Ništavost ugovora o razmeni nepokretnosti i odgovornost osnivača društva

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac je izjavio blagovremenu i dozvoljenu reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Tuženi je podneo odgovor na reviziju.

Ispitujući pobijanu presudu po odredbama člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23 – dr. zakon), Vrhovni sud je odlučio da je revizija tužioca osnovana.

U donošenju pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju sud u revizijskom postupku pazi po službenoj dužnosti. Nema bitne povrede odredaba parničnog postupka u smislu odredbe člana 374. stav 1. u vezi člana 398. stav 2. ZPP učinjene pred drugostepenim sudom na koje revident ukazuje navodima da sudovi nisu postupili po nalogu sadržanom u rešenju Vrhovnog kasacionog suda Prev 159/2020 od 17.12.2020. godine. Primena pravila o teretu dokazivanja u utvrđivanju činjeničnog stanja u prvostepenom postupku od značaja je za pravilnost utvrđenog činjeničnog stanja, koja se revizijom ne može pobijati, prema odredbama člana 407. ZPP. Isto se odnosi i na navod revizije da sudovi nisu pomenuli dokaz koji je tužilac priložio na okolnost projektovane površine stana br. ..., koja činjenica i nije od značaja za odluku o tužbenom zahtevu.

Predmet tužbenog zahteva je naknada štete isplatom novčane protivvrednosti stana površine 70 m2 sa garažnim mestom, u iznosu od 70.875,00 evra sa zakonskom zateznom kamatom počev od 26.06.2012. godine do isplate.

Prema činjeničnom stanju utvrđenom u prvostepenom postupku, tužilac i njegov rođeni brat VV su dana 04.11.2008. godine sa privrednim društvom „...“ DOO ... zaključili Ugovor o razmeni nepokretnosti, koji je overen pred Opštinskim sudom u Smederevu pod brojem Ov 1326/08, kojim su ustupili u svojinu privrednom društvu ... DOO ... kuću sa pravom korišćenja parcele ... ukupne površine 1,54 ara, koja parcela odgovara delu parcele ... KO ... prema novom premeru. Navedenim ugovorom ... DOO ..., preuzeo je obavezu da bratu tužioca i tužiocu prenese u svojinu po jedan trosoban stan površine 70m2 i po jedno garažno mesto, s tim da su se ugovorne strane saglasile da će se broj stana, njegova lokacija i površina urediti zaključenjem aneksa, a nakon izrade glavnog izvođačkog projekta i pribavljanja građevinske dozvole. Do zaključenja aneksa nije došlo. Tužilac je usmeno obavestio privredno društvo, pravnog prethodnika tuženog, da je izabrao stan broj ... u stambeno poslovnoj zgradi koju je izgradio pravni prethodnik tuženog i tražio izvođenje dodatnih radova u navedenom stanu. Nakon što su radovi na navedenoj stambeno poslovnoj zgradi izvedeni i nakon što je stan bio spreman za predaju u posed tužiocu, tuženi je više puta pozvao tužioca na zaključenje aneksa ugovora i preuzimanje stana, što je tužilac odbio tražeći veću površinu stana za 20 % u odnosu na ugovorenu. Tužilac nije dao izjavu o raskidu zaključenog ugovora, a 26.06.2012. godine je podneo tužbu radi izvršenja ugovora, kojom je zahtevao da mu se u svojinu preda trosoban stan površine 70 m2 i jedno parking mesto u sklopu višeporodičnog stambenog objekta u ..., u ulici ..., na parceli broj ... Kao eventualni tužbeni zahtev postavio zahtev je za isplatu novčanog iznosa od 70.000 evra u dinarskoj protivvrednosti. Tokom postupka je opredelio zahtev na iznos od 70.875,00 evra kao protivvrednost trosobnog stana površine 70m2 sa garažnim mestom i povukao tužbu sa primarnim tužbenim zahtevom za predaju stana u svojinu i državinu. Pravni prethodnik tuženog Privredno društvo ... DOO ... brisano je iz registra privrednih subjekata 01.08.2012. godine, nakon okončanog postupka likvidacije. Ovde tuženi bio je likvidacioni upravnik navedenog privrednog društva, uputio je svim poznatim poveriocima pisano obaveštenje o pokretanju likvidacionog postupka, a sve obaveze navedenog privrednog društva koje se smatraju prijavljenim izmirene su u potpunosti. Iz odluke o raspodeli likvidacionog ostatka Privrednog društva ... DOO u likvidaciji od 19.07.2012. godine, utvrđeno je da je imovina koja je preostala nakon okončanja likvidacionog postupka raspodeljena osnivaču i jedinom članu BB iz ... Utvrđeno je da sporni stan broj ..., u prizemlju stambenog objekta u ... ulici ..., sa parking mestom broj ..., nije bio deo imovine likvidacionog dužnika, jer je isti bio isknjižen pre pokretanja postupka likvidacije. Likvidacioni ostatak na dan okončanja postupka likvidacije, 19.07.2012. godine, nije moguće odrediti zbog nemogućnosti procene kvaliteta potraživanja navedenog privrednog društva prema njegovim dužnicima, ali je prema bilansu stanja ukupna imovina bila veća od ukupnih obaveza za 2.816.000,00 dinara. Sudski veštak se izjasnio da tržišna vrednost novog stana površine 70 m2 u zoni lokacije na kojoj se nalazi sporni stan broj ... u ... na dan veštačenja iznosi 70.875,00 evra, dok tržišna vrednost jednog garažnog mesta iznosi 1.916,60 evra, za otvoreno parking mesto, odnosno 3.625,00 evra za garažno parking mesto. Čitanjem prepisa lista nepokretnosti, broj ... KO ... od 21.06.2012. godine, prvostepeni sud je utvrdio da je parcela broj ... u svojini ... DOO ... u likvidaciji. Na toj parceli upisana je stambeno – poslovna zgrada broj ..., korisne građevinske površine od 2.221 m2, koja ima podrum, prizemlje i tri sprata, kao svojina privrednog društva ... DOO ... U navedenom listu nepokretnosti, kao posebni delovi navedene stambeno-poslovne zgrade, upisani su stanovi broj ..., ... i ..., a stan broj ... nije upisan kao posebni deo navedene zgrade. Ključevi stana broj ... nalaze se u posedu ovde tuženog, i navedenim stanom tuženi nije raspolagao van poslovnog odnosa koji je imao sa tužiocem. Prvostepeni sud je zaključio da tužilac nije predložio adekvatne dokaze (veštačenje) na okolnost da stan broj ... ima manju površinu od ugovorene.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da je tužilac poverilac nenovčane obligacije po osnovu ugovora o razmeni, na osnovu kog je pravni prethodnik tuženog imao obavezu na predaju stana ugovorenih karakteristika sa parking mestom, te da bi mogao zahtevati novčanu protivvrednost ovih nepokretnosti samo u slučaju da stan nije izgrađen, da ne postoji, ili da ga je tuženi otuđio trećem licu. Pravni prethodnik tuženog jeste izgradio ugovorenu zgradu i u okviru nje i stan broj ..., te je pozivao tužioca na zaključenje aneksa ugovora i predaju navedenog stana. Tužilac je dospeo u poverilačku docnju kada je odbio da zaključi aneks ugovora i da primi ispunjenje obaveze pravnog prethodnika tuženog na predaju navedenih nepokretnosti, a s obzirom da stan broj ... nije otuđen, i da postoji mogućnost predaje istog, tužilac nema valjan pravni osnov da od tuženog zahteva utuženi novčani iznos kao protivvrednost spornog stana. Na osnovu tih razloga, primenom odredaba člana 307, 325, 552. i 553. Zakona o obligacionim odnosima, odbili su tužbeni zahtev. Pored toga, primenom odredaba člana 544. i 545. stav 2. Zakona o privrednim društvima nalaze da nema pasivne legitimacije tuženog kao osnivača i jedinog člana brisanog privrednog društva da tužiocu isplati utuženi iznos, jer sporni stan nije bio deo likvidacione mase i nije prenet u svojinu tuženog kao likvidacioni ostatak. Odgovornost tuženog, sudovi su razmatrali i u smislu odredaba člana 154. i 155. Zakona o obligacionim odnosima, pa su našli da tužilac nije dokazao da je pretrpeo štetu u visini utuženog iznosa, s obzirom da tuženi kao likvidacioni upravnik ni na koji način nije oštetio tužioca u sprovedenom postupku likvidacije, jer nije raspolagao spornim stanom i spreman je da mu isti preda, pa nema štete u visini utuženog iznosa.

Vrhovni sud nalazi da je revizija osnovana, jer je pobijana pravnosnažna presuda doneta pogrešnom primenom materijalnog prava.

Predmet Ugovora o razmeni od 04.11.2008. godine bila je obaveza tužioca na predaju u svojinu pravnom prethodniku ovde tuženog kuće na ... u ..., s pravom korišćenja parcele 1554/1 ukupne površine 1,54 ara, koja parcela odgovara delu parcele ... KO ... prema novom premeru, dok je obaveza pravnog prethodnika tuženog bila da tužiocu i njegovom bratu prenese u svojinu po jedan trosoban stan od 70 m2 i po jedno garažno mesto, s tim da će naknadno aneksom odrediti stan i garažno mesto. Aneks ugovora kojim bi bio određen stan nije zaključen. Ugovor o zameni postojeće nepokretnosti za buduću nepokretnost, jeste ugovor o razmeni sa elementima ugovora o kupoprodaji buduće stvari, pri čemu stan na čiji prenos svojine bi pravni prethodnik tuženog bio obavezan, nije određen. Prema članu 552. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima, ugovorom o razmeni svaki ugovarač se obavezuje prema svom ugovaraču da prenese na njega svojinu neke stvari i da mu je u tu svrhu preda. Da bi ugovor bio punovažan, predmet ugovora mora biti određen ili odrediv (član 47. ZOO), u konkretnom slučaju ugovora o razmeni moraju biti određene dve nepokretnosti kao predmeti razmene. Zaključenim ugovorom u propisanoj formi, nije određen kriterijum prema kojem se može utvrditi koji je to stan i garažno mesto pravni prethodnik tuženog trebalo da prenese u svojinu tužiocu. Protivno zaključku nižestepenih sudova, iz utvrđenog činjeničnog stanja ne proizilazi da je tuženi u mogućnosti da tužiocu prenese svojinu na stanu broj ..., sve i kada bi se moglo smatrati da je to predmet svojine koju je pravni prethodnik tuženog trebalo da prenese na tužioca, u odsustvu ugovora zaključenog u propisanoj formi kojim bi ta nepokretnost (i garažno mesto) bili određeni. To proizilazi iz utvrđene činjenice da u katastru nepokretnosti nema upisanog stana broj ... u zgradi koja je svojina privrednog društva ... DOO ... Kao posebni delovi te stambeno-poslovne zgrade, upisani su stanovi broj ..., ... i ..., a stan broj ... nije upisan kao posebni deo navedene zgrade. Taj stan nije bio deo likvidacione mase privrednog društva koje je sa tužiocem zaključilo ugovor o razmeni i nije prenet u svojinu tuženog. Imovina koja je preostala raspodeljena je tuženom, kao jedinom članu i osnivaču. Kod takvog stanja stvari, stan broj ... nije bio predmet ugovora o razmeni nepokretnosti, zaključenog u propisanoj formi, stan koji je privredno društvo trebalo da preda tužiocu u svojinu nije određen, pa ni ugovor o razmeni nepokretnosti nema određen predmet i kao takav je ništav. Sledi da je privredno društvo nepokretnost tužioca – kuću i parcelu u idealnom delu u kome je tužilac iste predao u svojinu privrednom društvu ... DOO ..., steklo bez valjanog pravnog osnova. Kako je na mesto kuće tužioca, privredno društvo sagradilo zgradu, tužilac ne može tražiti povraćaj svoje nepokretnosti. Može zahtevati njenu protivvrednost, koja je prešla u svojinu privrednog društva koje je likvidirano i kao likvidacioni ostatak predata tuženom, po odredbi člana 210. ZOO i člana 541. i 545. stav 2. Zakona o privrednim društvima. Ta vrednost jeste adekvatna tržišnoj vrednosti stana od 70 m2 i garažnog mesta, koja je u postupku utvrđena na 70.875,00 evra. Ovo stoga što su stranke ugovorom odredile da su srazmerne vrednosti nepokretnost koju predaje tužilac i stan od 70 m2 i garažno mesto.

To su razlozi prema kojima je Vrhovni sud usvojio reviziju tužioca, preinačio presude i obavezao tuženog na ispunjenje tužbenog zahteva, po odredbi člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku.

Odluka o troškovima celog postupka doneta je na osnovu odredbe člana 165. stav 3. Zakona o parničnom postupku tako što je tuženi obavezan da tužiocu naknadi troškove na ime zastupanja na dvanaest održanih ročišta u iznosu od po 49.500,00 dinara (594.000,00 dinara), na ime pristupa na četrnaest neodržanih ročišta u iznosu od po 27.000,00 dinara (378.000,00 dinara), za sastav tužbe iznos od 45.000,00 dinara, za sastav četiri obrazložena podneska po 45.000,00 dinara (180.000,00 dinara), na ime veštačenja od 04.04.2022. godine iznos od 40.000,00 dinara i na ime veštačenja od 01.01.2017. godine iznos od 35.000,00 dinara, za sastav žalbe od 13.02.2018. godine iznos od 60.000,00 dinara i za sastav revizije od 24.10.2018. godine iznos od 60.000,00 dinara, na ime sastava žalbe od 08.08.2023. godine iznos od 90.000,00 dinara i za sastav revizije od 22.11.2023. godine iznos od 90.000,00 dinara, odnosno ukupno 1.467.000,00 dinara. Troškovi na ime sudskih taksi u prvostepenom, drugostepenom i revizijskom postupku, nisu dosuđeni, s obzirom da visinu taksi tužilac nije opredelio u skladu sa odredbom člana 163. stav 2. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Miljuš s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković