Odbijanje zahteva za lišenje roditeljskog prava zbog najboljeg interesa deteta

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 408. ZPP u vezi sa članovima 202. i 208. Porodičnog zakona, Vrhovni sud je utvrdio da je revizija neosnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Revizijom se određeno ne ukazuje na bitne povrede odredaba parničnog postupka koje predstavljaju revizijski razlog, u smislu člana 407. stav 1. tačka 3. istog zakona. Navodi revizije kojima se ukazuje na bitnu povredu odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. ZPP (da je izreka drugostepene odluke nejasna, nerazumljiva, protivrečna sama sebi i razlozima presude), nisu razmatrani, jer ova bitna povreda odredaba parničnog postupka u članu 407. stav 1. tačka 2. ZPP nije predviđena kao razlog za ovaj vanredni pravni lek.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, maloletni VV, rođen ...2005. godine, po prekidu vanbračne zajednice roditelja neprekidno živi sa majkom, tuženom, u selu ... . Tužena je profesor ... u selu ... i živi u domaćinstvu sa svojim roditeljima. Tužilac živi u ..., u svojoj kući s tim što u prizemlju kuće kao posebno domaćinstvo živi njegova baba po majci. Zaposlen je u ..., na radnom mestu vozača. Pravnosnažnom presudom Opštinskog suda u Ljigu P 94/06 od 07.06.2006. godine, maloletni VV poveren je majci na samostalno vršenje roditeljskog prava, uređen je način održavanja ličnih odnosa oca i maloletnog deteta, svakog vikenda i to nedeljom od 14-16 časova u prisustvu majke, tako što će otac ići kod majke u ... i nakon određenog vremena oboje vraćati u ..., i određena je visina doprinosa oca u izdržavanju deteta. Rešenjem Opštinskog suda u Ljigu P2 41/07 od 29.04.2008. godine određena je privremena mera tako da otac održava lične kontakte sa maloletnim detetom svake srede u vremenu od 14-18 časova bez prisustva majke, tako što će maloletnog VV uzimati iz kuće majke u 14,00 časova i odvoditi u svoju kuću u ..., a u 18 časova ga vraćati majci u njenu kuću u ... . Na osnovu tog rešenja doneto je rešenje o izvršenju od 25.05.2008. godine kojim je određeno izvršenje prema izvršnom dužniku BB po predlogu izvršnog poverioca AA. Presudom Opštinskog suda u Ljigu P2 41/07 od 25.12.2008. godine odbijen je tužbeni zahtev tužioca da se dete njemu poveri na samostalno vršenje roditeljskog prava, obavezan je da doprinosi izdržavanju maloletnog deteta iznosom od 4.000,00 dinara mesečno, uređen je novi način održavanja ličnih odnosa sa maloletnim detetom tako što će ga preuzimati od majke na kapiji njenog ekonomskog dvorišta svakog prvog i trećeg vikenda u mesecu u subotu u 12,00 časova i vraćati ga majci u nedelju u 17,00 časova, i odlučeno je da se po pravnosnažnosti presude stavlja van snage privremena mera tog suda P2 41/07 od 29.04.2008. godine i presuda P 94/06 od 07.06.2006. godine u stavu drugom i trećem izreke. Predlogom za izvršenje radi predaje deteta od 21.05.2009. godine, koji je podneo izvršni poverilac AA protiv izvršnog dužnika BB pokrenut je postupak izvršenja na osnovu presude Opštinskog suda u Ljigu P2 41/07 od 25.12.2008. godine, koji je usvojen rešenjem o izvršenju tog suda I1 3/09 od 22.05.2009. godine. Pravnosnažnom presudom Osnovnog suda u Mionici P2 43/19 od 12.12.2021. godine usvojen je tužbeni zahtev tužilaca BB i maloletnog VV prema tuženom AA i izmenjena je presuda Opštinskog suda u Ljigu P2 41/07 od 25.12.2008. godine u stavu drugom i trećem izreke tako što je obavezan tuženi da na ime izdržavanja maloletnog VV plaća 30% od mesečne zarade umanjene za poreze i doprinose za obavezno socijalno osiguranje, određeno je da tuženi viđa maloletnog VV svake subote u vremenskom intervalu od 14-16 časova i to u kući u selu ... gde maloletno dete živi sa majkom i određena je privremena mera kojom je na isti način određen način održavanja ličnih odnosa oca sa maloletnim VV. Rešenjem Osnovnog suda u Mionici I 5576/10 od 07.10.2021. godine obustavljen je izvršni postupak u predmetu tog suda I 5576/10 (I1 3/09) od 22.05.2009. godine i ukinute sve sprovedene izvršne radnje, s obzirom da je presudom P2 43/19 od 12.12.2021. godine koja je potvrđena presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž2 302/21 od 10.06.2021. godine, izmenjena presuda P2 41/07 od 25.12.2008. godine na osnovu koje je doneto rešenje o izvršenju. Pravnosnažnom presudom Osnovnog suda u Valjevu K 1096/10 od 12.05.2010. godine tužena je oglašena krivom zbog izvršenja dva produžena krivična dela oduzimanje maloletnog lica iz člana 191. stav 2. u vezi člana 61. KZ, zbog toga što je u periodu od 29.04.2008. godine do 13.12.2009. godine i u periodu od 02.04.2009. godine pa do kraja 2009. godine u ..., kod svoje kuće, osujetila održavanje ličnih odnosa između maloletnog VV, kao sina, i oštećenog AA, kao oca, onemogućila izvršenje odluke Opštinskog suda u Ljigu P2 41/07 od 29.04.2008. godine kojom je određen način održavanja ličnih odnosa oštećenog kao oca i maloletnog deteta, i osuđena na jedinstvenu kaznu zatvora u trajanju od 3 meseca čije izvršenje je uslovljeno ukoliko u roku od 1 godine po pravnosnažnosti presude ne učini novo krivično delo.

Između tužioca i deteta postoji odsustvo komunikacije i otuđenje, dete ima negativan stav prema ocu, tako da od 2008. godine pokušaji uspostavljanja i održavanja ličnih odnosa između tužioca i deteta nisu dali pozitivne rezultate, uprkos zalaganju oca i stručnih radnika organa starateljstva. Prema mišljenju organa starateljstva, prisutan je dugogodišnji, značajan uticaj majke i njene porodice porekla na nastali otpor maloletnog deteta prema kontaktima sa ocem. Maloletni VV živi godinama sa majkom, bez suštinskog odnosa sa ocem i majka ima odlučujući značaj u njegovom vaspitanju, formiranju njegovih vrednosnih sudova, kao i odnosa sa ocem. Protekom vremena ovaj otpor maloletnog deteta postao je strukturan i prerastao u autentičan otpor prema kontaktima sa ocem, naročito imajući u vidu uzrast deteta i dužinu njegove izloženosti majčinom uticaju, za koju je emotivno vezan i prema kojoj je u potpunosti lojalan. U svim drugim aspektima brige o maloletnom detetu majka je funkcionalni roditelj. Veštak specijalista medicinske psihologije i komisija veštaka Instituta za mentalno zdravlje, Klinike za odrasle, Kabinet za sudsku psihijatriju saglasni su u mišljenju da bi izmeštanje i odvajanje maloletnog VV od majke i lišenje njenog staranja i prisustva ostavilo ozbiljne emocionalne posledice na dete, bilo bi protiv volje maloletnog deteta koje je navršilo 15. godinu života, a što bi rezultiralo negativnim emocionalnim reakcijima i potencijalno nepredvidivim ponašanjem bilo prema sebi bilo prema okolini, u ovom slučaju prema ocu i njegovoj porodici. Stavovi i načela maloletnog VV prema ocu su formirani i 2018. godine kada je podneta tužba, i to u značajnoj meri, kao i otpor prema ocu. Komisija veštaka se izjasnila da su impresije deteta o ocu verovatno bile u značajnoj meri socijalno generisane i zbog dominantne uloge majke, a kasnije tokom odrastanja postaju deo njegovih stavova tako da je sa navršenih 15 godina formirao svoj stav o ocu, pa je sadašnji otpor maloletnog VV prema ocu autentičan. Figura oca u razvoju deteta i odnos sa njim predstavlja samo deo razvojnih potreba deteta, jer dete ima i ostale potrebe koje majka dobro prepoznaje. Jedini problem u njenom roditeljstvu je odnos deteta sa ocem, odnosno otuđenje deteta od oca, a što je verovatno uzrokovano njenim odnosom sa bivšim partnerom.

Po oceni Vrhovnog suda, iz navedenog činjeničnog stanja, koje je pravilno utvrđeno, proizilazi da je pravilno primenjeno materijalno pravo kada su tužbeni zahtevi tužioca odbijeni kao neosnovani.

Tužba tužioca zasniva se na tvrdnji da je tužena zloupotrebljavala svoje roditeljsko pravo na štetu maloletnog deteta i na štetu tužioca, i da je dete emocionalno zapostavljeno od strane majke kojoj je povereno na samostalno vršenje roditeljskog prava.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja i odredbi članova 81., 6. i 266. Porodičnog zakona, nižestepeni sudovi su pravilno zaključili da nisu ispunjeni zakonski uslovi da se majka u potpunosti liši roditeljskog prava, niti da se izmeni odluka o poveravanju deteta, jer to nije u najboljem interesu maloletnog deteta, a iz spisa proizilazi da je u međuvremenu VV navršio 18. godinu života.

Tužilac u reviziji neosnovano ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno i nepotpuno utvrdili činjenično stanje i pogrešno primenili materijalno pravo.

Prema odredbama članova 6. i 266. Porodičnog zakona, u sporu za zaštitu prava deteta i u sporu za vršenje odnosno lišenje roditeljskog prava sud je uvek dužan da se rukovodi najboljim interesom deteta, koji ima prioritet nad interesima njegovih roditelja. Nižestepeni sudovi su pravilno ocenili da dete mora da ima kontakt sa oba roditelja kako bi moglo da se harmonično razvija, ali samo u meri u kojoj je to u skladu sa njegovim najboljim interesom, da u konkretnom slučaju postoje konflikti između roditelja, da se majka suštinski protivi kontaktu oca i deteta, ali takođe i da otac mora da uzme u obzir psihološko stanje svog sina, te činjenicu da bi potpuno lišenje roditeljskog prava majke moglo dovesti do negativne emocionalne reakcije i potencijalno nepredvidivog agresivnog ponašanja deteta, bilo prema sebi ili prema okolini, odnosno ocu, o čemu se izjasnio predsednik komisije Instituta za mentalno zdravlje. Zbog toga, suprotno navodima revizije, nižestepeni sudovi su pravilno ocenili najbolji interes maloletnog VV, uvažajajući i mišljenje deteta koje je navršilo 15. godinu života, kada su tužbene zahteve tužioca odbili kao neosnovane.

Prema odredbi člana 84. stav 1. tačka 1. Porodičnog zakona, roditeljsko pravo prestaje kad dete navrši 18. godinu života, pa su i ostali revizijski navodi ocenjeni kao neosnovani.

Zbog iznetih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković