Utvrđivanje naknade za eksproprisano zemljište prema statusu građevinskog zemljišta

Protiv navedenog rešenja, predlagači su izjavili blagovremenu reviziju nezadovoljni utvrđenom visinom naknade za eksproprisanu nepokretnost, pozivajući se na odredbu člana 404. ZPP, sa obrazloženjem da je odlučivanje o posebnoj reviziji potrebno radi ujednačavanja sudske prakse i u interesu ravnopravnosti građana.

Odlučujući o dozvoljenosti revizije na osnovu člana 404. stav 2 u vezi člana 420. stav 6. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Sl. glasnik RS“ br. 72/11...10/23 – dr. zakon) i člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku – ZVP („Službeni glasnik RS“ br. 46/95,...14/22), Vrhovni sud je našao da su ispunjeni uslovi iz člana 404. stav 1. ZPP da se dozvoli odlučivanje o posebnoj reviziji predlagača radi ujednačavanja sudske prakse, pa je odlučio kao u stavu prvom izreke.

Ispitujući pravilnost pobijanog rešenja na osnovu člana 408. u vezi člana 420. stav 6. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija osnovana.

U postupku donošenja pobijanog rešenja nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem SO Kuršumlija broj 01-465- 176/20 od 17.02.2022. godine, koje je pravnosnažno dana 11.03.2022. godine, eksproprisane su u korist Republike Srbije, a radi izgradnje auto-puta E-80 deonica Niš-Merdare, katastarske parcele bliže naznačene u izreci prvostepene presude, ranijeg sopstvenika predlagača AA. Pred organom uprave stranke nisu postigle sporazum o naknadi za eksproprisane nepokretnosti. Prvostepeni sud je izveo dokaz veštačenjem preko veštaka poljoprivredne struke i utvrdio tržišnu vrednost eksproprisanih nepokretnosti kao poljoprivrednog zemljišta u iznosu od 380,00 dinara po metru kvadratnom, a prvostepeni sud je u celosti prihvatio nalaz i mišljenje veštaka u delu u kojem je utvrđeno šteta za biljne kulture prema važećim parametrima za utvrđivanje te vrste visine štete.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja i utvrđene tržišne vrednosti eksproprisanog zemljišta kao poljoprivrednog zemljišta, u kom statusu su parcele upisane u katastru nepokretnosti i taj status su imale u momentu pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji, prvostepeni sud je obavezao protivnika predlagača da predlagaču isplati novčanu naknadu u iznosu utvrđenim veštačenjem na osnovu odredbi članova 41. stav 2. i 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji.

Prihvatajući u potpunosti argumentaciju prvostepenog suda zasnovanu na citiranim odredbama Zakona o eksproprijaciji, drugostepeni sud je ocenio da se novčana naknada za eksproprisano zemljište određuje prema statusu i vrsti tog zemljišta u vreme donošenja pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji, te da naknadna promena namene zemljišta nema uticaja na sudski postupak određivanja naknade za isto.

Revizija predlagača je osnovana. Osnovano predlagač ističe da je do promene statusa predmetnog eksproprisanog zemljišta došlo pre pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji, donošenjem Prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora auto-puta E – 80, deonica Niš-Merdare („Sl. glasnik RS“, br. 102/17...62/19). Zbog toga se ne može prihvatiti zauzeto stanovište nižestepenih sudova koje implicira na naknadnu promenu statusa predmetnog zemljišta.

Po stanovištu Vrhovnog suda, stupanjem na snagu Prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora auto-puta E 80, deonica Niš-Merdare, došlo je do promene namene eksproprisanog zemljišta koje je po tom osnovu postalo građevinsko zemljište na osnovu člana 82. Zakona o planiranju i izgradnji („Sl. glasnik RS“, br. 72/09...83/18) bez obzira što ta promena namene i statusa nije provedena u katastru. Prema ovoj zakonskoj odredbi koja reguliše pojam građevinskog zemljišta, ono je definisano kao zemljište koje je određeno zakonom i planskim dokumentom kao građevinsko, koje je predviđeno za izgradnju i redovno korišćenje objekata, kao i zemljište na kojem su izgrađeni objekti u skladu sa zakonom. Odredbom člana 83. stav 2. istog zakona, propisano je da stupanjem na snagu planskog dokumenta kojim je promenjena namena zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnici tog zemljišta stiču prava i obaveze propisane ovim zakonom i podzakonskim aktima donetim na osnovu zakona, bez obzira na činjenicu što organ nadležan za upis na nepokretnostima i pravima na njima nije sproveo promenu u javnoj knjizi o evidenciji nepokretnosti i prava. Iz odredbe člana 88. istog zakona, proizlazi da je u slučaju kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta dužan je da u roku od 15 dana od dana stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi akt koji sadrži opis katastarskih parcela kojima je promenjena namena (stav 1), a organ nadležan za poslove državnog premera i katastra u roku od 15 dana po dobijanju akta iz stava 1. istog člana, rešenjem provodi nastalu promenu i stavlja zabeležbu o obavezi plaćanja naknade za promenu namene u bazu podataka katastra nepokretnosti za koju se izdaje LN (stav 2). Poljoprivredno zemljište kome je planskim dokumentom promenjena namena u građevinsko, do privođenja nameni može se koristiti za poljoprivrednu proizvodnju (stav 3). Od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa ovim zakonom (stav 9).

Članom 11. Zakona o planiranju i izgradnji je propisano da su planski dokumenti prostorni i urbanistički planovi, a da su prostorni planovi pored ostalog i Prostorni plan područja posebne namene. Članom 2. istog zakona, namena zemljišta je definisana kao način korišćenja zemljišta određen planskim dokumentom.

Prema tome, s obzirom da pravno dejstvo planskog dokumenta nastaje njegovim stupanjem na snagu (član 88. stav 9) od tada vlasnik takvog zemljišta ostvaruje svoja prava vlasnika na građevinskom zemljištu u skladu sa ovim zakonom, a bez obzira na to što organ nadležan za upis prava na nepokretnostima nije sproveo tu promenu namene u katastru nepokretnosti (član 83. stav 2). U tom kontekstu je bez pravnog značaja to što se poljoprivredno zemljište kojem je planskim dokumentom promenjena namena u građevinsko do privođenja namene može koristiti za poljoprivrednu proizvodnju (član 88. stav 3). To znači da se novčana naknada za eksproprisano zemljište određuje prema vrsti (statusu) zemljišta u vreme donošenja pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji.

Kako u konkretnom slučaju prema podacima iz pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji proizlazi da nije reč o naknadnoj promeni statusa zemljišta, već o tome da je pre eksproprijacije bio utvrđen javni interes za eksproprijaciju i donet planski dokument (Prostorni plan područja posebne namene infrastrukturnog koridora auto puta E-80, deonica Niš-Merdare) koji ga je odredio kao građevinsko zemljište, to upućuje na zaključak da je pre pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji stupanjem na snagu planskog dokumenta bio promenjen status ovog zemljišta u građevinsko zemljište.

Iz izloženih razloga, prvostepeni sud će u ponovnom postupku utvrditi visinu tržišne cene eksproprisanog zemljišta kao građevinskog zemljišta na osnovu članova 41. stav 2. i 42. Zakona o eksproprijaciji. Ukinuta je i odluka o troškovima postupka imajući u vidu da ista zavisi od odluke o glavnoj stvari.

Na osnovu izloženih razloga, Vrhovni sud je primenom člana 416. stav 2. u vezi člana 420. stav 6. ZPP i člana 30. stav 2. ZVP, odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Miljuš, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković