Delimično usvajanje revizije u sporu zbog faktičke eksproprijacije

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Subić, predsednika veća, Jelice Bojanić Kerkez i Radoslave Mađarov, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Miroslav Herceg, advokat iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi isplate i utvrđenja javne svojine, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 397/25 od 14.05.2025. godine, u sednici održanoj 01.10.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

PREINAČUJU SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 397/25 od 14.05.2025. godine u delu kojim je potvrđena presuda Višeg suda u Novom Sadu P 763/2023 od 07.11.2024. godine u stavovima drugom i trećem izreke i prvostepena presuda u navedenom delu, tako što se ODBIJA tužbeni zahtev  da se obaveže tuženi da tužiocu isplati preko dosuđenog iznosa od 5.274.400,00 dinara do 6.596.800,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom na razliku navedenih iznosa od 07.11.2024. godine do isplate i da se utvrdi da je tuženi Grad Novi Sad stekao pravo svojine preko 4254/11509 do 5318/11509 delova na parceli broj .. KO Veternik, ukupne površine 939 m2, te tužilac obaveže da trpi da se tuženi sa tim delom prava upiše kod nadležne Službe za katastar nepokretnosti nakon pravnosnažnosti presude.

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 397/25 od 14.05.2025. godine u preostalom delu kojim je potvrđena prvostepena presuda.

ODBIJA SE zahtev tuženog za naknadu troškova revizijskog postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Novom Sadu P 763/2023 od 07.11.2024. godine, stavom prvim izreke, konstatovano je da je tužbeni zahtev delimično usvojen. Stavom drugim izreke, tuženi je obavezan da tužiocu isplati 6.596.800,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od presuđenja do isplate. Stavom trećim izreke, utvrđeno je da je tuženi Grad stekao pravo javne svojine u 5318/11509 delova na parceli broj .. KO Veternik, površine 939 m2, koja se vodi upisana kod RGZ SKN Novi Sad I, te je naloženo tužiocu da trpi da se tuženi sa tim pravom upiše kod nadležne Službe za katastar nepokretnosti nakon pravnosnažnosti presude. Stavom četvrtim izreke, odbijen je tužbeni zahtev za isplatu naknade preko dosuđenog do traženog iznosa od 11.415.200,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od presuđenja do isplate. Stavom petim izreke, odbijen je tužbeni zahtev za utvrđenje prava javne svojine tuženog Grada Novog Sada preko utvrđenog do traženog udela od 9205/11509 delova na katastarskoj parceli broj .. KO Veternik, ukupne površine 939 m2, koja je upisana kod RGZ SKN Novi Sad I. Stavom šestim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu naknadi parnične troškove od 234.802,50 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 397/25 od 14.05.2025. godine, odbijena je žalba tuženog, usvojena je žalba tužioca, pa je prvostepena presuda u odbijajućem delu i delu odluke o troškovima postupka ukinuta i predmet u tom delu vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje, a u usvajajućem delu presuda je potvrđena.

Protiv pravnosnažnog dela presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba postupka iz člana 374. stav 1. ZPP i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao presudu u pobijanom delu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23) i utvrdio da je revizija delimično osnovana.

U postupku donošenja presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Tuženi ne konkretizuje relativno bitne povrede odredaba parničnog postupka koje su bile od uticaja na zakonitost i pravilnost pobijane presude.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je suvlasnik 9205/11509 delova parcele .., zemljište u građevinskom području površine 939 m2 u KO Veternik, koje je prema planskim aktima tužene lokalne samouprave predviđeno za javnu saobraćajnu površinu – regulaciju ulica. Parcela je faktički privedena planiranoj nameni u površini od 434 m2, što predstavlja 46,21% njene ukupne površine, odnosno udeo od 5318/11509. Tržišna vrednost 1 m2 ove parcele je 15.200,00 dinara, što za površinu od 434 m2 predstavlja 6.596.800,00 dinara.

Sa polazištem na navedeno utvrđenje, nižestepeni sudovi presudu u pobijanom delu zasnivaju na članu 58. Ustava Republike Srbije i članu 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava, nalazeći da tužilac ne može da snosi štetne posledice propusta nadležnih organa tuženog Grada da sprovede postupak eksproprijacije, pa je iz tog razloga tuženi u obavezi da tužiocu nadoknadi tržišnu vrednost faktički eksproprisanog dela parcele i da se na tom delu upiše javna svojina tuženog Grada.

Po stanovištu Vrhovnog suda, nižestepeni sudovi su presudu zasnovali na merodavnom materijalnopravnom okviru, ali su pogrešno primenili materijalno pravo kada su usvojili postavljeni tužbeni zahtev preko dela koji premašuje suvlasničku pripadnost tužioca na zemljištu koje je faktički privedeno planiranoj nameni.

Odredbama člana 58. Ustava Republike Srbije jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.); pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.); zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3.).

Prema članu 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, vlasnik ima pravo da svoju stvar drži, da je koristi i njome raspolaže, u granicama određenim zakonom (stav 1.); svako je dužan da se uzdržava od povrede prava svojine drugog lica (stav 2.). Po odredbama člana 14. stav 1. i 2. tog zakona navedena prava pripadaju i suvlasnicima.

Prema Zakonu o javnoj svojini („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 153/20), dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu ovog Zakona, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi... ulice, trgovi, javni parkovi...) (član 10. stav 2); dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev državnih puteva drugog reda, koja su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo auto-puta ili državnog puta I i II reda) i trgova i javnih parkova, koji su u svojini jedinica lokalnih samouprava na čijoj teritoriji se nalaze (član 10. stav 10.).

U konkretnom slučaju razjašnjeno je da je tužilac suvlasnik parcele u delu od 9205/11509 i da je parcela faktički privedena planiranoj nameni u površini od 46,21%, pa je tužiocu neosnovano priznato pravo na isplatu tržišne vrednosti nepokretnosti, odnosno utvrđeno pravo javne svojine u procesnom odnosu tužioca i tuženog Grada i u delu koji odgovara suvlasničkoj srazmeri preostalih suvlasnika. Prema suvlasničkom udelu, tužiocu na faktički eksproprisanom zemljištu pripada površina od 347 m2, odnosno njegov suvlasnički udeo u odnosu na celu parcelu predstavlja 4254/11509. Sa polazištem na tržišnu vrednost 1 m2 parcele od 15.200,00 dinara, ukupna tržišna vrednost zemljišta na kome je tužilac suvlasnik  i koje je faktički privedeno planiranoj nameni iznosi 5.274.400,00 dinara.

Iz navedenih razloga, nižestepene presude su preinačene u delu u kome su suvlasnici na parceli treća lica, pošto  u tom delu tužilac nije aktivno legitimisan da zahteva isplatu tržišne vrednosti faktički eksproprisanog zemljišta, odnosno upis javne svojine tuženog Grada.

Imajući u vidu da je tuženi postigao samo delimični uspeh u revizijskom postupku, na osnovu odredbi članova 165. stav 2, 153. stav 2. i 154. ZPP, odbijen je njegov zahtev za naknadu troškova revizijskog postupka.

Iz iznetih razloga, odluka u izreci doneta je na osnovu članova 416. stav 1. i 414. stav 1. ZPP.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković