Određivanje naknade za eksproprisano zemljište prema nameni iz prostornog plana

Protiv pravosnažnog rešenja donetog u drugom stepenu, predlagači su blagovremeno izjavili reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava, predlažući da se o reviziji odluči kao izuzetno dozvoljenoj, primenom člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Odlučujući o dozvoljenosti revizije na osnovu člana 404. stav 2 u vezi člana 420. stav 6. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“ br.72/11...10/23) i člana 30. stav 2. Zakona o vanparničnom postupku – ZVP („Službeni glasnik RS“ br. 46/95,...14/22), Vrhovni sud je našao da su ispunjeni uslovi iz člana 404. stav 1. ZPP da se dozvoli odlučivanje o posebnoj reviziji predlagača radi ujednačavanja sudske prakse u pogledu statusa zemljište u vreme eksproprijacije, pa je odlučio kao u stavu prvom izreke.

Ispitujući pravilnost pobijanog rešenja na osnovu člana 408. u vezi člana 420. stav 6. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija osnovana.

U postupku donošenja pobijanog rešenja nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, predlagačima je pravnosnažnim rešenjem Opštine Ruma, Opštinske uprave, Odeljenja za urbanizam i građenje broj 465-162/2023 od 30.05.2023. godine, eksproprisan katastarska parcela u njihovom suvlasništvu broj ... ..., površine 7 a 9 m2, koja je upisana u list nepokretnosti broj ... KO ... po predlogu korisnika eksproprijacije, ovde protivnika predlagača „Koridori Srbije“ d.o.o. iz Beograda, radi izgradnje državnog puta Ruma – Šabac – Loznica, saglasno Uredbi o izmenama i dopunama Uredbe o uređivanju prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta prvog reda broj 21 Novi Sad – Ruma – Šabac i državnog puta prvog reda broj 19 Šabac – Loznica i Zaključku Vlade RS od 18.06.2020. godine, kojim je utvrđen javni interes za predmetnu eksproprijaciju. Navedenim rešenjem je određeno da je korisnik eksproprijacije dužan da po pravnosnažnosti tog rešenja isplati novčanu naknadu za eksproprisanu nepokretnost u posebnom postupku. Stranke nisu postigle sporazum o visini naknade za eksproprisanu parcelu u upravnom postupku zbog čega je pokrenut vanparnični postupak pred sudom radi određivanje visine naknade. Prema izveštaju Poreske uprave, tržišna vrednost poljoprivrednog zemljišta predmetne parcele iznosi 160,00 dinara po m2. Na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka poljoprivredne struke Svetlane Popović, utvrđena je tržišna vrednost eksproprisane parcele kao poljoprivredog zemljišta u iznosu od 780,00 dinara po m2, odnosno 553.020,00 dinara za ukupno oduzetu površinu predmetne parcele.

Polazeći od utvrđenog činjeničnog stanja i utvrđene tržišne vrednosti eksproprisanog zemljišta kao poljoprivrednog zemljišta, u kom statusu je parcela predlagača upisana u katastru nepokretnosti i taj status je imala u momentu pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji, prvostepeni sud je obavezao protivnika predlagača da predlagačima isplati novčanu naknadu u iznosu utvrđenim poljoprivrednim veštačenjem na osnovu odredbi članova 41. stav 2. i 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji, odbijajući predlog da se odredi građevinsko veštačenje.

Prihvatajući u potpunosti argumentaciju prvostepenog suda zasnovanu na navedenim odredbama Zakona o eksproprijaciji, drugostepeni sud je ocenio da je prvostepeni sud pravilno odredio novčanu naknadu za eksproprisano zemljište prema statusu i vrsti tog zemljišta u momentu oduzimanja, odnosno donošenja pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji, smatrajući da je bez značaja za određivanje visine naknade činjenica da se planskim aktom menja namena oduzetog zemljišta iz poljoprovrednog u građevinsko.

Po oceni Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su doneli pobijanu odluku pogrešnom primenom materijalnog prava, zbog čega je činjenično stanje nepotpuno utvrđeno.

U konkretnoj situaciji, prema podacima iz pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji proizilazi da je katastarska parcela br. ... ... eksproprisana radi izgradnje državog puta Ruma - Šabac - Loznica. Predlagači osnovano ističu u reviziji da je do promene statusa eksproprisanog zemljišta došlo pre pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji od 30.05.2023. godine donošenjem Uredbe o izmenama i dopunama Uredbe o utvrđivanju Prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta prvog reda broj 21 Novi Sad – Ruma – Šabac i državnog puta prvog reda broj 19 Šabac - Loznica („Službeni glasnik RS“, br. 88/2020 od 18.06.2020. godine). Zbog toga se ne može prihvatiti kao pravilno stanovište nižestepenih sudova koje implicira na naknadnu promenu statusa predmetnog zemljišta.

Po stanovištu Vrhovnog suda, stupanjem na snagu Prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta prvog reda broj 21 Novi Sad - Ruma - Šabac i državnog puta prvog reda broj 19 Šabac - Loznica došlo je do promene namene eksproprisanog zemljišta koje je po tom osnovu postalo građevinsko zemljište na osnovu člana 82. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br.72/09...83/18), bez obzira što ta promena namene i statusa nije provedena u katastru. Prema ovoj zakonskoj odredbi, koja reguliše pojam građevinskog zemljišta, ono je definisano kao zemljište koje je određeno zakonom i planskim dokumentom kao građevinsko, koje je predviđeno za izgradnju i redovno korišćenje objekata, kao i zemljište na kojem su izgrađeni objekti u skladu sa zakonom. Odredbom člana 83. stav 2. istog zakona, propisano je da stupanjem na snagu planskog dokumenta kojim je promenjena namena zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnici tog zemljišta stiču prava i obaveze propisane ovim zakonom i podzakonskim aktima donetim na osnovu zakona, bez obzira na činjenicu što organ nadležan za upis nepokretnosti i prava na njima nije sproveo promenu u javnoj evidenciji o nepokretnostima. Iz odredbe člana 88. istog zakona, proizlazi da je u slučaju kada se planskim dokumentom promeni namena poljoprivrednog i šumskog u građevinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta dužan je da u roku od 15 dana od dana stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi akt koji sadrži opis katastarskih parcela kojima je promenjena namena (stav 1), a organ nadležan za poslove državnog premera i katastra u roku od 15 dana po dobijanju akta iz stava 1. istog člana, rešenjem provodi nastalu promenu i stavlja zabeležbu o obavezi plaćanja naknade za promenu namene u bazu podataka katastra nepokretnosti za koju se izdaje list nepokretnosti (stav 2). Poljoprivredno zemljište kome je planskim dokumentom promenjena namena u građevinsko, do privođenja nameni može se koristiti za poljoprivrednu proizvodnju (stav 3). Od dana stupanja na snagu planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu, u skladu sa ovim zakonom (stav 9).

Članom 11. Zakona o planiranju i izgradnji je propisano da su planski dokumenti prostorni i urbanistički planovi, a da su prostorni planovi, pored ostalog, i Prostorni plan područja posebne namene. Članom 2. istog zakona, namena zemljišta je definisana kao način korišćenja zemljišta određen planskim dokumentom.

Prema tome, s obzirom da pravno dejstvo planskog dokumenta nastaje njegovim stupanjem na snagu (član 88. stav 9. Zakona o planiranju i izgradnji), od tada vlasnik takvog zemljišta ostvaruje svoja prava vlasnika na građevinskom zemljištu u skladu sa ovim zakonom, a bez obzira na to što organ nadležan za upis prava na nepokretnostima nije sproveo tu promenu namene u katastru nepokretnosti (član 83. stav 2. istog zakona). U tom kontekstu je bez pravnog značaja to što se poljoprivredno zemljište kojem je planskim dokumentom promenjena namena u građevinsko do privođenja namene može i dalje koristiti za poljoprivrednu proizvodnju (član 88. stav 3). To znači da se novčana naknada za eksproprisano zemljište određuje prema vrsti (statusu) zemljišta u vreme donošenja pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji.

Kako u konkretnom slučaju prema podacima iz pravnosnažnog rešenja o eksproprijaciji proizlazi da nije reč o naknadnoj promeni statusa zemljišta, već o tome da je pre eksproprijacije bio utvrđen javni interes za eksproprijaciju i donet planski dokument (Prostorni plan područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta prvog reda broj 21 Novi Sad - Ruma - Šabac i državnog puta prvog reda broj 19 Šabac - Loznica), koji ga je odredio kao građevinsko zemljište, to upućuje na zaključak da je pre pravnosnažnosti rešenja o eksproprijaciji stupanjem na snagu planskog dokumenta bio promenjen status ovog zemljišta u građevinsko zemljište.

Iz izloženih razloga, prvostepeni sud će u ponovnom postupku utvrditi visinu tržišne cene eksproprisanog zemljišta kao građevinskog zemljišta na osnovu čanova 41. stav 2. i 42. Zakona o eksproprijaciji.

Kako odluka o troškovima postupka zavisi od odluke o glavnoj stvari, to je i ova odluka ukinuta.

Iz izloženih razloga, Vrhovni sud je primenom člana 416. stav 2. u vezi člana 420. stav 6. ZPP i člana 30. stav 2. ZVP, odlučio kao u stavu drugom izreke ovog rešenja.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković