Odbijanje zahteva za naplatu ugovorne kazne od jemca u postupku privatizacije

U postupku nije učinjena bitna povreda iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, parnične stranke su dana 30.12.2008. godine zaključile Ugovor o prodaji 70% društvenog kapitala subjekta privatizacije Akcionarsko društvo za izgradnju i održavanje saobraćajnica „Putevi“ Sremska Mitrovica, metodom javne aukcije. Aneks ugovora o prodaji društvenog kapitala zaključen je dana 02.02.2010. godine između Agencije za privatizaciju, DOO Sremski putevi iz Rume, u svojstvu kupca i AA, ovde tužene, u svojstvu jemca. Tužena je kao ustupilac zaključila sa prijemnikom Privrednim društvom DOO Sremski putevi Ruma, Ugovor o ustupanju ugovora o prodaji društvenog kapitala. Osnovni ugovor je promenjen u delu koji se odnosi na naziv i osnovne podatke o kupcu kapitala, tako što je umesto AA upisano DOO Sremski putevi iz Rume, kao kupac i dodata je AA, kao jemac. Ugovorom su u članu 6.1.1. predviđene obaveze kupca, između ostalog i da investira u subjekt, u roku od 12 meseci od dana zaključenja ugovora, u ukupnom iznosu od 30.211.000,00 dinara, te da u periodu od dve godine od zaključenja ugovora, obezbedi kontinuitet poslovanja subjekta u pretežnoj delatnosti za koju je subjekt bio registrovan na dan održavanja aukcije, dok je članom 6.4. ugovora određeno da se kupac obavezuje da će izvršavati sve obaveze iz Socijalnog programa koji će se primenjivati u subjektu nakon zaključenog ugovora. Ugovorom je predviđena i ugovorna kazna u članu 7.1. za kršenje odredbe 6.1. osnovnog ugovora, te određeno da će kupac platiti ugovorenu kaznu Agenciji u iznosu od 100% iznosa predviđenog tačkom 6.1.1. (30.221.000,00 dinara). Članom 5. Aneksa ugovora, kojim je ovde tužena određena kao jemac, stipulisano je da će u slučaju povrede izjava i obaveza određenih Osnovnim ugovorom, jemac biti u obavezi da plati ugovornu kaznu u iznosu od 30% kupoprodajne cene utvrđene stavom 1.2. Osnovnog ugovora. Nesporno je da je Osnovni ugovor raskinut dana 18.09.2012. godine. Tužilac potražuje ugovornu kaznu od tužene po osnovu odredbe člana 5. Aneksa ugovora. Osnovni ugovor je raskinut iz razloga što kupac, Sremski putevi d.o.o. Ruma nije ispunio obaveze određene članovima 6.3 i 6.4. osnovnog ugovora i za čije ispunjenje je tužena jemčila potpisivanjem Aneksa. Osnovnim ugovorom je predviđena ugovorna kazna za kršenje odredbe člana 6.1.

Na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi polazeći od odredbi materijalnog prava iz člana 270. stav 1. i 2, člana 272. stav 1., člana 273. i člana 997. Zakona o obligacionim odnosima, zauzimaju stanovište da se ugovorna kazna iz osnovnog ugovora odnosi na kupca Sremski putevi d.o.o. Ruma i predviđena je za slučaj neispunjenja obaveze kupca koja proizlazi iz člana 6.1. ugovora, a kojom je određeno da će kupac istu da plati ukoliko ne ispuni obavezu investiranja u Subjekt privatizacije na način i u roku kako je to određeno stavom 6.1.1. osnovnog ugovora, u iznosu od 30.221.000,00 dinara. Tužilac potražuje ugovornu kaznu zbog neispunjenja obaveza koje su predviđene odredbama 6.3. i 6.4. osnovnog ugovora od tužene, kao jemca. Međutim, tužilac nema pravo da potražuje ugovornu kaznu od tužene, budući da ugovorna kazna nije predviđena za slučaj kršnjenja obaveza predviđenih članovima 6.3 i 6.4 ugovora, već je izričito propisana za slučaj kršenja odredbe člana 7.1 osnovnog ugovora. Takođe, zaključuju da u smislu člana 1002. Zakona o obligacionim odnosima jemčeva obaveza ne može biti veća od obaveze glavnog dužnika, da je u članu 5. Aneksa ugovora, ugovorna kazna koja se odnosi na tuženu kao jemca, postavljena šire u odnosu na ugovornu kaznu koja je određena za kupca iz osnovnog ugovora.

Revizijom tužioca se se osporava izneto stanovište drugostepenog suda. Revident ukazuje da je nepravilan zaključak da tužilac nema pravo na ugovornu kaznu od tužene kao jemca polazeći od toga da obaveza jemca ne može biti veća od obaveze glavnog dužnika. Ističe da su ugovorna kazna iz osnovnog ugovora i ugovorna kazna iz aneksa dve različite ugovorne obaveze, nastale iz različitih pravnih odnosa, između različitih učesnika i sa različitim pravnim osnovom, zbog čega ih nije dozvoljeno poistovećivati. Aneksom je posebno ugovorena obaveza jemca da plati ugovornu kaznu u slučaju neizvršenja obaveza kupca iz osnovnog ugovora, pa se njegova odgovornost zasniva na samostalnoj ugovornoj odredbi. Smatra da su sudovi pogrešno primenili odredbe Zakona o obligacionim odnosima o tumačenju ugovora i ugovornoj kazni (čl. 99. i 271. ZOO). Čak i ako bi se prihvatilo stanovište da je obaveza jemca veća od obaveze glavnog dužnika sud je, po stavu revidenta, trebalo da primenom čl. 1002. ZOO i obavezu jemca svede na meru obaveze glavnog dužnika a ne da u celosti odbije tužbeni zahtev.

Revizija nije osnovana.

Neosnovano revident ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo. Iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da je osnovnim ugovorom o prodaji društvenog kapitala ugovorna kazna bila predviđena isključivo za slučaj neizvršenja obaveze investiranja iz člana 6.1. ugovora, u visini od 100% ugovorenog investicionog iznosa, dok je Aneksom ugovora tužena preuzela položaj jemca za obaveze kupca, pri čemu je u članu 5. Aneksa predviđeno da će jemac u slučaju povrede obaveza iz osnovnog ugovora platiti ugovornu kaznu u visini od 30% kupoprodajne cene.

Suprotno navodima revizije, pravilno su nižestepeni sudovi ocenili da se obaveza jemca ne može posmatrati nezavisno od obaveze glavnog dužnika. Jemstvo je, po svojoj pravnoj prirodi, akcesorna obaveza, čiji obim zavisi od postojanja i sadržine glavne obaveze. Saglasno odredbi člana 1002. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima, jemčeva obaveza ne može biti veća od obaveze glavnog dužnika, a ako je ugovoreno da bude veća, svodi se na meru dužnikove obaveze.

Pravilan je zaključak drugostepenog suda da glavni dužnik po osnovnom ugovoru nije bio u obavezi da plati ugovornu kaznu zbog povrede obaveza iz članova 6.3. i 6.4. ugovora, već je ugovorna kazna za glavnog dužnika bila ugovorena isključivo za neizvršenje investicione obaveze iz člana 6.1. ugovora. Kako tužilac ugovornu kaznu potražuje zbog povrede drugih ugovornih obaveza za koje takva sankcija nije bila predviđena u odnosu na glavnog dužnika, pravilno su nižestepeni sudovi zaključili da ni jemac ne može odgovarati za neizvršenje tih obaveza.

Neosnovani su revizijski navodi da ugovorna kazna iz člana 5. Aneksa predstavlja samostalnu ugovornu obavezu koja nije u vezi sa ugovornom kaznom predviđenom osnovnim ugovorom. Iako je Aneksom ugovorena posebna odgovornost jemca, ona nije mogla dovesti do zasnivanja obaveze koja bi, suprotno imperativnoj odredbi člana 1002. Zakona o obligacionim odnosima bila veća od obaveze glavnog dužnika. Stoga su bez uticaja revizijski navodi da je reč o dva različita ugovorna odnosa koji se ne mogu međusobno porediti.

Takođe, nisu osnovani ni revizijski navodi da je sud, primenom člana 1002. Zakona o obligacionim odnosima, trebalo da „svede“ obavezu jemca na visinu obaveze glavnog dužnika. Ovo stoga što, u konkretnom slučaju nije sporna samo visina ugovorne kazne, već postojanje osnova za njeno potraživanje, jer ugovorna kazna za povredu obaveza zbog kojih je ugovor raskinut nije ni bila predviđena u odnosu na glavnog dužnika. U takvoj situaciji nije bilo mesta redukciji jemčeve obaveze, već je pravilno tužbeni zahtev u celosti odbijen.

Ni ostalim navodima revizije, kojima revident iznosi sopstveno tumačenje volje ugovornih strana i pravne prirode Aneksa ugovora, ne dovodi se u sumnju pravilnost primene materijalnog prava, budući da je drugostepeni sud pravilno primenio odredbe članova 270., 272., 273., 997. i 1002. Zakona o obligacionim odnosima.

Sledemo rečenog, na osnovu odredbe člana 414. stav 1. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Matković Stefanović, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković