Revizija u sporu o ništavosti ugovora o osnivanju privrednog društva

Tuženi je protiv ovakve presude drugostepenog suda izjavio blagovremenu i dozvoljenu reviziju zbog bitne povrede postupka učinjene pred drugostepenim sudom i pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilac u odgovoru na reviziju osporio je sve revizijske navode tuženog.

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu presudu u granicama razloga propisanih odredbom člana 408. ZPP i ustanovio da je revizija tuženog osnovana.

Pobijana presuda nije zahvaćena bitnom povredom iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na čije postojanje revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, kao ni povredom na koju se revizijom ukazuje.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju parnične stranke su 25.05.2005. godine zaključile ugovor o osnivanju „VV“ sa sedištem u .... Ugovorom je utvrđen osnivački kapital ukupne vrednosti u iznosu od 2.294.117,00 dinara od čega 500 evra u novcu i 2.293.617 evra u stvarima. Obaveza tužioca je bila da uplati iznos od 250 evra i unese nepokretnu imovinu u vrednosti od 1.078.000,00 evra. Procena vrednosti unete imovine izvršena je odlukom upravnog odbora od 13.05.2005. godine. U vreme donošenja odluke upravnog odbora statutom pravnog prethodnika tužioca je bilo propisano da je za donošenje odluke o raspolaganju imovinom velike vrednosti nadležna skupština akcionara. Tokom 2004. godine sproveden je postupak privatizacije pravnog prethodnika tužioca putem prikupljanja ponuda zainteresovanih kupaca. U tom postupku je prihvaćena ponuda „AA“ ..., nakon čega je to privredno društvo preuzelo 100% akcija subjekta privatizacije. U prospektu za privatizaciju, pored ostalih podataka, bile su navedene i nekretnine subjekta privatizacije. Privatizacijom nisu bile obuhvaćene nepokretnosti unete kao osnivački udeo pravnog prethodnika tužioca u novoosnovano privredno društvo „VV“. Prema zapisniku sa 33 sednice upravnog odbora „GG“ održane 13.05.2005.godine usvojen je dnevni red u kome je pod tačkom 3 bila informacija vezana za inicijative za osnivanje preduzeća „BB“, „DD“ i dr. Pod ovom tačkom dnevnog reda direktor pravnog prethodnika tužioca je istakao da je preduzeće „BB“, zainteresovano za osnivanje zajedničkog preduzeća u kome bi to preduzeće imalo vlasnički udeo do 55%, dok bi „GG“ u tu svrhu ustupio trenutno neiskorišćeni poslovni prostor u .... Inicijativa menadžmenta da se nastavi sa osnivanjem navedenih preduzeće jednoglasno je podržana. Na 34. sednici upravnog odbora preduzeća „GG“ održanoj 20.05.2005. godine pod tačkom 1 dnevnog reda bilo je usvajanje zapisnika sa 33. sednice, koji je bez primedbi jednoglasno usvojen. U usvojenom zapisniku sa 33. sednice upravnog odbora je, pored ostalog, bila i konstatacija da je po donetoj odluci sa te sednice upravnog odbora potpisan ugovor o osnivanju zajedničkog preduzeća sa „BB“ ..., kao i opredeljenju uloga i procent učešća udela, predmetu i vrsti ulaganja, te imenovanju ĐĐ i EE za članove upravnog odbora novoosnovanog privrednog društva. Ugovor o osnivanju preduzeća „VV“ zaključen je 22.05.2005. godine između „GG“ i tuženog „BB“. Odredbom člana 15. tog ugovora propisano je da upisani uplaćeni kapital društva pri osnivanju iznosi 500 evra u dinarskoj protivvrednosti i 2.293.617 evra u stvarima preračunate po zvaničnom kursu na dan procene. U članu 16. osnivačkog ugovora bilo je propisano da „GG“ kao svoj ulog unosi 250 evra u novcu i 1.078.000 evra u stvarima – poslovnom prostoru u ... broj ... u ..., površine 1650m2 dinarske protivvrednosti 577.500 evra, 4 kancelarije u ... broj ... u ... površine 100m2 ukupne vrednosti 100.000 evra u dinarskoj protivvrednosti, maloprodajni objekat u ... broj ... - prodavnicu površine 169m2 u dinarskoj protivvrednosti 253.500 evra, magacin u prizemlju na galeriji površine 168m2 u dinarskoj protivvrednosti 67.200 evra, kao i galeriju u prodavnici u ... broj ..., površine 114m2 u dinarskoj protivvrednosti 79.800 evra. Odredbom člana 20. osnivačkog ugovora utvrđeni su osnivački udeli i to za „GG“ 47%, a za „BB“ 53%. Ugovor je overen i potpisan od strane direktora udelničara ĐĐ i ŽŽ. Ista lica su potpisala i sporazum o utvrđivanju vrednosti nenovčanih uloga u stvarima, koji je overen pod brojem Ov ... od 25.05.2005. godine. Tim sporazumom je utvrđena vrednost unetih stvari od strane „GG“ u iznosu od 1.078.000 evra i „BB“ u iznosu od 1.215.617 evra. Rešenjem Agencije za privredne registre broj … od 01.06.2005. godine upisano je osnivanje društva za proizvodnju, promet i usluge „VV“ ....

Na temelju ovakvog činjeničnog stanja drugostepeni sud je preinačio odbijajuću odluku prvostepenog suda po tužbenom zahtevu tako što je isti usvojio i utvrdio da je ugovor o osnivanju društva sa ograničenom odgovornošću „VV“ iz ... zaključen 25.05.2005. godine između tužioca i tuženog mešovitnog preduzeća za proizvodnju i trgovinu „BB“ iz ... ništav. Takva odluka je utemeljena na stanovištu da generalni direktor pravnog prethodnika tužioca ĐĐ nije imao ovlašćenje da zaključi ugovor o osnivanju „VV“, jer nije postojala odluka Upravnog odbora o osnivanju tog društva. Kako nadležni organ pravnog prethdnika tužioca nije ni naknadno odobrio radnje svog statutarnog zastupnika, već se istoj protivio, tako zaključeni osnivački ugovor privrednog društva „VV“ od 22.05.2005. godine u odnosu na tužioca ne proizvodi pravna dejstva, već se radi o ništavom pravnom poslu. Osim toga, drugostepeni sud je i stanovišta da se sporni ugovor saglasno odredbi člana 398a Zakona o preduzećima nije magao zaključiti bez prethodne saglasnosti Agencije za privatizaciju o dozvoli raspolaganja imovinom pravnog prthodnika tužioca unetom kao njegov osnivački ulog u novoosnovano privredno društvo. To stanovište se zasniva na tvrdnji da ustupanje prostalih akcija akcijskom fondu u postupku privatizacije društvenog kapitala pravnog prethodnika tužioca ne vodi promeni vlasništva kapitala, jer akcijski fond ne stiče vlasništvo prema društvenom kapitalu već postaje njegov svojevrsni tutor. Ovo iz tog razloga što je odredbom člana 9. Zakona o akcijskom fondu, akcijski fond dužan da u određenom roku proda prenete mu akcije. Stoga drugostepeni sud nalazi da je pravni prethodnik tužioca raspolagao nepokretnom imovinom u pretežnom društvenom vlasništvu bez saglasnosti Agencije za privatizaciju.

Takvo raspolaganje se kosi sa imperativnom odredbom člana 398a Zakona o preduzećima zbog čega taj sud saglasno odredbi člana 103 Zakona o obligacionim odnosima i utvrđuje da je sporni osnivački ugovor Privrednog društva „VV“ ništav.

Međutim, Vrhovni kasacioni sud je stanovišta da je takva odluka drugostepenog suda zasnovana na pogrešnoj primeni materijalnog prava. Ovo, najpre, iz tog razloga što je osnivački ugovor „VV“ u celosti proizveo sva njime propisna obligaciona i statusna pravna dejstva danom izvršenih ugovornih obaveza o upisu i prenosu osnivačakog kapitala i sprovedenom postupku upisa njegovog osnivanja od strane Agencije za privredne registre. Otuda se pravna valjanost osnivačkog ugovora mogla sporiti samo kroz postupak osporavanja izvršenog upisa novoosnovanog društva u rokovima i pod uslovima propisanim odredbom člana 69. Zakona o registraciji privrednih subjekata („Službeni glasnik RS“, br. 55/2004, 61/2005, 111/09). Tom odredbom je bilo propisano da se registracija podataka o privrednom subjektu, uključujući registraciju i njegovog osnivanja, smatra ništavom, ako se, pored ostalog, radi o registraciji izvršenoj na osnovu dokumenta izdatog u nezakonito sprovedenom postupku ili dokumenta sa neistinitim podacima. To znači da se i pitanje ovlašćenja zakonskog zastupnika pravnog prethodnika za zaključenje osnivačkog ugovora moglo istaći u postupku osporavanja upisa novoosnovanog društva. Nakon toga, a po proteku objektivnog i subjektivnog roka za podizanje tužbe za utvrđenje ništavosti upisa naknadno utvrđenje ništavosti osnivačkog ugovora po opštim pravilima obligacionog prava imalo bi samo deklaratorni značaj. Međutim, tako deklarisana ništavost osnivačkog ugovora ne bi bila od uticaja na otklanjanje pravnih posledica ništavosti kroz vraćanje nekretnina unetih kao osnivački ulog u novoosnovano društvo, jer su te nekretnine saglasno odredbi člana 13. stav 6. Zakona o privrednim društvima („Službeni glasnik RS“, broj 125/2004) postale svojina novoosnovanog društva.

Sa druge strane, pravno je neumeteljeno stanovište drugostepenog suda da je zakonski zastupnik tužioca prekoračio ovlašćenja zastupanja u zaključenju osnivačkog ugovora privrednog društva „VV“. Ne može se prihvatiti tvrdnja da je takav postupak bio u suprotnosti sa odredbom člana 87. Zakona o obligacionim odnosima. U sprovedenom postupku nije utvrđeno da je zakonski zastupnik pravnog prethodnika tužioca imao bilo kakva ograničenja u zastupanju. Stoga, a na temelju odredbe člana 323. stav 4. Zakona o privrednim društvima on je bio ovlašćen da bez posebnog punomoćja upravnog odbora, zaključi sporni osnivački ugovor. U takvoj činjeničnoj i pravnoj situaciji zaključeni osnivački ugovor obavezuje i zastupano društvo i protivnu ugovornu stranu saglasno odredbi člana 75. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima. Osim toga, preduzete radnje zastupanja pravnog prethodnika tužioca u zaključenju spornog osnivačkog ugovora su i verifikovane od strane njegovog upravnog odbora. To proizilazi iz sadržine zapisnika sa 34. sednice upravnog odbora održane 27.05.2005. godine. U tom zapisniku je konstatovano da je na 33. sednici doneta odluka o osnivanju zajedničkog preduzeća sa „BB“ ..., opredeljenom ulogu i procentu učešća udela, predmetu i vrsti ulaganja „BB“ ... i izvršeno imenovanje članova upravnog odbora novoosnovanog društva „VV“. Stoga, nezavisno od osporavanja sadržine zapisnika sa 33. sednice upravnog odbora održane 13.05.2005. godine od strane pojedinih članova tog organa, nema mesta tvrdnji da tom prilikom nije doneta odluka o osnivanju „VV“ sa osnivačkim ulogom „BB“ od 53% i pravnog prethodnika tužioca od 47%. Ovo iz tog razloga što sadržina zapisnika sa 34. sednice upravnog odbora nije sporna. Pojedini svedoci su osporili samo formalno postojanje odluke sa 33. sednice upravnog odbora da se osnuje novo društvo. Stoga njihovi iskazi ne mogu derogirati pravni značaj i sadržinu zapisnika sa 34. sednice upravnog odbora iz koga se nesumnjivo vidi da su članovi tog organa ne samo upoznati sa osnivanjem novog privrednog društva već su i izvršili imenovanje svojih predstavnika u upravni odbor novoosnovanog privrednog subjekta. Time je direktno potvrđena pravna valjanost zastupničkih aktivnosti direktora pravnog prethodnika tužioca, čak i u pretpostavljenoj situaciji o osnovanoj tvrdnji saslušanih svedoka po kojoj je ugovor o osnivanju privrednog društva „VV“ potpisan bez prethodno donete odluke upravnog odbora pravnog prethodnika tužioca.

Takođe, pravna valjanost spornog osnivačkog ugovora ne može se sporiti ni pozivom na odredbu člana 398a Zakona o preduzećima („Službeni SFRJ 29/96, 33/96, 29/97, 59/98, 74/99, 9/2001, 36/2002). Ovo, najpre, iz tog razloga što otuđenje imovine preduzeća koje posluje sa većinskim društvenim kapitalom bez prethodne saglasnosti Agencije za privatizaciju ne vodi apsolutnoj ništavosti takvog pravnog posla. Naprotiv, odredbom stava 2. tog člana propisano je da odluku donetu suprotno odredbi stava 1. može poništiti samo Agencija nadležna za poslove privatizacije. To dalje znači da odluka doneta suprotno odredbi člana 398a stav 1. Zakona o preduzećima ne proizvodi pravno dejstvo samo u slučaju kada je poništena od strane Agencije za privatizaciju. U konkretnom slučaju nema dokaza da je odluka upravnog odbora pravnog prethodnika tužioca doneta na 33. sednici od 13.05.2005. godine poništena od strane Agencije za privatizaciju. Naprotiv, u spisu se nalazi dopis Agencije od 06.05.2005. godine iz koga se vidi da se pravni prethodnik tužioca obraćao istoj sa zahtevom da mu se odobri raspolaganje nepokretnom imovinom. Međutim, tim dopisom Agencija ga obaveštava da on nema iskazan društveni već akcijski kapital, zbog čega mu nije ni potrebna tražena saglasnost. Dakle, nesporno je da je pravni prethodnik tužioca pre donete odluke za zaključenje spornog osnivačkog ugovora od 13.05.2005. godine prethodno zatražio saglasnost Agencije za otuđenje nepokretnosti koje su predstavljale njegov osnivački ulog i tim povodom dobio odgovor da mu tražena saglasnost nije potrebna. Stoga, i u slučaju pretpostavljene osnovanosti tvrdnje drugostepenog suda da se ustupanjem akcija pravnog prethodnika tužioca Akcijskom fondu nije promenilo društveno vlasništvo na njegovoj nepokretnoj imovini, nema mesta stanovištu da se iz tog razloga zaključeni osnivački ugovor smatra ništavim saglasno odredbi člana 103. Zakona o obligacionim odnosima. Jer, zaključenje osnivačkog ugovora bez prethodne saglasnosti Agencije za prenos nepokretne imovine kao osnivačkog uloga mogao bi se okarakterisati kao apsolutno ništav pravni posao samo u slučaju da je takva sankcija izričito bila propisana odredbom člana 398a Zakona o preduzećima. Citiranom odredbom nije propisana sankcija apsolutne ništavosti, već je samo dopušteno poništenje odluke o otuđenju nepokretne imovine u društvom vlasništvu donete bez prethodne saglasnosti Agencije. Time se zakonom dopušta samo pobijanje spornog osnivačkog ugovora iz razloga relativne ništavosti zbog činjenice da se odlukom o osnivanju novog privrednog društva izvršio prenos nepokretne imovine pravnog prethodnika tužioca kao njegovog osnivačkog uloga suprotno odredbi člana 398a Zakona o preduzećima. Međutim, Agencija za privatizaciju nije tužbom tražila da se ta odluka poništi. Šta više ona nije ni svojom odlukom poništila raspolaganje nepokretnom imovinom pravnog prethodnika tužioca, jer je smatrala da on i nema iskazan društveni, već akcijski kapital. Takvo stanovište Agencije se potvrđuje i rešenjem Trgovinskog suda u Beogradu broj Efi 6628/03 od 31.07.2003. godine iz koga se vidi da kapital pravnog prethodnika tužioca čini akcijski kapital sa pravom upravljanja i akcijski kapital bez prava upravljanja. Zato se na temelju tih činjenica nesumnjivo može zaključiti da stanovište drugostepenog suda o otuđenju nepokretne imovine pravnog prethodnika tužioca bez prethodne saglasnosti Agencije za privatizaciju predstavlja proizvoljno tumačenje i primenu odredbe člana 398a Zakona o preduzećima. Zbog toga je i tvrdnja drugostepenog suda da je sporni ugovor o osnivanju „VV“ apsolutno ništav jer je saglasno odredbi člana 103. Zakona o obligacionim odnosima zaključen protivno imperativnoj odredbi člana 398a Zakona o preduzećima i činjenično i pravno neprihvatljiva.

To su razlozi zbog kojih je Vrhovni kasacioni sud na temelju odredbe člana 416. stav 1. ZPP usvojio reviziju tuženog i odlučio o tužbenom zahtevu kao u izreci. Osim toga, a na temelju odredbe člana 165. stav 2. ZPP, doneta je i odluka kojom je tužilac obavezan da tuženom nadoknadi troškove drugostepenog i revizijskog postupka u ukupnom iznosu od 2.262.000,00 dinara. Tuženom su priznati troškovi zastupanja na ročištu pred drugostepenim sudom u iznosu od 66.182,00 dinara, troškovi sasastava dve revizije u iznosu od po 123.364,00 dinara i takse na reviziju i revizijsku odluku u ukupnom iznosu od 1.950.000,00 dinara. Dosuđeni troškovi su odmereni u visini propisanoj važećom advokatskom tarifom, odnosno u visini važeće taksene tarife propisane Zakonom o sudskim taksama.

Predsednik veća – sudija

dr Dragiša B. Slijepčević, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić