Ukidanje presude o pasivnoj legitimaciji banke za obaveze njene filijale

Protiv pravnosnažne drugostepene presude, tužilac je izjavio blagovremenu reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, pozivom na odredbu člana 404. Zakona o parničnom postupku(„Službeni glasnik RS“, br.72/11 sa kasnijim izmenama i dopunama).

Prema odredbama člana 404. Zakona o parničnom postupku, revizija je izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravnapitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija). O dozvoljenosti i osnovanosti revizije odlučuje Vrhovni sud u veću od pet sudija.

Po oceni Vrhovnog suda, posebna revizija tužioca u ovom sporu je dozvoljena radi ujednačavanja sudske prakse. Odlučujući o izjavljenoj reviziji u skladu sa članom 408. Zakona o parnmičnom postupku, Vrhovni sud je zaključio da je revizija u delu u kome je preinačena prvostepena presuda osnovana.

Tužilac traži da mu se utvrdi da je osnovano potraživanje koje je prijavio u stečajnom postupku koji se sprovodi nad tuženim i to na ime glavnog duga u iznosu od 1.230.226,49 dinara, na ime obračunate zakonske zatezne kamate na ukupno blokirana sredstva tužioca za period od 01.07.1993. godine do 03.01.2002. godine, kao dana otvaranja stečaja, u iznosu od 645.013,38 dinara i na ime obračunate zakonske zatezne kamate za period od 04.01.2002. godine do 17.11.2017. godine, na iznos plaćenog dela duga koji je iznosio 993.835,7 dinara, u iznosu od 2.497.152,66 dinara, a po osnovu sredstava koja su tužiocu bila blokirana na računu kod filijale tuženog u Njujorku „The New York Agency of Beogradska banka a.d. Beograd“.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tuženi je osnovao ekspozituru – Beogradska banka New York Agency sa sedištem u Njujorku. Navedena organizaciona jedinica tuženog upisana je u registar stalnih poslovnih jedinica u inostranstvu pod rednim brojem SP 568/3-84. Nad tuženim je dana 03.01.2002. godine otvoren stečajni postupak u kome je tužilac prijavio svoje potraživanje prema tuženom, koje je predmet tužbenog zahteva, a po osnovu plasmana depozita koji je tužilac uplaćivao navedenoj poslovnoj jedinici tužioca u inostranstvu. Potraživanje tužioca je osporeno u stečajnom postupku tuženog, s obrazloženjem da stečajni dužnik u konkretnom slučaju nema pasivnu stečajnu sposobnost. Tužilac je svoje potraživanje takođe prijavio u postupku likvidacije Agencije u Njujorku, kojim putem se, po sprovedenoj likvidaciji u Agenciji Njujork, delimično namirio. Nakon prijema Zaključka o listi utvrđenih i osporenih potraživanja, tužilac je pokrenuo ovu parnicu. Iz nalaza i mišljenja sudskog veštaka ekonomsko - finansijske struke Zorke Kovačević proizlazi da je na računu tužioca kod Agencije Beogradska banka u Njujorku utvrđen iznos blokiranih deviznih sredstava na dan otvaranja stečaja nad ovde tuženom 03.01.2002. godine u visini od 33.015,64 USD, čija dinarska protivvrednost po srednjem kursu NBS za valutu USD u visini od 67,3639 dinara za 1 USD iznosi 2.224.062,27 dinara. Obračunata kamata na blokirana sredstva, za period od 01.07.1993. godine do dana pokretanja stečaja nad tuženim, 03.01.2002. godine, iznosi 9.575,06 USD, što čini dinarsku protivvrednost po srednjem kursu NBS, u visini od 645.031,38 dinara. Veštak je utvrdio i da je u postupku likvidacije Agencije Njujork ovde tužiocu, dana 17.11.2017. godine, isplaćeno 14.753,24 USD, što čini dinarsku protivvrednost na dan pokretanja stečajnog postupka nad tuženim 03.01.2002. godine po srednjem kursu NBS u visini od 993.835.78 dinara. Takođe je utvrdio da obračunata zatezna kamata na isplaćeni iznos od 993.835,78 dinara za period od otvaranja stečaja tj. od 04.02.2002. godine do dana naplate od strane tužioca 17.11.2017. godine iznosi 2.497.152,66 dinara. Utvrdio je i da neplaćeni glavni dug na dan pokretanja stečajnog postupka nad tuženim 03.10.2002. godine iznosi 18.262,40 USD, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu NBS na dan 03.01.2002. godine iznosi 1.230.226,49 dinara.

Prema stavu prvostepenog suda, Agencija u Njujorku kao organizaciona jedinica osnovana od strane Beogradske banke a.d. Beograd nije imala svojstvo pravnog lica, što proizlazi iz sadržine Rešenja guvernera Narodne banke Jugoslavije od 25.05.1994. godine kojim je izvršen upis Agencije sa sedištem u Njujorku u Registar finansijskih organizacija koji se vodio u Narodnoj banci Jugoslavije a iz čijeg obrazloženja proizlazi da Agencija prema propisima SR Jugoslavije nema status pravnog lica, da je istoj izdata dozvola Bankarskog odeljenja Njujork za obavljanje bankarskih poslova na teritoriji SAD, da se agencija u mnogim aspektima u poslovanju u SAD tretira kao samostalni pravni subjekt, te da obavlja poslove od interesa za Beogradsku banku DD i njene komitente. Činjenica da se na određene aspekte poslovanja Agencije u Njujorku primenjuje pravo Sjedinjenih Američkih Država jeste posledica imperativnih odredaba zakona SAD, pa tako i odredaba o namirenju poverioca u postupku stečaja i likvidacije iz imovine koja se nalazi u Americi, a kojom rukovodi pravno lice osnovano u Jugoslaviji, pa se ta imperativna pravila ne primenjuju i na materijalno pravne odnose, odnosno potraživanja poverilaca iz međusobnog poslovnog odnosa sa bankom ili njenom agencijom. Likvidacioni postupak je nad Agencijom u Njujorku pokrenut nakon što je Privredni sud u Beogradu dana 03.01.2002. godine doneo rešenje o pokretanju stečajnog postupka nad Beogradskom bankom a.d. Beograd, osnivačem ove poslovne jedinice a tužilac je dana 21.03.2002. godine Privrednom sudu u Beogradu podneo prijavu potraživanja prema tuženoj, kao matičnoj banci, koje potraživanje tužioca nesporno postoji, a prijava je podneta pre otvaranja likvidacionog postupka nad poslovnom jedinicom tuženog u Njujorku. Stoga, činjenica da je u međuvremenu vođen postupak nad delom imovine tužene u inostranstvu i da se poverilac delimično namirio, ne može uticati na to da se po tom osnovu u celini ospori prijava koja je nastala u vezi poslovnog odnosa između tužioca i tužene. Sa svega navedenog, tužena u glavnom stečajnom postupku ne može da osporava svoju pasivnu stečajnu sposobnost kod nesporne činjenice da je Beogradska banka jedini osnivač Agencije u Njujorku i kod činjenice da su Agencija u Njujorku i Beogradska banka a.d. Beograd poslovale kao jedno pravno lice. U konkretnom slučaju stečajni postupak se vodi protiv tuženog kao stečajnog dužnika čije je sedište i središte glavnih interesa na području Republike Srbije, pa u tom smislu takav postupak predstavlja glavni stečajni postupak kako je propisano odredbom čl. 174a Zakona o stečaju, pa postupak stečaja koji se vodi nad tuženim u Republici Srbiji obuhvata celokupnu imovinu tuženog u zemlji i inostranstvu, zbog čega nije od značaja činjenica da je tužilac uplaćivao depozit tuženom u inostranstvo njegovoj poslovnoj jedinici i tužilac je, kao poverilac u sekundarnom (sporednom) stečajnom postupku u inostranstvu, imao određena prava prema dužnikovoj poslovnoj jedinici Beogradske banke a.d. Beograd, koja su mu priznata stečajnim pravom Države Njujork u postupku u kome se samo delimično namirio. Stoga, prvostepeni sud nalazi da postoje zakonski uslovi za utvrđenje preostalog potraživanja u Republici Srbiji jer stečajni postupak obuhvata celokupnu imovinu stečajnog dužnika u zemlji i inostranstvu, shodno odredbi člana 101. Zakona o stečaju. Odlučujući o visini tužbenog zahteva, prvostepeni sud je u celosti prihvatio nalaz i mišljenje veštaka korigovan iskazom sudskog veštaka na ročištu za glavnu raspravu dana 01.02.2022. godine, imajući u vidu da tuženi nije sporio matematičku tačnost obračuna potraživanja iz navedenog nalaza i mišljenja.

Sa navedenih razloga prvostepeni sud je usvojio zahtev tužioca primenom odredbi člana 101, 116, 117. i 174a. Zakona o stečaju i člana 99. Zakona o spoljnotrgovinskom poslovanju („Sl. list SFRJ“ broj 63/89).

Prema stanovištu drugostepenog suda, prvostepeni sud na pravilno utvrđeno činjenično stanje nije pravilno primenio materijalno pravo kada je tužbeni zahtev usvojio. Drugostepeni sud navodi da je rešenjem Narodne banke Jugoslavije od 25.05.1994. godine u registar finansijskih organizacija u inostranstvu, koji se vodi u Narodnoj banci Jugoslavije, upisana Agencija Beogradske banke D.D. u SAD, sa sedištem u Njujorku, pod nazivom Beogradska banka New York Agency, pri čemu je nad Agencijom u Njujorku, u skladu sa propisima zemlje u kojoj je imala sedište, sproveden postupak likvidacije iz čega proizlazi da se radi o samostalnom pravnom licu u smislu člana 17. stav 1. Zakona o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja a tužilac nije pružio dokaze da su nakon okončanja postupka likvidacije u Njujorku eventualno preostala novčana sredstva preneta na račun tuženog, niti da je ovde tužena banka učestvovala u postupku likvidacije nad Agencijom u Njujorku u svojstvu poverioca bilo kakvih potraživanja, niti je pružio dokaze da je subjekt koji je sproveo likvidacioni postupak nad agencijom tuženog u Njujorku u Republici Srbiji podnosio zahtev za priznanje odluke proistekle iz stranog sudskog postupka, već je navedeni postupak sproveden u potpunosti samostalno u odnosu na navedenu agenciju sa učešćem isključivo onih poverilaca koji su bili u poslovnim odnosima sa navedenom agencijom, ali ne i sa poveriocem ovde tuženog. Prema pozitivnim propisima statusna pitanja privrednih društava se procenjuju prema propisima zemlje u kojoj isto ima registrovano sedište, a iz utvrđenja suda sledi da je na sličan način ovo pitanje bilo uređeno i u državi Njujork, ako se ima u vidu da je navedena agencija prema propisima države Njujork poslovala kao samostalno pravno lice u odnosu na koju je postupak samostalno i sproveden.

Dalje, prema stanovištu drugostepenog suda, tužena kao osnivač drugog samostalnog pravnog lica ne može odgovarati za njegove obaveze osim ako joj je nakon likvidacije prenet neki višak koji je ostao nakon namirenja poverilaca ili ako su na tuženog pre okončanja navedenog postupka likvidacije preneta navedena sredstva iz depozita koje je tužilac otvorio u Njujorku, pa sledom iznetog, u konkretnom slučaju, nema pasivne legitimacije tuženog, odnosno osnova odgovornosti tuženog za finansijsku organizaciju koju njegov prethodnik jeste osnovao u inostranstvu, ali koja je osnovana, poslovala i likvidirana po propisima države u kojoj je imala sedište. Sa navedenih razloga drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu i tužbeni zahtev odbio.

Prema oceni Vrhovnog suda, ovakav zaključak drugostepenog suda se ne može prihvatiti.

Tužena u toku postupka, nije dostavila dokaz o postojanju osnivačkog akta, odnosno dokaz da je Beogradska banka New York Agency sa sedištem u Njujorku upisana u registar pravnih lica i banaka u SAD u statusu pravnog lica. Činjenica da je filijali tužene, data licenca za obavljanje poslova i činjenica da je delimični postupak likvidacije ove filijale sproveden po propisima SAD nisu po oceni revizijskog suda, dokazi na osnovu kojih bi se moglo zaključiti postojanje pravnog subjektiviteta Beogradska banka New York Agency sa sedištem u Njujorku.

Prema odredbama člana 99. stav 5. Zakona o spoljnotrgovinskom poslovanju („Sl.list SFRJ“ br. 63/89) koji je bio na snazi u trenutku zaključenja ugovora i člana 78. stav 3. Zakona o spoljnotrgovinskom poslovanju („Sl. list SRJ“ 46/92.......23/2001 koji je bio na snazi u momentu podnošenja tužbe, predstavništvo, poslovna jedinica i drugi oblik obavljanja privredne delatnosti u inostranstvu su deo preduzeća koje ih je osnovalo i nemaju status pravnog lica.

Iz Ugovora o poravnanju koji je zaključen 27.11.2007. godine između Stečajnog suda SAD Njujork i Agencije za osiguranje depozita u svojstvu stečajnog upravnika Jugobanke AD i Beogradske banke AD sa izmenama ugovora od 20.03.2009. godine, kao i dokumentacije dostavljene u toku postupka od strane tužioca, proizlazi da će poveriocima biti namirena potraživanja u određenom procentu tokom likvidacionog postupka sprovedenog u SAD, a koji su ista potraživanja prijavili u stečajnom postupku u RS može se isplatiti samo razlika do procenta namirenja za koji se namiruju poverioci u Republici Srbiji ako je procenat namireća veći u RS u odnosu na SAD. Dalje proizlazi da je 40% zaplenjene imovine Beogradske banke AD Beograd u stečaju i Jugobanke AD u stečaju, uplaćen na poseban račun kod tada Komercijalne banke i da su sredstva zadržana na računu kod te banke do konsultacija sa NBS do njihove definitivne raspodele.

Sve to drugostepeni sud nije ni cenio. To ima za posledicu da je pogrešno primenjeno materijalno pravo a da nisu raspravljene ni utvrđene bitne činjenice na osnovu kojih se može pravilno zaključiti da li je tuženi pasivno legitimisan odnosno, da li je Agencija u Njujorku imala status pravnog lica ili nije i ko zapravo odgovara (koje dužnik) za potraživanje poverioca, koje je predmet spora tužena ili Agencija u Njujorku.

Zbog toga se pobijana drugostepena presuda mora ukinuti pa će drugostepeni sud u ponovnom postupku imajući u vidu sve primedbe koje su iznete u ovom rešenju, razjasniti sve bitne činjenica na osnovu kojih će utvrditi da li je potraživanje tužioca osnovano u celini ili delimično i da li je tužena pasivno legitimisana da se u odnosu na nju utvrdi osnovanost potraživanja tužioca.

To su razlozi na osnovu kojih je Vrhovni sud primenom procesnih ovlašćenja iz člana 416. Zakona o parničnom postupku, odlučio kao u izreci.

Predsednik veća-sudija

Branko Stanić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković