Rešenje Vrhovnog suda o naknadi za oduzeto gradsko građevinsko zemljište

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Subić, predsednika veća, Zorana Hadžića i Marije Terzić, članova veća, u vanparničnom postupku predlagača AA, BB, VV i GG, svi iz ... , koje zastupa punomoćnik Mihajlo Srdić, advokat iz ... , protiv protivnika predlagača Gradske opštine Novi Beograd, koju zastupa Opštinsko pravobranilaštvo Opštine Novi Beograd i krajnjih korisnika Grada Beograda – Gradske uprave Grada Beograda – Sekretarijata za investicije, koga zastupa Gradsko javno pravobranilaštvo sa sedištem u Beogradu, Republike Srbije – Ministarstvo odbrane, Uprava za infrastrukturu, koju zastupa Vojno pravobranilaštvo sa sedištem u Beogradu i Grada Beograda – Gradske uprave Grada Beograda, Sekretarijat za saobraćaj, koga zastupa Gradsko javno pravobranilaštvo sa sedištem u Beogradu, radi određivanja naknade, odlučujući o revizijama krajnjih korisnika izjavljenim protiv rešenja Višeg suda u Beogradu Gž 22507/20 od 01.10.2021. godine, u sednici održanoj 27.02.2025. godine, doneo je

R E Š E Nj E

ODBIJAJU SE, kao neosnovane, revizije krajnjih korisnika izjavljene protiv rešenja Višeg suda u Beogradu Gž 22507/20 od 01.10.2021. godine.

ODBIJA SE, kao neosnovan, zahtev predlagača za naknadu troškova revizijskog postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Rešenjem Trećeg osnovnog suda u Beogradu R1 114/20 od 07.07.2020. godine, stavom prvim izreke, određena je naknada u korist predlagača AA, BB, VV i GG, svi iz ... , kao pravnih sledbenika pok. DD od čijeg domaćinstva je oduzeto zemljište rešenjem Sreske komisije za poljoprivredni zemljišni fond br. 56/53 od 09.09.1953. godine, i to katastarskih parcela ... , k.o. ... površine 3 jutra, 411kvhv što je jednako 18.742m2 i katastarskih parcela ... k.o. ... površine 1 jutro 22kvhv što je jednako 5834m2, sve upisano u zkul br. .. k.o. .... Stavom drugim i trećim izreke obavezani su pravni sledbenici ranijih krajnjih korisnika Grad Beograd – Gradska uprava Grada Beograda – Sekretarijat za investicije, Republika Srbija – Ministarstvo odbrane, Uprava za infrastrukturu i Grad Beograd – Gradska uprava Grada Beograda, Sekretarijat za saobraćaj da predlagačima AA i BB, obe iz ..., na ime naknade za oduzetu katastarsku parcelu ... k.o. ... solidarno isplate iznose od po 464.468.742,08 dinara, na način i sa kamatom bliže opisanom u izreci presude. Stavom četvrtim i petim izreke obavezani su pravni sledbenici ranijih krajnjih korisnika da predlagačima VV i GG, obojica iz ..., na ime naknade za oduzetu katastarsku parcelu ... k.o. ... solidarno isplate iznose od po 232.234.371,04 dinara, na način i sa kamatom bliže navedenom u izreci presude. Stavovima šestim i sedmim izreke obavezani su pravni sledbenici ranijeg krajnjeg korisnika da predlagačima AA i BB, na ime naknade za oduzetu katastarsku parcelu ... k.o. ... solidarno isplate iznose od po 144.579.588,16 dinara, na način i sa kamatom bliže navedenom u izreci presude. Stavovima osmim i devetim izreke obavezani su pravni sledbenici ranijeg krajnjeg korisnika da predlagačima VV i GG, na ime naknade za oduzetu katastarsku parcelu ... k.o. ... solidarno isplate iznos od po 72.289.794,08 dinara, na način i sa kamatom bliže navedenom u izreci presude. Stavom desetim izreke, obavezani su krajnji korisnici da predlagačima solidarno naknade troškove vanparničnog postupka u ukupnom iznosu od 906.300,00 dinara.

Rešenjem Višeg suda u Beogradu Gž 22507/20 od 01.10.2021. godine odbijene su, kao neosnovane, žalbe krajnjih korisnika i potvrđeno prvostepeno rešenje.

Protiv pravnosnažnog rešenja donetog u drugom stepenu revizije su blagovremeno izjavili krajnji korisnici, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Predlagači su podneli odgovor na revizije.

Vrhovni sud je ispitao pobijano rešenje, u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11...10/23), pa je ocenio da revizije krajnjih korisnika nisu osnovane.

Pri donošenju pobijane odluke nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Navodima revizije u odnosu na način utvrđenja tržišne vrednosti oduzetog zemljišta, te ocenu dokaza, osporava se u stvari utvrđeno činjenično stanje, što ne predstavlja dozvoljeni razlog zbog kog se revizija može izjaviti, u smislu člana 407. stav 2. ZPP.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, od pravnog prethodnika predlagača AA oduzeto je zemljište u k.o. ... 1953. godine, kat.parc. ... i kat.parc. ... , i to rešenjem Sreske komisije za poljoprivredni zemljišni fond broj 56/53 od 09.09.1953. godine. Rešenjem Komisije za vođenje postupka i donošenje rešenja za vraćanje zemljišta Opštine Novi Beograd br. ... od 22.01.1997. godine utvrđeno je pravo na novčanu naknadu za oduzeto zemljište pravnim sledbenicima pok. DD. Tokom postupka preminula je ĐĐ, pa su na njeno mesto, kao pravni sledbenici, stupili njeni naslednici, predlagači EE, AA i ĐĐ. U daljem toku postupka preminuo je i predlagač EE, pa su na njegovo mesto u postupku, kao pravni sledbenici, stupili njegovi naslednici VV i GG. U postupku je utvrđena visina naknade za oduzeto zemljište, procenom Poreske uprave Novi Beograd od 26.11.2019. godine, po kojoj je m2 oduzetih predmetnih parcela procenjen na iznos od 73.346,72 dinara, što predstavlja tržišnu cenu zemljišta u vreme presuđenja. Imajući u vidu suvlasničke udele predlagača utvrđena je i ukupna vrednost oduzete površine prema njihovim udelima.

Imajući u vidu ovako utvrđeno činjenično stanje, nižestepeni sudovi su pravilnom primenom materijalnog prava obavezali krajnje korisnike da predlagačima isplate novčanu naknadu, po pravu utvrđenom pravnosnažnim rešenjem, na osnovu člana 7. stav 1. i stav 9. Zakona o načinu i uslovima priznavanja prava i vraćanja zemljišta koje je prešlo u društvenu svojinu po osnovu PZF i konfiskacijom zbog neizvršenih obaveza iz obaveznog otkupa poljoprivrednih proizvoda („Službeni glasnik RS“, br. 18/91, 20/92 i 42/98). Članom 9. stav 3. navedenog Zakona propisano je da se naknada određuje na način i po propisima za utvrđivanje naknade za eksproprisanu nepokretnost. Obaveznici plaćanja naknade su krajnji korisnici, na osnovu člana 12. stav 1. navedenog Zakona. Način isplate u slučaju kad je visinu naknade odredio sud propisan je u članu 12b. stav 1. tog Zakona.

U konkretnom slučaju, odlučeno je u skladu sa navedenim zakonskim odredbama. Naknada je određena u novcu prema tržišnoj ceni zemljišta, u smislu odredbe člana 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji. Sud je pribavio procenu poreskog organa i na taj način postupio u skladu sa odredbom člana 42. stav 2. Zakona o eksproprijaciji.

Neosnovano se u reviziji krajnjih korisnika ističe da je materijalno pravo pogrešno primenjeno.

Rešenje doneto u upravnom postupku predstavlja pravni osnov za ostvarivanje prava na novčanu naknadu u visini koja ne može biti niža od tržišne, što proizlazi iz citiranih zakonskih odredbi i člana 58. Ustava RS, a takođe i prakse u primeni člana 1 Protokola 1 uz Evropsku konvenciju o ljudskim pravima, zasnovane na stavovima Evropskog suda za ljudska prava o zaštiti prava na mirno uživanje imovine i imovinskih prava. Predlagačima je priznato imovinsko pravo, a ostvarenje tog prava obezbeđuje standard zaštite prema opšteprihvaćenom stavu da kad je nepokretnost oduzeta, a njeno vraćanje nije moguće, sve dok se ne isplati adekvatna naknada, nije uspostavljena ravnoteža interesa. Predlagačima je određena naknada za ranije oduzeto zemljište na teret krajnjih korisnika, prema tržišnoj vrednosti konkretnog zemljišta, upravo u skladu sa navedenim standardima zaštite imovinskih prava.

Iznete primedbe na vrednost zemljišta u izjavljenim revizijama nisu osnovane. Krajnji korisnici u postupku nisu dokazali da je vrednost zemljišta niža od utvrđene, pa je pravilno postupio drugostepeni sud kada je prihvatio činjenično stanje utvrđeno prvostepenom presudom, kao i primenu materijalnog prava.

U postupku je utvrđeno da je zemljište koje je oduzeto pravnom prethodniku predlagača promenilo pravni status, tako što je od poljoprivrednog zemljišta postalo gradsko građevinsko zemljište, pa su pravilno nižestepeni sudovi predlagačima dosudili naknadu za zemljište prema statusu koje ima u vreme donošenja odluke o naknadi. Navodi revizija kojima se ukazuje da je naknadu trebalo utvrditi prema statusu zemljišta koje je imalo u vreme oduzimanja (poljoprivredno zemljište) nisu osnovani. U ovom slučaju se ne radi o zemljištu koje je eksproprisano, kada bi rešenje organa uprave o statusu eksproprisanog zemljišta vezivalo sud prilikom utvrđivanja naknade, već se radi o oduzimanju zemljišta koje je prešlo u društvenu svojinu po osnovu poljoprivrednog zemljišnog fonda, u kom slučaju se naknada za to zemljište utvrđuje prema statusu zemljišta koje ima u vreme donošenja odluke o naknadi.

Vrhovni sud je cenio i ostale navode izjavljenih revizija kojima se ne dovodi u sumnju pravilnost i zakonitost pobijanog rešenja, zbog čega ti navodi nisu posebno obrazloženi.

Predlgači nemaju pravo na naknadu troškova revizijskog postupka, u smislu člana 153. i 154. ZPP, jer sastav odgovora na reviziju nije bila nužna radnja za vođenje postupka.

Iz navedenih razloga odlučeno je kao u izreci rešenja, na osnovu člana 414. i člana 165. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća-sudija

Vesna Subić s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković