Presuda Vrhovnog suda o neosnovanosti zahteva za sticanje bez osnova
Kratak pregled
Vrhovni sud je odbio reviziju tužioca kao neosnovanu, potvrđujući nižestepene presude. Utvrđeno je da obaveza investitora da plati naknadu za uređivanje građevinskog zemljišta, čak i za bespravno izgrađen objekat, proističe iz zakona, te nema osnova za povraćaj uplaćenog iznosa.
Tekst originalne odluke
Republika Srbija
VRHOVNI SUD
Rev 10736/2023
13.02.2025. godina
Beograd
U IME NARODA
Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Subić, predsednika veća, Zorana Hadžića i Marije Terzić, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Aleksandar Prekodravac, advokat iz ..., protiv tužene Direkcije za građevinsko zemljište i izgradnju Beograda JP sa sedištem u Beogradu, radi sticanja bez osnova, odlučujući o reviziji tužioca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 629/21 od 16.08.2022. godine, u sednici veća održanoj 13.02.2025. godine, doneo je
P R E S U D U
ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tužioca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž 629/21 od 16.08.2022. godine.
O b r a z l o ž e nj e
Presudom Višeg suda u Beogradu P 9733/18 od 21.10.2020. godine, odbijen je tužbeni zahtev tužioca kojim je tražio da se obaveže tužena da tužiocu na ime sticanja bez osnova isplati 39.000.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 05.06.2018. godine do isplate, kao i zahtev tužioca za naknadu troškova postupka. Obavezan je tužilac da tuženoj na ime troškova postupka isplati 48.750,00 dinara.
Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 629/21 od 16.08.2022. godine, odbijena je žalba tužioca i potvrđena prvostepena presuda. Odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova drugostepenog postupka.
Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.
Ispitujući pravilnost pobijane presude primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 10/23), Vrhovni sud je utvrdio da je revizija tužioca neosnovana.
U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Nije učinjena ni bitna povreda iz člana 374. stav 1. ZPP, jer drugostepeni sud u postupku odlučivanja o žalbi nije pogrešno primenio koju odredbu ovog zakona, a što je moglo biti od uticaja na donošenje zakonite i pravilne odluke.
Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je kao investitor sa tuženom 04.06.2002. godine zaključio ugovor radi regulisanja naknade za uređivanje građevinskog zemljišta za 9 objekata u ulici Partizanske avijacije i ulici Blagoja Marjanovića na Novom Beogradu, među kojima je i sportski objekat u naselju Bežanijska Kosa u ulici Partizanske avijacije broj 1 na Novom Beogradu, na katastarskoj parceli .../..., .../... i .../... KO ..., izgrađenih bez odobrenja nadležnog organa za izgradnju, a u postupku njegovog naknadnog pribavljanja. U ugovoru je konstatovano da je tužilac svojim uplatama po ugovoru od 24.09.1998. godine i aneksu od 06.10.1999. godine izmirio obavezu na ime naknade za primarno uređivanje građevinskog zemljišta za površinu sportske hale od 2.262,35 m2. Tužilac je u celosti izmirio finansijske obaveze u skladu sa ugovorom od 04.06.2002. godine, a na ime naknade za uređivanje građevinskog zemljišta za izgrađene objekte broj 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 i 9 u naselju Bežanijska Kosa i Novom Beogradu, ukupne obračunske površine od 6.281,54 m2, a u postupku legalizacije predmetnih objekata. Investitor AA, podneo je zahtev za legalizaciju bespravno izgrađenih objekata za koje su se stekli uslovi za izdavanje građevinske i upotrebne dozvole, i to za sportsko – stambeno – poslovni kompleks od 9 objekata u bloku 49 na Novom Beogradu. Rešenjem o odobrenju za izgradnju i upotrebnoj dozvoli Grada Beograda, Gradske uprave, Sekretarijata za urbanizam i građevinske poslove, Sektora za građevinske poslove, Odeljenja za objekte izgrađene bez građevinske dozvole BGP preko 800 m2 broj 351.21-442/20004 od 04.11.2004. godine tužiocu su, kao investitoru, odobreni navedeni radovi na izgradnji 8 objekta stambeno poslovne namene, ukupne korisne površine 4.789,53 m2. Rešenjem gradonačelnika Grada Beograda od 24.01.2011. godine tužiocu je dato u zakup na 99 godina građevinsko zemljište u javnoj svojini, na delovima katastarskih parcela broj ... KO ... (za deo sportske hale za klub i teren), broj ... KO ... (za deo sportske hale) i broj .../... KO ... (za deo teniskog terena), radi pribavljanja građevinske dozvole vlasniku bespravno sagrađenog objekta, te je određeno da će Direkcija za izgradnju Beograda JP i AA zaključiti ugovor o zakupu u roku od 30 dana od dana pravnosnažnost ovog rešenja. Prema dopisu Sektora za imovinu i pravne poslove tuženog naknada za primarnu infrastrukturu i za troškove na sekundarnom uređivanju građevinskog zemljišta koje je tužilac platio dana 08.10.1999. godine iznosi 1.866.020,20 dinara.
Kod tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su odbili tužbeni zahtev primenom Zakona o planiranju i izgradnji, prema kojem je tužilac ispunio svoju zakonsku i ugovornu obavezu prema jedinici lokalne samouprave, jer koristi navedeno uređeno građevinsko zemljište sa izgrađenim objektom na njemu koji je u funkciji, a upravo je tužilac kao investitor tog objekta platio naknadu za pripremanje i opremanje građevinskog zemljišta, pa tužena plaćeni iznos od 1.866.020,20 dinara ne drži bez pravnog osnova.
Ranije važećim Zakonom o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 47/03 ... 39/09) i sada važećim Zakonom o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 72/09 ... 9/20), propisano je: da se objekti grade na osnovu građevinske dozvole i tehničke dokumentacije (član 88. ranijeg, odnosno 110. važećeg zakona); koriste na osnovu upotrebne dozvole (član 125 ranijeg, odnosno 158. važećeg zakona), da će se rešavanje zahteva za izdavanje odobrenja za izgradnju, upotrebne dozvole i drugih zahteva za rešavanje u pojedinačnim pravima i obavezama podnetih do dana stupanja na snagu ovog zakona nastaviti po propisima koji su važili do dana stupanja na snagu ovog zakona (član 218. važećeg zakona); da se naknada za korišćenje građevinskog zemljišta plaća u skladu sa Zakonom o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 47/03, 34/06), dok se ne integriše u porez na imovinu (član 220. važećeg zakona); da se finansiranje uređivanje javnog građevinskog zemljišta obezbeđuje iz sredstava ostvarenih, između ostalog, i od naknade za uređivanje i za korišćenje građevinskog zemljišta (član 73. stav 1. ranijeg, odnosno član 95. sada važećeg zakona), kao i da su obveznici plaćanja naknade za uređivanje građevinskog zemljišta investitori (član 74. ranijeg odnosno 97. sada važećeg zakona). Istim zakonima propisana je obaveza investitora da pre početka građenja prijavi početak izvođenja radova i rok završetka izgradnje organu nadležnom za izdavanje odobrenja za izgradnju i uz prijavu podnese, između ostalog i dokaz o uređivanju odnosa u pogledu plaćanja naknade za uređenje građevinskog zemljišta (član 114. stav 1. i 2. ranijeg, odnosno 148. stav 1. i 2. sada važećeg zakona).
Obaveza plaćanja naknade za korišćenje, odnosno uređenje građevinskog zemljišta postoji i za vlasnika objekta izgrađenog, odnosno rekonstruisanog bez građevinske dozvole koji je, u smislu člana 161. ranije važećeg Zakona o planiranju i izgradnji, dužan da, uz zahtev za izdavanje odobrenja za izgradnju, priloži i dokaz o uređivanju međusobnih odnosa sa organom koji uređuje građevinsko zemljište (osim što je dužan da dostavi i projekat izvedenog objekta i dokaz o pravu svojine, odnosno zakupa na građevinskom zemljištu, odnosno pravo svojine na objektu, odnosno pravo korišćenja na neizgrađenom građevinskom zemljištu i rešenje iz člana 84. ovog zakona), u kom slučaju opštinska, odnosno gradska uprava, kada utvrdi da objekat koji se koristi, odnosno da objekat čija je izgradnja završena bez građevinske dozvole, ispunjava propisane uslove za građenje i korišćenje, izdaje jednim rešenjem odobrenje za izgradnju i upotrebnu dozvolu. U suprotnom, ukoliko vlasnik objekta izgrađenog, odnosno rekonstruisanog bez građevinske dozvole ne postupi u skladu sa odredbama člana 161. u roku propisanom članom 160. ranije važećeg Zakona o planiranju i izgradnji, opštinska, odnosno gradska uprava, doneće rešenje o rušenju objekta, odnosno dela objekta.
Shodno utvrđenom činjeničnom stanju i citiranim zakonskim odredbama, pravilno su nižestepeni sudovi odbili tužbeni zahtev. Naime, obaveza plaćanja naknade, odnosno doprinosa u vezi sa uređivanjem gradskog zemljišta propisana je za svakog investitora odredbama i ranije važećeg i sada važećeg Zakona o planiranju i izgradnji, pa ta obaveza postoji i za onog investitora koji je objekat izgradio, odnosno rekonstruisao bez građevinske dozvole. U konkretnom slučaju, obaveza tužioca da plati doprinos u vezi sa uređivanjem građevinskog zemljišta proističe ne samo iz ugovora od 04.06.2002. godine koji je i dalje na snazi, već i iz samog zakona, pa stoga nema mesta ni primeni člana 210. Zakona o obligacionim odnosima. Pošto je tužilac platio ugovoreni iznos doprinosa za uređenje građevinskog zemljišta u skladu sa ugovorom od 04.06.2002. godine, za njega je stvorena pravna situacija iz člana 161. ranije važećeg Zakona o planiranju i izgradnji.
Po stanovištu Vrhovnog suda nižestepeni sudovi su pravilnom primenom materijalnog prava odlučili o tužbenom zahtevu.
Imajući u vidu izloženo, neosnovani su revizijski navodi o pogrešnoj primeni materijalnog prava, a deo navoda u reviziji odnosi se na posredno ili neposredno osporavanje utvrđenog činjeničnog stanja i ocenu dokaza, što nije dozvoljen revizijski razlog, u smislu člana 407. tav 2. ZPP.
Na osnovu iznetog, primenom člana 414. Zakona o parničnom postupku odlučeno je kao u izreci.
Predsednik veća - sudija
Vesna Subić s.r.
Za tačnost otpravka
Zamenik upravitelja pisarnice
Milanka Ranković