavom 2. istog člana Zakona predviđeno je da predstavnici nacionalnog saveta učestvuju u pregovorima ili se konsultuju povodom pregovora o zaključivanju bilateralnih sporazuma sa matičnim državama, u delu koji se neposredno odnosi na prava nacionalnih manjina, dok prema stavu 3. predstavnici nacionalnih saveta učestvuju u radu mešovitih međudržavnih tela čiji je zadatak da nadziru sprovođenje bilateralnih međudržavnih sporazuma o zaštiti prava određene nacionalne manjine.

Inicijator ističe da osporene odredbe šire ustavni koncept sadržan u članu 80. stav 3. Ustava koji utvrđuje da pripadnici nacionalnih manjina imaju pravo na nesmetane veze i saradnju sa sunarodnicima izvan teritorije Republike Srbije.

Polazeći od odredbe člana 80. stav 3. Ustava koja predstavlja ustavni okvir za ostvarivanje saradnje pripadnika nacionalnih manjina sa sunarodnicima van teritorije Srbije, Sud nalazi da se postavljaju kao sporna ustavnopravna pitanja da li ova ustavna odredba podrazumeva i osnov za učešće nacionalnih saveta u utvrđivanju i vođenju međunarodne (spoljne) politike, a što je, prema članu 123. Ustava, nadležnost Vlade, da li ostvarivanje saradnje sa sunarodnicima može da obuhvati i saradnju sa međunarodnim i regionalnim organizacijama i sa državnim organima drugih (matičnih) država, te da li su i pripadnici nacionalnih manjina u ostvarivanju saradnje sa sunarodnicima u matičnim državama vezani spoljnom politikom Republike Srbije i obavezom poštovanja njenog teritorijalnog integriteta i pravnog poretka.

Na osnovu izloženog, Ustavni sud je ocenio da se osnovano postavljaju pitanja ustavnosti odredaba Zakona navedenih u tački 1. izreke, te je, saglasno članu 53. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio da pokrene postupak za utvrđivanje njihove neustavnosti i rešenje o pokretanju postupka dostavi donosiocu akta na odgovor, kao u tač. 1, 2. i 3. izreke, a u odnosu na ostale osporene odredbe Zakona inicijative je odbacio u tački 4. izreke kao neprihvatljive i u tački 5. izreke zbog nepostojanja pretpostavki za pokretanje postupka.

VII

Polazeći od svega izloženog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42a stav 1. tačka 5), člana 46. tač. 1) i 5) i člana 47. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu i člana 82. stav 1. tačka 10. i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, br. 24/08, 27/08 i 76/11), doneo Rešenje kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša B. Slijepčević

Slični dokumenti

IUz 882/2010: Odluka Ustavnog suda o ustavnosti odredaba Zakona o nacionalnim savetima nacionalnih manjina