Usvajanje zahteva za zaštitu zakonitosti i oslobađanje od optužbe

- čime bi izvršio krivično delo nepostupanje po zdravstvenim propisima za vreme epidemije iz člana 248. Krivičnog zakonika.

Na osnovu člana 265. stav 1. Zakonika o krivičnom postupku, troškovi krivičnog postupka padaju na teret budžetskih sredstava suda.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Leskovcu K 226/20 od 13.04.2020. godine okrivljeni AA oglašen je krivim zbog krivičnog dela nepostupanje po zdravstvenim propisima za vreme epidemije iz člana 248. Krivičnog zakonika, pa je osuđen na kaznu zatvora u trajanju od 1 godine, koju će izdržati po pravnosnažnosti presude, u koju mu se ima uračunati vreme provedeno u pritvoru od 26.03.2020. godine do 13.04.2020. godine.

Istom presudom, obavezan je okrivljeni da plati sudu na ime troškova krivičnog postupka iznos od 8.250,00 dinara, a na ime paušala iznos od 5.000,00 dinara, sve roku od 15 dana od dana pravnosnažnosti presude pod pretnjom prinudnog izvršenja.

Presudom Višeg suda u Leskovcu Kž1 200/20 od 06.08.2020. godine, delimičnim usvajanjem žalbe branioca okrivljenog AA, preinačena je prvostepena presuda samo u delu odluke o kazni pa je okrivljeni zbog krivičnog dela za koje je prvostepenom presudom oglašen krivim, osuđen na novčanu kaznu u određenom iznosu od 200.000,00 dinara, u koju kaznu se okrivljenom uračunava vreme provedeno u pritvoru od 26.03.2020. godine do 13.04.2020. godine, tako što se jedan dan pritvora izjednačava sa 1.000,00 dinara novčane kazne, koju kaznu je okrivljeni dužan da plati u roku od 30 dana od dana prijema presude, a u slučaju neplaćanja, novčana kazna se ima zameniti kaznom zatvora, računajući svakih započetih 1.000,00 dinara novčane kazne za jedan dan zatvora, s tim da kazna zatvora ne može biti duža od 6 meseci, dok je u ostalom delu žalba branioca okrivljenog odbijena kao neosnovana i prvostepena presuda u nepreinačenom delu, potvrđena.

Protiv navedenih pravnosnažnih presuda zahtev za zaštitu zakonitosti blagovremeno je podneo branilac okrivljenog AA, advokat Goran Stefanović, zbog bitne povrede odredaba krivičnog postupka iz člana 438. stav 2. tačka 1) ZKP i povreda zakona iz člana 439. tačka 1), 2) i 3) i 441. stav 1. i 4. ZKP sa predlogom da Vrhovni kasacioni sud utvrdi da je podneti zahtev osnovan i da je povređen zakon na štetu okrivljenog AA, te da preinači pobijane presude i okrivljenog oslobodi od optužbe zbog predmetnog krivičnog dela i istog oslobodi obaveze plaćanja troškova krivičnog postupka, kao i da okrivljenom dosudi troškove krivičnog postupka i troškove postupka po vanrednom pravnom leku, u skladu sa AT i troškovnikom. Takođe je predložio da se izvršenje pravnosnažne presude odloži odnosno prekine.

Vrhovni kasacioni sud dostavio je primerak zahteva za zaštitu zakonitosti Republičnom javnom tužiocu, shodno odredbi člana 488. stav 1. Zakonika o krivičnom postupku i u sednici veća, koju je održao bez obaveštenja Republičkog javnog tužioca i branioca okrivljenog, smatrajući da njihovo prisustvo nije od značaja za donošenje odluke (član 488. stav 2. ZKP), razmotrio spise predmeta sa odlukama protiv kojih je zahtev za zaštitu zakonitosti podnet, pa je našao:

Zahtev za zaštitu zakonitosti branioca okrivljenog AA, je osnovan.

Po nalaženju Vrhovnog kasacionog suda, osnovano se podnetim zahtevom za zaštitu zakonitosti branioca okrivljenog suštinski ukazuje da je pobijanim pravnosnažnim presudama povređen zakon na štetu okrivljenog AA, s obzirom na to da delo za koje je krivično gonjen i pravnosnažno oglašen krivim nije krivično delo iz člana 248. Krivičnog zakonika, uz isticanje da okrivljeni nije prekršio ni jedan od propisa, niti se može ceniti da je postupio protivno rešenju, navedenom u izreci presude.

Po oceni Vrhovnog kasacionog suda, na opisani način učinjena je povreda krivičnog zakona iz člana 439. tačka 1) ZKP, na koju se osnovano ukazuje zahtevom za zaštitu zakonitosti branioca okrivljenog.

Naime, krivično delo nepostupanje po zdravstvenim propisima za vreme epidemije iz člana 248. Krivičnog zakonika čini: „Ko za vreme epidemije kakve opasne zarazne bolesti ne postupa po propisima, odlukama ili naredbama kojima se određuju mere za njeno suzbijanje ili sprečavanje.“

Citiranom odredbom, inkriminisano je nepostupanje po propisima, odlukama i naredbama koje se odnose na suzbijanje ili sprečavanje epidemije. Radi se o krivičnom delu blanketne prirode - dakle, drugi relevantni propisi, čija sadržina mora biti određena s obzirom na odgovarajuće zdravstvene propise, naredbe koju je izdao državni organ ili druge odluke nadležnog organa, a ne samo Krivični zakonik, određuju za koje ponašanje će pojedinci biti sankcionisani.

Izrekom prvostepene presude okrivljeni AA oglašen je krivim što: „dana 25.03.2020. godine.... u ..., za vreme epidemije kakve opasne zarazne bolesti, nije postupio po propisima i odlukama kojima se određuju mere za njeno suzbijanje i sprečavanje.....na taj način što je, protivno Odluci Vlade Republike Srbije o proglašenju bolesti Covid-19 izazvane virusom SARS-CoV-2 zaraznom bolešću („Službeni glasnik RS“ broj 23 od 10.03.2020. godine), Odlukama o izmenama Odluke o proglašenju bolesti Covid-19 izazvane virusom SARS-CoV-2 zaraznom bolešću („Službeni glasnik RS“ broj 24 od 11.03.2020. godine, broj 27 od 13.03.2020. godine, broj 28 od 14.03.2020. godine i broj 30 od 15.03.2020. godine) i rešenju Ministarstva zdravlja Republike Srbije, Sektor za inspekcijske poslove, Odeljenje granične sanitarne inspekcije, Odsek – grupa za sanitarni nadzor za granično područje, kojima mu je kao licu koje je domaći državljanin koji je dana 15.03.2020. godine iz države Bosne i Hercegovine ušao u Republiku Srbiju na prelazu Badovinci, određena mera stavljanja pod zdravstveni nadzor na akutno respiratorno oboljenje izazvano virusom Korona u trajanju od 14 dana i mera ograničavanja kretanja, odnosno mera kućne izolacije....dana 25.03.2020. godine....izašao iz porodične kuće i otišao na benzinsku pumpu....a zatim ponovo dana 26.03.2020. godine izašao iz kuće i otišao do pekare....“.

Iz spisa predmeta proizlazi da je okrivljeni AA sa teritorije države Bosne i Hercegovine, ušao na teritoriju Republike Srbije na graničnom prelazu Badovinci dana 15.03.2020. godine u 02:18:38 časova, te da mu od strane predstavnika državnih organa Republike Srbije nije izdata nikakva naredba, niti uručena odluka o merama za suzbijanje ili sprečavanje bolesti Covid-19 izazvane virusom SARS-CoV-2.

Odlukom Vlade Republike Srbije o proglašenju bolesti Covid-19 izazvane virusom SARS-CoV-2 zaraznom bolešću („Službeni glasnik RS“ broj 23 od 10.03.2020. godine), koja je stupila na snagu danom objavljivanja u „Službenom glasniku Republike Srbije“ 10.03.2020. godine, između ostalog, tačkom 4. je propisano da će: „Radi zaštite od unošenja zaraznih bolesti na teritoriju Republike Srbije, licima koja dolaze iz država, odnosno područja sa intenzivnom transmisijom bolesti Covid-19, odnosno žarišta epidemije, i to: Republike Italije, Narodne Republike Kine, Republike Južne Koreje, Švajcarske Konfederacije i Islamske Republike Iran, nadležni organi privremeno zabraniti, odnosno ograničiti ulazak i kretanje.“

Odlukom Vlade Republike Srbije o izmeni Odluke o proglašenju bolesti Covid-19 izazvane virusom SARS-CoV-2 zaraznom bolešću („Službeni glasnik RS“ 24 od 11.03.2020. godine), tačka 4. menja se i glasi: „Radi zaštite od unošenja zaraznih bolesti na teritoriju Republike Srbije, stranim državljanima koji dolaze iz država, odnosno područja sa intenzivnom transmisijom bolesti Covid-19, odnosno žarišta epidemije, i to iz: Provincije Hubej (Hubei) u Narodnoj Republici Kini, grada Degu (Daegu) i Provincije Severni Gjongsang (North Gyeongsang) u Republici Koreji, kantona Tićino (Ticino) u Švajcarskoj Konfederaciji, Republike Italije i Islamske Republike Iran, nadležni organi privremeno će zabraniti, odnosno ograničiti ulazak i kretanje.“, a odluka je stupila na snagu danom objavljivanja u Službenom glasniku Republike Srbije 11.03.2020. godine.

Odlukom Vlade Republike Srbije o izmeni Odluke o proglašenju bolesti Covid-19 izazvane virusom SARS-CoV-2 zaraznom bolešću („Službeni glasnik RS“ broj 27 od 13.03.2020. godine) propisano je da se: „u Odluci o proglašenju bolesti Covid-19 izazvane virusom SARS-CoV-2 zaraznom bolešću („Službeni glasnik RS“ broj 23/20 i 24/20), tačka 4. menja i glasi: Radi zaštite od unošenja zaraznih bolesti na teritoriju Republike Srbije, stranim državljanima koji dolaze iz država, odnosno područja sa intenzivnom transmisijom bolesti Covid-19, odnosno žarišta epidemije i to iz: Provincije Hubej (Hubei) u Narodnoj Republici Kini, grada Degu (Daegu) i Provincije Severni Gjongsang (North Gyeongsang) u Republici Koreji, Kantona Tićino (Ticino) u Švajcarskoj Konfederaciji, Republike Italije, Islamske Republike Iran i Rumunije, nadležni organi privremeno će zabraniti, odnosno ograničiti ulazak i kretanje, a iste se primenjuju na lica koja su dobila saglasnost za ulazak u Republiku Srbiju od Ministarstva zdravlja“, a odluka je stupila na snagu danom objavljivanja u Službenom glasniku Republike Srbije, odnosno 13.03.2020. godine.

Odlukom Vlade Republike Srbije o izmeni Odluke o proglašenju bolesti Kovid-19 izazvane virusom Sars KoV-2 zaraznom bolešću („Službeni glasnik RS“ broj 28 od 14.03.2020. godine) propisano je da se: „u Odluci o proglašenju bolesti Kovid-19 izazvane virusom Sars KoV-2 zaraznom bolešću („Službeni glasnik RS“ broj 23/20, 24/20 i 27/20) tačka 4. menja i glasi: Radi zaštite od unošenja zaraznih bolesti na teritoriju Republike Srbije, stranim državljanima koji dolaze iz država, odnosno područja sa intenzivnom transmisijom bolesti Kovid-19, odnosno žarišta epidemije, i to iz provincije Hubej (Hubei) u Narodnoj Republici Kini, grada Degu (Daegu) i provincija Severni Gjongsang (North Gueongsang) u Republici Koreji, Švajcarske Konfederacije, Republike Italije, Islamske Republike Iran, Rumunije, Kraljevine Španije, Savezne Republike Nemačke, Francuske Republike, Republike Austrije, Republike Slovenije i Republike Grčke, nadležni organi privremeno će zabraniti, odnosno ograničiti ulazak i kretanje, a posle tačke 4. dodata je nova tačka 4a koja glasi: „Državljanima Republike Srbije koji dolaze iz država, odnosno područja sa intenzivnom transmisijom bolesti Kovid-19, odnosno žarišta epidemije utvrđenih u tački 4. stav 1. Odluke, određuje se obavezna mera stavljanja pod zdravstveni nadzor na akutno respiratorno oboljenje izazvano novim Korona virusom (Sars KoV-2) u trajanju od 14 dana (izolacija u kućnim uslovima)“, a Odluka je stupila na snagu danom objavljivanja u „Službenom glasniku RS“, odnosno 14.03.2020. godine.

Odlukom Vlade Republike Srbije o izmenama Odluke o proglašenju bolesti Kovid-19 izazvane virusom Sars KoV-2 zaraznom bolešću („Službeni glasnik RS“ broj 30 od 15.03.2020. godine) propisano je da se: „u Odluci o proglašenju bolesti Kovid-19 izazvane virusom Sars KoV-2 zaraznom bolešću („Službeni glasnik RS“ broj 23/20, 24/20 i 27/20) tačka 4a menja i, pored ostalog, glasi da se: „Državljani Republike Srbije i lica iz tačke 4. stav 2. podtačka 8) Odluke, koji dolaze iz država, odnosno područja sa intenzivnom transmisijom bolesti Kovid-19, odnosno žarišta epidemije i to iz Švajcarske Konfederacije, Republike Italije, Islamske Republike Iran, Rumunije, Kraljevine Španije, Savezne Republike Nemačke, Francuske Republike, Republike Austrije, Republike Slovenije i Republike Grčke, upućuju u izolaciju u trajanju od 28 dana, a domaćim državljanima i licima iz tačke 4. stav 2. podtačka 7) Odluke koji dolaze iz drugih država određuje se mera stavljanja pod zdravstveni nadzor na akutno respiratorno oboljenje izazvano novim Korona virusom (Sars KoV-2) u trajanju od 14 dana (izolacija u kućnim uslovima)“, a Odluka je stupila na snagu danom objavljivanja u „Službenom glasniku RS“, odnosno 15.03.2020. godine“.

Članom 29a stav 3. Zakona o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti propisano je da meru kućne izolacije nalaže doktor medicine specijalista za infektivne bolesti ili drugi doktor medicine u skladu sa naredbom ministra, o čemu obaveštava epidemiologa teritorijalno nadležnog instituta odnosno zavoda za javno zdravlje ili druge nadležne zdravstvene ustanove.

Članom 30. stav 2. Zakona o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti propisano je, pored ostalog, da Zavod po potrebi dostavlja informaciju o zemljama u kojima postoji epidemija i rizik od oboljevanja od zaraznih bolesti koje se mogu uneti u zemlju i o tome obaveštava Ministarstvo, radi preduzimanja mera zdravstvenog nadzora na graničnim prelazima, dok je u stavu 6. istog člana propisano da licu koje se u skladu sa ovim zakonom stavlja pod zdravstveni nadzor na graničnom prelazu, odnosno na mestu ulaska u zemlju, sanitarni inspektor u skladu sa informacijom iz stava 2. ovog člana, donosi rešenje o stavljanju pod zdravstveni nadzor.

U spisima predmeta nalazi se odštampani izvod JIS, MUP RS aplikacije „prelasci granica“, koji je dostavljen kao prilog uz krivičnu prijavu i nije snabdeven pečatom nadležnog organa niti potpisom ovlašćenog službenog lica, a koji izvod je izveden kao dokaz na glavnom pretresu, u kome je registrovan prelazak granice Republike Srbije lica AA i konstatovano da je navedeno lice ušlo u Republiku Srbiju na graničnom prelazu Badovinci dana 15.03.2020. godine u 02:18:38 časova. Iz navedenog izvoda aplikacije, pored navedenih podataka, nisu vidljivi drugi podaci o licu, načinu prelaska granice kao ni podaci o tome da li je tom licu eventualno od strane nadležnog organa usmeno ili u pisanoj formi određena mera samoizolacije – kućne izolacije i zabrane kretanja i u kojem trajanju.

Izvod iz aplikacije JIS, MUP RS „prelasci granice“ – dokument koji se nalazi u spisima predmeta, ne može se smatrati pravno relevantnim dokumentom u pravnom saobraćaju, te tako ni u predmetnom krivičnom postupku.

U spisima predmeta se nalazi rešenje Ministarstva zdravlja, Sektor za inspekcije poslove, Odeljenje za sanitarnu inspekciju, Odsek/grupa za sanitarni nadzor za granično područje od 26.03.2020. godine, bez broja rešenja i označavanja graničnog sanitarnog inspektora i bez njegovog potpisa, bez pečata organa koji isto izdaje i bez podataka da je navedeno rešenje uručeno okrivljenom AA i isto je takođe kao dokaz izvedeno na glavnom pretresu.

Iz stanja u spisima proizlazi da je okrivljeni AA sa teritorije države Bosne i Hercegovine na teritoriju Republike Srbije ušao 15.03.2020. godine, dakle, u vreme kada ni u jednoj od navedenih odluka Vlade Republike Srbije o proglašenju bolesti Covid-19 izazvane virusom SARS-CoV-2 zaraznom bolešću i njihovim izmenama objavljenim u „Službenom glasniku Republike Srbije“ broj 23/20 od 10.03.2020. godine, 24/20 od 11.03.2020. godine, broj 27/20 od 13.03.2020. godine, broj 28/20 od 14.03.2020. godine i broj 30/20 od 15.03.2020. godine), država Bosna i Hercegovina nije označena kao država, odnosno područje sa intenzivnom transmisijom bolesti Covid-19, odnosno žarištem epidemije, kao i da u odnosu na okrivljenog AA nisu doneta – niti su mu uručena, pravno relevantna dokumenta kojima mu se određuju mere za suzbijanje ili sprečavanje epidemije od opasne zarazne bolesti.

Blanko formular koji se nalazi u spisima predmeta - rešenje Ministarstva zdravlja, Sektor za inspekcije poslove, Odeljenje za sanitarnu inspekciju, Odsek/grupa za sanitarni nadzor za granično područje, (koji je pri tome od 26.03.2020. godine odnosno od dana kada je lice privedeno od strane službenika PS Vlasotince, a ne od dana kada je okrivljeni ušao u Republiku Srbiju iz države Bosne i Hercegovine), ne može se smatrati pravno relevantnim dokumentom u pravnom saobraćaju, te tako ni blanketnim prepisom ili pojedinačnim aktom relevantnim za predmetni krivični postupak.

Vrhovni kasacioni sud nalazi da, kako se radi o krivičnom delu blanketnog karaktera, sa prilično ekstenzivnom zakonskom formulacijom, to je za utvrđivanje postojanja elemenata krivičnog dela iz člana 248. Krivičnog zakonika, odnosno radnje izvršenja, koja se sastoji u nepostupanju izvršioca po propisima, pre svega od značaja, postojanje pravno relevantnih propisa i pojedinačnih akata nadležnih organa koji se uručuju ili usmeno saopštavaju licu kome je takva mera izrečena.

Propisi navedeni u izreci presude u odsustvu takvog pojedinačnog akta nadležnih organa, u smislu citiranih zakonskih odredbi Zakona o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti, kojim je regulisano postupanje prema licu koje se stavlja pod zdravstveni nadzor na graničnom prelazu, u konkretnom slučaju ukazuju da nisu ispunjeni uslovi za primenu blanketnih propisa koji nalažu određeno postupanje okrivljenog.

Dakle, po oceni ovoga suda, blanketni propisi kojima se definiše radnja okrivljenog AA, ne mogu se primeniti, imajući u vidu da iz spisa predmeta proizilazi da okrivljenom nisu saopštena ili uručena, pravno relevantna dokumenta kojima mu se određuju mere za suzbijanje ili sprečavanje epidemije od opasne zarazne bolesti, te da je za postojanje krivice potrebno da je učinilac svestan da postupa suprotno određenim merama za njeno suzbijanje ili sprečavanje, a da to hoće ili da na to pristaje. Ovo tim pre, što ni u jednoj od odluka Vlade Republike Srbije o proglašenju bolesti Covid-19 izazvane virusom SARS-CoV-2 zaraznom bolešću i njihovim izmenama objavljenim u „Službenom glasniku Republike Srbije“ navedenim u izreci pravnosnažne presude, država Bosna i Hercegovina nije označena kao država, odnosno područje sa intenzivnom transmisijom bolesti Covid-19, odnosno žarištem epidemije.

S toga, po oceni Vrhovnog kasacionog suda, navođenje u činjeničnom opisu krivičnog dela u izreci presude opštih elemenata zakonskog opisa bića predmetnog krivičnog dela, te navođenje Odluka Vlade Republike Srbije o proglašenju bolesti Kovid-19 izazvane virusom Sars KoV-2 zaraznom bolešću, koje u konkretnom slučaju ne predstavljaju pravno releventan propis i pojedinačni akt nadležnih organa u smislu ispunjenosti uslova za primenu blanketnih propisa koji nalažu određeno postupanje okrivljenog, te posebno rešenja Ministarstva zdravlja, Sektor za inspekcije poslove, Odeljenje za sanitarnu inspekciju, Odsek/grupa za sanitarni nadzor za granično područje od 26.03.2020. godine, zbog napred navedenih razloga samo po sebi ne može biti dovoljno za postojanje predmetnog krivičnog dela, zbog čega u konkretnom slučaju nema ni radnje izvršenja krivičnog dela iz člana 248. Krivičnog zakonika.

Imajući u vidu sve navedeno, prvostepeni sud je oglašavajući okrivljenog krivim zbog krivičnog dela nepostupanje po zdravstvenim propisima za vreme epidemije iz člana 248. Krivičnog zakonika, učinio povredu krivičnog zakona iz člana 439. tačka 1) ZKP na štetu okrivljenog, a koju povredu nije otklonio drugostepeni sud donoseći pobijanu drugostepenu odluku u postupku po žalbi na prvostepenu presudu, iako je na ovu povredu krivičnog zakona u svojoj žalbi ukazivao branilac okrivljenog.

S obzirom na navedeno, Vrhovni kasacioni sud je usvojio kao osnovan zahtev za zaštitu zakonitosti branioca okrivljenog AA, te otklonio navedenu povredu krivičnog zakona, preinačenjem pobijanih pravnosnažnih presuda Osnovnog suda u Leskovcu K 226/20 od 13.04.2020. godine i Višeg suda u Leskovcu Kž1 200/20 od 06.08.2020. godine, tako što je okrivljenog na osnovu člana 423. tačka 1) ZKP oslobodio od optužbe da je izvršio krivično delo nepostupanje po zdravstvenim propisima za vreme epidemije iz člana 248. Krivičnog zakonika, jer delo za koje je okrivljeni optužen i pravnosnažno oglašen krivim po zakonu nije krivično delo.

Shodno donetoj odluci, Vrhovni kasacioni sud se nije upuštao u razmatranje ostalih istaknutih povreda na koje se u zahtevu branioca ukazuje.

Na osnovu člana 265. stav 1. ZKP Vrhovni kasacioni sud je odlučio da troškovi krivičnog postupka padaju na teret budžetskih sredstava suda.

Sa iznetih razloga, Vrhovni kasacioni sud je na osnovu člana 492. stav 1. tačka 2) ZKP odlučio kao u izreci ove presude.

Zapisničar-savetnik                                                                              Predsednik veća-sudija

Andrea Jakovljević,s.r.                                                                         Radmila Dragičević Dičić,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić