Presuda Vrhovnog kasacionog suda o neosnovanosti zahteva za utvrđenje prava korišćenja

U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud, u veću sastavljenom od sudija: dr Dragiše B. Slijepčevića, predsednika veća, Branka Stanića i Gordane Ajnšpiler Popović, članova veća, u parnici po tužbi tužioca DP Hotel „AA“ iz ..., koga zastupa punomoćnik Ivan Đurić, advokat iz ..., sa umešačem na strani tužioca, Sindikat BB iz ..., protiv tuženih Republika Srbija, koju zastupa Državni pravobranilac i Grad Beograd, koga zastupa Gradsko javno pravobranilaštvo, radi utvrđenja i isplate, vrednost predmeta spora 119.954.535,85 dinara, odlučujući o revizijama tužioca izjavljenim protiv presude Privrednog apelacionog suda Pž br.3040/15 od 17.07.2015.godine i rešenja Privrednog apelacionog suda Pž.br.1587/16 od 22.09.2016.godine, u sednici veća održanoj dana 19.04.2018.godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE kao neosnovana revizija tužioca izjavljena protiv presude Privrednog apelacionog suda Pž br.3040/15 od 17.07.2015.godine.

ODBIJA SE kao neosnovana revizija tužioca izjavljena protiv rešenja Privrednog apelacionog suda Pž br. 1587/16 od 22.09.2016.godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Privrednog apelacionog suda Pž br.3040/15 od 17.07.2015. godine odbijena je žalba tužioca kao neosnovana i potvrđena je prvostepena presuda Privrednog suda u Beogradu P br. 7596/10 od 25.03.2015. godine u stavovima drugom, trećem, četvrtom i petom izreke. Stavom drugim prvostepene presude je odbijen tužbeni zahtev za utvrđenje da je tužilac nosilac prava korišćenja na poslovnim zgradama označenim brojevima ..., ... i ... u ulici ... br. ... u ..., upisanim u V listu prvi deo LN br. ... za Ko ..., na kp.br.... . Stavom trećim je odbijen eventualni tužbeni zahtev da se utvrdi da je tužilac nosilac prava korišćenja u idealnom delu od 55/100 na navedenim poslovnim zgradama, što su sve tuženi dužni da priznaju i dozvole tužiocu da pravo upiše u odgovarajuće javne knjige. Stavom četvrtim je odbijen drugi eventualni zahtev da sud obaveže tuženog drugog reda Grad Beograd, da tužiocu isplati iznos od 119.954.535,85 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 01.03.2015.godine pa do isplate. Stavom petim tužilac je obavezan da tuženima naknadi troškove parničnog postupka.

Rešenjem Privrednog apelacionog suda Pž br. 1587/16 od 22.09.2016. godine, odbijena je kao neosnovana žalba tužioca i potvrđeno je rešenje Privrednog suda u Beogradu P br. 7596/10 od 09.11.2015.godine, kojim nije dozvoljeno ponavljanje postupka po predlogu tužioca od 27.08.2015.godine.

Protiv pravnosnažne drugostepene presude i rešenja tužilac je izjavio blagovremene i dozvoljene revizije, zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu presudu i rešenje drugostepenog suda u granicama propisanim odredbom člana 399. u vezi sa članom 412. stav 5. ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 125/04 i 111/09) koji se u konkretnom slučaju primenjuje na osnovu člana 506. stav 1. ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 72/11...55/14), osim u pogledu revizijskog cenzusa i odlučio da revizije tužioca nisu osnovane.

Pobijana presuda i rešenje nisu zahvaćeni bitnom povredom odredaba parničnog postupka iz člana 361. stav 2. tačka 9. ZPP na koju se u revizijskom postupku pazi po službenoj dužnosti. Navod revidenta da tuženi nisu zastupani od strane ovlašćenih lica, obzirom da je Zakon o javnim pravobranilaštvima prestao da važi 31.12.2008. godine ne može kao revizijski razlog isticati tužilac na koga se eventualni nedostaci u zastupanju ne odnose. Revizijama se konkretno ne ukazuje na postojanje drugih apsolutno bitnih povreda odredaba parničnog postupka, koje su propisane kao revizijski razlog u smislu člana 398. stav 1. ZPP.

Predmet tužbenog zahteva u ovom sporu je utvrđenje prava korišćenja tužioca na poslovnim zgradama ..., ... i ... u ulici ... broj ... u ... . Predmet prvog eventualnog tužbenog zahteva je utvrđenje prava korišćenja tužioca na 55/100 idealnog dela istih nepokretnosti po osnovu utvrđenog procenta ulaganja tužioca u građevinsku vrednost objekta. Drugim eventualnim tužbenim zahtevom traženo je obavezivanje drugotuženog da tužiocu na ime stečenog bez osnova isplati iznos od 119.954.535,85 dinara, koji iznos predstavlja 55% sadašnje vrednosti objekata.

Prema utvrđenim činjenicama predmetni objekat je upisan u listu nepokretnosti broj ... kao svojina Republike Srbije sa pravom korišćenja Grada Beograda. Od osnivanja zemljišnih knjiga 1934. godine pravo svojine na zemljištu i pravo korišćenja na objektu upisano je isključivo u korist Republike, odnosno Grada Beograda. Građevinska i upotrebna dozvola za građenje na toj lokaciji date su 1939. godine VV za građevinu u ulici ... i ... broj ... .

Tužilac je osnovan 01.03.1961. godine odlukom Sindikata GG. Zatim je 1966. godine formirana Zajednica doma ... radnika Sindikata DD u ..., a 1967. godine osnovan je AA, kao posebna ugostiteljska jedinica. AA upisan je u registar ustanova Okružnog privrednog suda u Beogradu 1972. godine. Konstituisanje RO AA upisano je 1973. godine. Dopisima Sindikata DD iz 1971. i 1973. godine od Skupštine Grada Beograda tražena je saglasnost za ispravku upisa prava svojine na zgradi AA u ulici ... br. ... u ... ili da se ista zgrada da na upravljanje i korišćenje sindikatu za vreme od 20 godina. Na osnovu ugovora od 07.02.1974. godine, koji je zaključen između Grada Beograda i Sindikata DD, u kome je konstatovano da je nosilac prava korišćenja na datom objektu Grad Beograd, sindikatu je data na upotrebu bez naknade zgrada AA, tada u ulici ... broj ... u ... na rok od 15 godina. Sindikat DD je 1978. godine ugovorom dao na upotrebu bez naknade navedenu zgradu AA na rok od 12 godina. Grad Beograd je 1980. godine dao saglasnost Sindikatu DD za unutrašnju adaptaciju nepokretnosti koja mu je data na upravljanje na 15 godina, ali je izričito navedeno da troškove adaptacije snosi Savezni odbor sindikata, a da Grad Beograd u pogledu tih troškova nema nikakvih obaveza. Saglasnost saveznog odbora sindikata data je 1982.godine Radnoj organizaciji AA u ..., ali je izričito navedeno da troškovi adaptacije padaju na teret RO AA. AA je 1983. godine od strane Opštinskog komiteta za komunalno-stambene i građevinske poslove odobreno izvođenje radova na adaptaciji i rekonstrukciji objekta u ulici ... broj ..., a 1986. godine dozvoljena je upotreba izvedenih radova. Prema nalazu veštaka pre otpočinjanja radova objekat je imao 1411,91 m2, a po završetku radova korisna površina iznosila 1.740,93 m2. Ulaganje tužioca u odnosu na ukupna ulaganja u predmetni objekat iznosi 54,87% ukoliko se uzme u obzir vrednost radova bez obračuna naknade za pripremanje i opremanje zemljišta.

Kod ovako utvrđenih činjenica, uknjiženog prava svojine u korist Republike Srbije i prava korišćenja u korist Grada Beograda, te činjenice da tužilac nije dokazao postojanje pravnog sledbeništva između svog osnivača koji mu je uneo kao osnovni ulog predmetne nepokretnosti i VV koje je graditelj istih, nižestepeni sudovi su odbili primarni tužbeni zahtev za utvrđenje da je tužilac nosilac prava korišćenja na spornim poslovnim zgradama. Osnov prava korišćenja tužioca na spornim nepokretnostima ne može biti ni ugovor zaključen sa Gradom Beogradom, jer je tim ugovorom objekat od strane nosioca prava korišćenja dat samo na upotrebu. Tužilac, po stanovištu nižestepenih sudova, ne može postati nosilac prava korišćenja na idealnom delu nepokretnosti u visini procenta svog ulaganja, jer se po osnovu rekonstrukcije i adaptacije objekta koji mu je dat na upotrebu ne može steći stvarno pravo na objektu, pa ni pravo korišćenja. U konkretnom slučaju ni obligacionopravni zahtev tužioca nije osnovan jer je ugovorom izričito navedeno da će tužilac kao izvođač radova sam snositi troškove rekonstrukcije i adaptacije objekta.

Neosnovano revident, pozivajući se na dopise osnivača svog pravnog prethodnika upućene drugotuženom 1971. i 1973. godine, osporava zaključak nižestepenih sudova o nedokazanosti pravnog sledbeništva sa VV, koje je izgradilo sporni objekat. Na osnovu dopisa osnivača prethodnika tužioca, kojim navodi hronologiju nastanka određenih pravnih subjekata ne može se dokazivati aktivna legitimacija tužioca u predmetnom sporu u kome je tužbeni zahtev zasnovao na pravu koje je VV steklo na izgrađenom objektu. Navedeni dopis se ne može smatrati javnom ispravom, kao dokazom pravnog sledbeništva, jer ista nije izdata od strane nadležnog organa u okviru delatnosti registracije pravnih lica u odgovarajuće registre. Stoga ni ovi dopisi ne mogu imati dokaznu snagu javne isprave, pa je tužilac u cilju dokazivanja svog prava korišćenja na spornim nepokretnostima morao priložiti isprave o pravnom sledbeništvu sa VV.

Neosnovano je i pozivanje revidenta na odredbu člana 88. Zakona o poslovnim zgradama i prostorijama („Sl.FNRJ“ br. 16/59 i dr), jer je navedenom odredbom regulisano upravljanje poslovnim zgradama, što ne daje pravo osnivaču prethodnika tužioca da poslovnu zgradu kao osnivački ulog unese prilikom osnivanja prethodnika tužioca. Kako tužilac nije dokazao da je osnivač imao pravo korišćenja na predmetnim objektima stečeno po osnovu gradnje prethodnika, ili na drugi zakonom propisan način, to je bez uticaja navod revidenta da su mu sporne nepokretnosti prenete kao osnivački ulog pre nego što je drugotuženi upisan sa pravom korišćenja u javnom registru. Zbog isteka zakonskih rokova, tužilac ne može osporavati pravilnost upisa prava korišćenja drugotuženog u javnom registru, ali pretpostavku tačnosti upisa mogao je pobijati dokazivanjem svog prava korišćenja na spornim nepokretnostima. To svoje pravo tužilac nije dokazao. Nasuprot tome, stoji činjenica da je predmetne nepokretnosti dobio na upotrebu upravo od drugotuženog kao nosioca prava korišćenja na datom objektu. Stoga je proizvoljan navod revidenta da je taj ugovor zaključen jer je drugotuženi, iako nezakonito upisan kao zemljišno knjižni nosilac prava korišćenja na nepokretnostima, diktirao uslove korišćenja iako je bilo nesporno da je osnivač pravnog prethodnika tužioca bio nosilac prava korišćenja-vlasnik na spornim nepokretnostima. Navedeni ugovor niti upotreba nepokretnosti po isteku roka za koji je ugovor zaključen ne mogu voditi uspostavljanju prava korišćenja tužioca na nepokretnostima. Ovo sa razloga što navedeni ugovor nije osnov za sticanje prava korišćenja. Posle isteka roka na koji je ugovor zaključen, ako se ugovorne strane ponašaju u skladu sa do tada zaključenim ugovorom, može se smatrati da je važnost ugovora produžena na neodređeno vreme pod istim uslovima kao i ugovor na određeno vreme. Činjenica da se radilo o državnoj svojini na spornoj nepokretnosti datoj na upotrebu osnivaču pravnog prethodnika tužioca, ne može voditi pravnom osnovu sticanja svojine u smislu člana 226. ZUR-a na koji se revident poziva kao osnov sticanja prava korišćenja prelaskom imovine u društvenu svojinu bez pravnog osnova u periodu dužem od 10 godina.

Bez uticaja je ukazivanje revidenta da je adaptacija i rekonstrukcija spornih nepokretnosti vršena na osnovu Zakona o izgradnji investicionih objekata („službeni glasnik SRS“ br. 25/73 i dr) po kome se pod rekonstrukcijom podrazumevala dogradnja i izmena funkcionalnosti prostorija, odnosno objekta. U konkretnom slučaju dogradnja je učinjena pretvaranjem tavanskog prostora glavne zgrade u korisni prostor, što je izazvalo nadziđivanje postojećih zidova iznad drugog sprata. Prema nalazu veštaka nije vršena nadogradnja objekta, a rekonstrukcija i adaptacija objekta, pa i pretvaranjem tavanskog prostora u poslovni prostor, nije osnov sticanja stvarnog prava na objektu, ako nije drugačije ugovoreno. Tužilac je radove izvodio prilagođavajući objekat sopstvenim potrebama uz ugovaranje da će sam snositi troškove radova, te je pravilno zaključak nižestepenih sudova da po tom osnovu ne može steći pravo korišćenja, niti novčano potraživanje na ime stečenog bez osnova.

Na osnovu izloženog, Vrhovni kasacioni sud je primenom člana 414. relevantnog ZPP, odbio reviziju tužioca izjavljenu protiv drugostepene presude i odlučio kao u stavu prvom izreke.

Revizijom tužioca, izjavljenom protiv pravnosnažnog drugostepenog rešenja, kojim je dobijen predlog tužioca za ponavljanje postupka pravnosnažno okončanog pobijanom presudom, osporava se pravilnost zaključka nižestepenih sudova o ispunjenosti uslova za ponavljanje postupka po osnovu novih dokaza.

Primenom odredbe člana 422. stav 1. tačka 9) ZPP postupak koji je pravnosnažno okončan može se ponoviti na osnovu novih dokaza po osnovu kojih bi mogla za predlagača biti doneta povoljnija presuda da su ti dokazi bili upotrebljeni u pravnosnažno okončanom postupku. Ova zakonska odredba podrazumeva postojanje tih dokaza dok je trajao postupak čije se ponavljanje traži, ali da bez svoje krivice stranka nije imala mogućnost da ih upotrebi. U konkretnom slučaju tužilac je nepunih mesec dana po prijemu pravnosnažne drugostepene presude podneo predlog za ponavljanje postupka zasnovan na novim dokazima. Pretragom u Arhivu Jugoslavije pronašao je zapisnik sa sednice sekretara Udruženja ... radnika od 24.11.1952.godine i zapisnik sa sednice sekretarijata Centralnog odbora VV od 29.05.1954.godine. Po pravilnoj oceni nižesteinih sudova radi se o dokazima koje je tužilac mogao pribaviti i predložiti u toku trajanja parničnog postupka, te isti ne mogu biti razlog zbog kojih se može dozvoliti ponavljanje postupka.

Bez uticaja je i navod revidenta da je arhivska građa bila nesređena, kao i pozivanje na odredbu člana 88. Zakona o poslovnim zgradama i prostorijama, koje regulišu upravljanje poslovnim zgradama. Otežano pribavljanje dokaza koje je tužilac pribavio u vrlo kratkom roku od prijema drugostepene presude ne može biti razlog da se dozvoli ponavljanje postupka suprotno članu 423. stav 2. ZPP.

Na osnovu izloženog, Vrhovni kasacioni sud je primenom člana 405. u vezi sa članom 412. stav 5. ZPP, odbio reviziju tužioca izjavljenu protiv rešenja drugostepenog suda i odlučio kao u izreci.

Predsednik veća-sudija,

dr Dragiša B. Slijepčević, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić