Rešenje Ustavnog suda o odbacivanju zahteva za ocenu ustavnosti Zakona o PIO
Kratak pregled
Ustavni sud odbacuje zahtev za ocenu ustavnosti člana 63. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju. Sud je utvrdio da je o ustavnosti osporenih odredaba, koje se tiču obračuna godišnjeg ličnog koeficijenta, već odlučivao i da nema osnova za ponovno razmatranje.
Tekst originalne odluke
Republika SrbijaUSTAVNI SUD
IUz-912/2010
18.07.2013.
Beograd
Ustavni sud, u sastavu: predsednik dr Dragiša B. Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, mr Tomislav Stojković, dr Dragan Stojanović, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, na osnovu člana 167. stav 1. tačka 1. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 18. jula 2013. godine, doneo je
R E Š E Nj E
Odbacuje se zahtev za ocenjivanje ustavnosti odredaba člana 63. st. 1, 3, 4. i 6. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Službeni glasnik RS", br. 34/03, 64/04, 84/04, 85/05, 101/05, 63/06, 5/09, 107/09 i 101/10).
O b r a z l o ž e nj e
Ustavnom sudu su podnete tri inicijative za pokretanje postupka za ocenu ustavnosti odredaba člana 63. st. 1, 3, 4. i 6. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Službeni glasnik RS", br. 34/03, 64/04, 84/04, 85/05, 101/05, 63/06, 5/09, 107/09 i 101/10). U dvema inicijativama navodi se da su odredbe člana 63. st. 1, 3. i 4. navedenog Zakona suprotne odredbama čl. 5. i 19. i čl. 44. do 46. navedenog zakona i ustavnom načelu ravnopravnosti građana u ostvarivanju prava utvrđenih zakonom. Ovo stoga što se godišnji koeficijent osiguranika za kalendarsku godinu u kojoj nije imao punu godinu rada ne utvrđuje srazmerno njegovom plaćenom doprinosu za vreme koje je proveo na radu u toku te kalendarske godine. Inicijator smatra da se ovakvom metodom obračuna umanjuje zakonom utvrđeno pravo na visinu starosne penzije prema ostvarenom stažu i plaćenom doprinosu svim osiguranicima koji taj status nisu stekli 1. januara, odnosno kojima status nije prestao 31. decembra, a naročito osiguranicima koji su u toku radnog veka imali prekid osiguranja u nekoliko kalendarskih godina. U trećoj inicijativi osporava se odredba člana 63. stav 6. Zakona iz razloga što se limitiranjem godišnjeg ličnog koeficijenta ne uzima u obzir stvarna ukupna zarada osiguranika, odnosno na ovaj način se umanjuju stečena prava po osnovu ranije plaćenih sredstava tako da je, po mišljenju inicijatora, osporena odredba u direktnoj suprotnosti sa odredbom člana 84. stav 3. Ustava Republike Srbije, prema kojoj ne mogu biti umanjena prava stečena ulaganjem kapitala na osnovu zakona. Osporena odredba Zakona je, po mišljenju inicijatora, suprotna i odredbi člana 21. stav 3. Ustava iz razloga što ovu kategoriju osiguranika dovodi u neravnopravan položaj u odnosu na osiguranike koji su ostvarili lični koeficijent manji od onog koji je zakonom limitiran. Osim toga, nesaglasnost osporene odredbe Zakona sa odredbom člana 197. stav 1. Ustava o zabrani povratnog dejstva zakona i drugih opštih akata ogleda se u činjenici da se do 1. juna 2001. godine, kada je izmenama Zakona uneta osporena odredba, doprinos plaćao mesečno u zakonom propisanom procentu od ukupnog iznosa zarade što znači da je ukupan iznos zarade bio osnovica doprinosa, čime je retroaktivno izmenjen način obračuna doprinosa za period od 1. januara 1970. do 31. maja 2001. godine.
U sprovedenom postupku, Ustavni sud je utvrdio da je članom 63. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Službeni glasnik RS", br. 34/03, 64/04, 84/04, 85/05, 101/05, 63/06, 5/09, 107/09 i 101/10), čije su odredbe st. 1, 3, 4. i 6. osporene, propisano: da godišnji lični koeficijent predstavlja odnos ukupne zarade osiguranika, odnosno osnovice osiguranja počev od 1. januara 1970. godine za svaku kalendarsku gidinu i prosečne godišnje zarade u Republici za istu kalendarsku godinu (stav 1.); da ako su zarade, odnosno osnovice osiguranja unete u matičnu evidenciju u neto iznosu, dovode se u odnos sa prosečnom neto zaradom zaposlenih u Republici, a ako su u matičnu evidenciju u bruto iznosu dovode se u odnos sa prosečnom bruto zaradom zaposlenih u Republici (stav 2.); da godišnji lični koeficijent predstavlja odnos ukupne zarade, osnovice osiguranja i visine ugovorene naknade osiguranika, za svaku kalendarsku godinu i prosečne godišnje zarade u Republici za istu kalendarsku godinu (stav 3.); da godišnji koeficijent u smislu st. 1. i 2. ovog člana iznosi jedan kada je zarada, osnovica osiguranja, odnosno ugovorena naknada u kalendarskoj godini, jednaka prosečnoj zaradi zaposlenih u Republici u toj kalendarskoj godini (stav 4.); da se pri određivanju godišnjeg ličnog koeficijenta uzimaju zarade, naknade zarade, odnosno osnovice osiguranja, kao i ugovorene naknade koje su služile za obračunavanje i plaćanje doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje, na koje je plaćen doprinos i koje su utvrđene u matičnoj evidenciji (stav 5.); da godišnji lični koeficijent može iznositi najviše pet (stav 6.); da podatak o prosečnoj godišnjoj neto zaradi u Republici, odnosno prosečnoj godišnjoj bruto zaradi u Republici iz st. 1. do 5. ovog člana, objavljuje organ nadležan za poslove statistike (stav 7.).
O ustavnosti osporenih odredaba člana 63. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju Ustavni sud je odlučivao u predmetu broj IUz-96/2009, na sednici Suda održanoj 13. septembra 2012. godine, kada je doneo Rešenje kojim je odbacio inicijativu za pokretanje postupka za utvrđivanje neustavnosti odredaba člana 19, čl. 61. do 67. i čl. 69. i 70. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Službeni glasnik RS", br. 34/03, 64/04, 84/04, 85/05, 101/05, 63/06, 5/09, 107/09 i 101/10). Razmatrajući posebno odredbe čl. 61. do 70. Zakona, Ustavni sud je izrazio stav da se određivanje visine starosne penzije zasniva na bodovnom sistemu prema kome se sve penzije iskazuju u ličnim bodovima, a visina penzije određuje prema formuli koja predstavlja proizvod ličnih bodova i vrednosti opšteg boda koji je isti za sve osiguranike na dan ostvarivanja prava. Pri tome treba imati u vidu da je sloboda zakonodavca u uređivanju prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja i uslova pod kojima se ta prava stiču, omeđena samo opštim ustavnim ograničenjima, i to prvenstveno ustavnim nalogom da se Republika Srbija stara o ekonomskoj sigurnosti penzionera, pri čemu zakonodavac mora da sačuva samu suštinu prava na penzijsko i invalidsko osiguranje.
Budući da je ustavnost osporenih odredaba člana 63. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju Ustavni sud već razmatrao, a da iz novih navoda, razloga i podnetih dokaza u inicijativi ne proizlazi da ima osnova za ponovno odlučivanje, Ustavni sud je navedeni zahtev odbacio.
Na osnovu izloženog i odredaba člana 42a stav 1. tačka 2) i člana 46. tačka 8) Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07, 99/11 i 18/13 - Odluka US), Ustavni sud je doneo Rešenje kao u izreci.
PREDSEDNIK
USTAVNOG SUDA
dr Dragiša B. Slijepčević