Odbijanje revizije drugotužioca zbog nedostatka aktivne legitimacije u privrednom sporu

Presudom Privrednog apelacionog suda Pž 2805/19 od 02.07.2019. godine odbijene su žalbe prvotužioca, drugotužioca i tuženog i potvrđena je presuda Privrednog suda u Beogradu P 7757/2015 od 27.02.2019. godine.

Protiv drugostepene presude drugotužilac je izjavio blagovremenu i dozvoljenu reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu u granicama revizijskih razloga propisanih odredbom člana 408. Zakona o parničnom postupku („Sl. glasnik RS“, br. 72/11..18/20) Vrhovni kasacioni sud je odlučio da revizija drugotužioca nije osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju se u revizijskom postupku pazi po službenoj dužnosti. Nisu od uticaja revizijski navodi kojim se ukazuje da pobijana odluka ima nedostataka zbog kojih se ne može ispitati i da u istoj nisu navedeni razlozi o bitnim činjenicama, a čime se suštinski ukazuje da je odluka koja se pobija revizijom zahvaćena bitnom povredom odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. Zakona o parničnom postupku. Takva bitna povreda ne predstavlja dozvoljeni revizijski razlog predviđen u članu 407. Zakona o parničnom postupku, zbog čega navodi revidenta u tom delu nisu od uticaja u revizijskom postupku.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju ugovorom o davanju na korišćenje gradskog građevinskog zemljišta od 14.03.1997. godine tuženom je dato na korišćenje gradsko građevinsko zemljište radi izgradnje više stambenih zgrada spratnosti P+1 i individualne usmerene stambene zgrade spratnosti VP+1 po Detaljnom urbanističkom planu „MZ 25“ u KO ...-... . Parcele koje su date na korišćenje tuženom, detaljno su pobrojane u čl. 1. Ugovora, a tuženi se obavezao da na ime korišćenja predmetnog zemljišta plati naknadu prvotužiocu u iznosu od 1.411.641,96 dinara, te da u roku od 3 godine od zaključenja ovog ugovora, zakupljene nepokretnosti privede nameni u svemu prema uslovima propisanim aktom o uređivanju prostora i urbanističkom dozvolom. Takođe, ugovorom o plaćanju naknade za uređivanje gradskog građevinskog zemljišta od 29.12.2000. godine regulisani su međusobni odnosi u pogledu obaveze izmirenja naknade za uređivanje građevinskog zemljišta za lokaciju „...“ u ..., za grupaciju „E“, „L“, „K“, „K1“, „J“ i „G“ i „ostalih sadržaja“, pa se investitor obavezao da u skladu sa obračunatim naknadama plati Direkciji iznos od 3.916.312,61 dinara. U prilogu ugovora nalazi se Obračun naknade za uređivanje građevinskog zemljišta iz decembra meseca 2000. godine u kom su prikazani obračuni naknade po stavkama za svaku grupaciju posebno. Ovim obračunom je bilo predviđeno da je zaključenim ugovorima Direkcija bez obaveze prema investitoru u pogledu uređivanja građevinskog zemljišta komunalnim objektima individualne i zajedničke komunalne potrošnje u granicama zahvata lokacije, pri čemu Direkcija nije investitoru obračunala naknadu za sekundarno opremanje iz razloga što to radi sam investitor. Prema rezultatu postupka veštačenja provedenog tokom prvostepenog postupka proizlazi da je na osnovu geodetskih merenja i računanja, zbir površina katastarskih parcela iz Ugovora od 23.07.1997. godine, manji od zbira površina katastarskih parcela identifikovanih na digitalnom katastarskom planu (novi premer), za ukupnu površinu od 734 m2, kao i da su na predmetnoj lokaciji izvođeni građevinski radovi i nakon podnošenja tužbe u periodu od 2006. godine pa do dana veštačenja. U odnosu na ove okolnosti za izgradnju preostale infrastrukture koja u momentu veštačenja nije izgrađena neophodno je 38.020.784,74 dinara. Obračun visine uloženih finansijskih sredstava za izgrađenu infrastrukturu nakon podnošenja tužbe 2006. godine, a za koju prvotužilac nije dostavio dokaz o vremenu građenja i visine ulaganja, iznosi 17.154.899,72 dinara, a odnosi se na izgrađen kolovoz i delimično postavljeno osvetljenje, dok visina uloženih finansijskih sredstava na izgradnji kolovoza nakon podnošenja tužbe, a za šta je tužilac kao dokaz dostavio ugovore zaključene sa izvođačima radova i privremene i okončane situacije, predstavlja vrednost radova od ukupno 18.997.660,33 dinara.

Na temelju tako utvrđenih činjenica nižestepeni sudovi nalaze da drugotužilac jeste bio u obligacionom odnosu sa tuženim, ali je tuženi u celosti ispunio svoju obavezu prema drugotužiocu po Ugovoru o davanju na korišćenje gradskog građevinskog zemljišta od 14.03.1997. godine, jer je platio naknadu za korišćenje zemljišta, odakle sledi da drugotužilac nema potraživanje prema tuženom. Povodom zahteva prvotužioca, nižestepeni sudovi smatraju da tuženi nije izveo radove na uređivanju građevinskog zemljišta komunalnim objektima individualne i zajedničke komunalne potrošnje u granicama zahvata lokacije, zbog čega je te radove morao da izvede prvotužilac radi omogućavanja stanarima da koriste stambene objekte koji se nalaze na predmetnoj lokaciji. Iz ovih razloga, nižestepeni sudovi nalaze da tuženi duguje prvotužiocu iznos od 17.154.899,72 dinara na ime visine uloženih finansijskih sredstava radi izgradnje komunalne infrastrukture, odnosno ulaganja u komunalno opremanje zemljišta, kao i za iznos od 18.997.660,33 dinara na ime uloženih finansijskih sredstava na izgradnji kolovoza, koji radovi su dokumentovani privremenim situacijama i ugovorima zaključenim sa izvođačima radova, sve sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom. U odnosu na istaknuti prigovor zastarelosti nižestepeni sudovi nalaze da prema vrsti spornog odnosa do započinjanja ovog postupka nije protekao rok iz člana 371. Zakona o obligacionim odnosima. Za potraživanje prvotužioca u iznosu od 38.020.784,74 dinara nižestepeni sudovi smatraju da isto nije osnovano, iz razloga što se radi o procenjenoj vrednosti radova koji još uvek nisu izvedeni, odnosno u momentu otvaranja stečajnog postupka nad tuženim navedeno potraživanje tužioca nije postojalo. Za ukupno potraživanje nižestepeni sudovi smatraju da ne postoji aktivna legitimacija drugotužioca, jer isti i ne spori da je prvotužilac osnovan radi obezbeđenja uslova za uređivanje, korišćenje, unapređivanje i zaštitu građevinskog zemljišta, a to što je izvorni nosilac ovlašćenja u oblasti uređivanja gradskog građevinskog zemljišta ne ovlašćuje drugotužioca da podnosi identičan zahtev umesto prvotužioca.

Prema oceni Vrhovnog kasacionog suda, nižestepeni sudovi su pravilno primenili materijalno pravo kada su zaključili da ne postoji aktivna legitimacija tužioca drugog reda za utvrđenje potraživanje na način i pod uslovima koji su obuhvaćeni tužbom.

Revizijom drugotužioca osporava se izneto stanovište nižestepenih sudova. Po navodima revidenta tužioci su nužni suparničari, što proizlazi iz prirode konkretnog pravnog odnosa. Ukazuje da je izvorni nosilac ovlašćenja i obaveze da se stara o uređenju i korišćenju građevinskog zemljišta, kao i da je ovlašćenje drugotužioca da propisuje kriterijume za određivanje visine naknade za uređivanje građevinskog zemljišta, dok tako ostvarena naknada predstavlja javni prihod drugotužioca

Vrhovni kasacioni sud ne prihvata revizijske navode drugotužioca.

Prema članu 10. Zakona o građevinskom zemljištu Opština uređuje i obezbeđuje korišćenje građevinskog zemljišta i stara se o njegovom uređivanju. Članom 11. st. 1. Zakona o građevinskom zemljištu propisano je da radi obezbeđenja uslova za uređivanje, korišćenje, unapređivanje i zaštitu građevinskog zemljišta Opština može da osnuje preduzeće, odnosno drugu organizaciju ili da vršenje svojih poslova organizuje na drugi način, dok prema članu 11. st. 2. tač. 2 istog propisa obezbeđivanje uslova obuhvata naročito uređivanje građevinskog zemljišta. Uređivanje građevinskog zemljišta u smislu čl. 12. st. 1. tač. 2. Zakona o građevinskom zemljištu obuhvata i komunalno opremanje zemljišta. Na takav način komunalno opremanje zemljišta predstavlja delatnost iz domena obezbeđivanja uslova za korišćenje građevinskog zemljišta koje Opština može da vrši samostalno ili preko drugog subjekta koji osnuje. Drugim rečima, obavljanje ovakve delatnosti može biti neposredno ili posredno od strane Opštine, ali po prirodi stvari ne i kumulativno iz razloga što se obavljanje iste delatnosti ne može istovremeno dvostruko vršiti.

Priroda novčanog potraživanja povodom koje je opredeljen zahtev za utvrđenje u vezi je sa poslovima komunalnog opremanja određenog građevinskog zemljišta koje je tuženi preuzeo po ugovoru o plaćanju naknade za uređivanje gradskog građevinskog zemljišta od 29.12.2000. godine, pri čemu te poslove nije izvršio. Ovakvo potraživanje predstavlja novčanu protivvrednost radova koji su potrebni za komunalno opremanje spornog zemljišta. Takvo potraživanje osnov nalazi u shodnoj primeni člana 218. Zakona o obligacionim odnosima i pripada prvotužiocu u svojstvu subjekta koji je osnovan od strane drugotužioca upravo u cilju obavljanja delatnosti komunalnog opremanja građevinskog zemljišta, kako je to već prethodno navedeno. Obavljanje ovih poslova u odnosu na sporne katastarske parcele je upravo prvotužilac i izvršio. Sledi da prvotužilac i drugotužilac ne mogu biti istovremeno poverioci utuženog novčanog potraživanja, niti u tom pogledu predstavljaju nužne suparničare, kako se to pogrešno ukazuje revizijom.

Bez uticaja su revizijski navodi o tome da je drugotužilac izvorni nosilac ovlašćenja za komunalno opremanje građevinskog zemljišta i da propisuje kriterijume za određivanje visine naknade za uređivanje građevinskog zemljišta koja je javni prihod. Najpre, tačno je da naknada za uređivanje građevinskog zemljišta predstavlja javni prihod, ali to ni na koji način ne utiče na zasnivanje aktivne legitimacije drugotužioca za naknadu obračunatu u vezi sa radovima koji su potrebni za komunalno opremanje konkretnog građevinskog zemljišta. Povodom komunalnog opremanja građevinskog zemljišta u poslovnom odnosu bili su prvotužilac i tuženi po ugovoru od 29.12.2000. godine. Ovim ugovorom se tuženi obavezao prvotužiocu da će samostalno izvesti radove na komunalnom opremanju građevinskog zemljišta koje mu je prethodno dato na korišćenje, a takvu obavezu ipak nije ispunio. Izdaci koje je prvotužilac imao radi spornog komunalnog opremanja građevinskog zemljišta i koji se mogu staviti na teret tuženom nisu neposredno povezani sa imovinom drugotužioca.

To su razlozi zbog kojih je Vrhovni kasacioni sud primenom odredbe člana 414. Zakona o parničnom postupku odlučio kao u izreci.

Predsednik veća-sudija

Branko Stanić, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić