Presuda Vrhovnog suda o vršenju roditeljskog prava, izdržavanju i viđanju deteta

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Subić, predsednika veća, Zorana Hadžića i Mirjane Andrijašević, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., čiji je punomoćnik Dragan Petrović, advokat iz ..., protiv tuženog BB iz ..., sa boravištem u Austriji, čiji je punomoćnik Ana Jokić Kardaš, advokat iz ..., radi razvoda braka, vršenja roditeljskog prava i izdržavanja, odlučujući o reviziji tuženog, izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž2 526/23 od 01.11.2023. godine, u sednici veća održanoj dana 22.08.2024. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž2 526/23 od 01.11.2023. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Šapcu P2 397/20 od 27.01.2023. godine, razveden je brak parničnih stranaka; zajedničko dete maloletni VV, rođen ...2019. godine, poveren je na samostalno vršenje roditeljskog prava tužilji kao majci, sa prebivalaištem deteta na adresi prebivališta majke; uređen je način održavanja ličnih odnosa maloletnog deteta sa tuženim ocem, tako da se odvijaju kada je tuženi u Srbiji, svaki prvi i treći vikend u mesecu, počev od petka u 18,00 časova do nedelje u 18.00 časova, za vreme zimskog raspusta 7 dana, za vreme letnjeg raspusta 15 dana, dan očeve Krsne slave, svaki drugi rođendan, Božić i Uskrs, tako što će tuženi preuzimati dete ispred kuće u kojoj dete stanuje sa majkom i vraćati ga na isto mesto po prestanku viđanja, što je tužena dužna dozvoliti, dok će se viđanje za vreme boravka tuženog u Austriji odvijati po dogovoru stranaka, a sve u najboljem interesu deteta; obavezan je tuženi da na ime svog dela doprinosa za izdržavanje maloletnog deteta, počev od ...2019. godine plaća mesečno 24.000,00 dinara i to uplatom tužilji kao zakonskom zastupniku deteta, preko poštanske uplatnice, najkasnije do 10-og u mesecu za tekući mesec, pa ubuduće dok za to postoje zakonski uslovi, a zaostale rate da uplati odjednom; odbijen je zahtev za dečje izdržavanje preko dosuđenog iznosa od 24.000,00 dinara do traženih 36.000,00 dinara mesečno i odlučeno je da svaka stranka snosi svoje troškove postupka.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž2 526/23 od 01.11.2023. godine prvostepena presuda je potvrđena u delu kojim je odlučeno o vršenju roditeljskog prava, načinu održavanja ličnih odnosa maloletnog deteta sa tuženim, u delu kojim je tuženi obavezan da doprinosi izdržavanju maloletnog deteta u dosuđenom iznosu počev od 21.08.2020. godine pa ubuduće dok za to postoje zakonski uslovi, u delu kojim je odbijen zahtev za dečje izdržavanje (preko 24.000,00 dinara do traženih 36.000,00 dinara), kao i u delu kojim je odlučeno o troškovima postupka, a prvostepena presuda je ukinuta u preostalom delu odluke o dečjem izdržavanju kojim je tuženi obavezan da doprinosi izdržavanju maloletnog deteta počev od ...2019. godine do 20.08.2020. godine. Odbijen je zahtev tužilje za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešne primene materijalnog prava i pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br.72/11 ... 10/23), na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Revident u reviziji ukazuje na nerazumljivost izreke pobijane presude, što je sadržaj bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. Zakona o parničnom postupku, kao i na druge povrede postupka učinjene pred drugostepenim sudom. Međutim, te bitne povrede nisu razlog zbog kog revizija može da se izjavi, na osnovu odredbe člana 407. stav 1. tačka 2. istog Zakona.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, parnične stranke su zasnovale bračnu zajednicu ...2018. godine u Beču, a maloletni VV je rođen ...2019. godine u bolnici u Srbiji, jer nijedna bolnica u Beču nije htela da porodi tužilju. Po rođenju deteta tužilja je nastavila da živi u Srbiji, iz razloga što nije dobila boravišnu vizu, zbog čega je postepeno došlo do prekida partnerskih odnosa. Početkom januara 2020. godine, tužilja se definitivno vratila da živi u Srbiju. Maloletni VV živi u zajednici sa majkom i sa babom i dedom po majci u porodičnoj kući u ... . Tuženi je tek u avgustu iste godine kada je rođen VV došao da ga vidi i na početku na ime detetovog izdržavanja je dao ukupno 200 evra, da bi posle mesečno slao tužilji po 100 evra na ime izdržavanja deteta. Kada je dolazio u Srbiju donosio je detetu garderobu, opremu, igračke, slatkiše.

Tužilja je rođena ...1987. godine u ..., po zanimanju je ... tehničar, trenutno zaposlena u Fabrici ... u ..., na radnom mestu operater počev od 20.07.2020. godine i ostvaruje mesečnu zaradu u iznosu od oko 50.000,00 dinara. Radi u tri smene, a čuvanje deteta organizuje uz pomoć svoje majke koja ga pazi kada ona radi. Od prestanka zajednice života stranaka tužilja zajedno sa maloletnim detetom živi u porodičnoj kući svojih roditelja. Tužiljin otac je rođen 1941. godine i penzioner je, a tužiljina majka je rođena 1954. godine i po zanimanju je domaćica. Porodica poseduje 10 hektara obradivog zemljišta, bavi se ratarstvom i stočarstvom. Tužilju su roditelji pomagali i u finansijskom smislu i oko čuvanja maloletnog deteta.

Tuženi je po zanimanju ugostiteljski radnik. Delatnost obavlja u lokalu površine 1000 m2 koji je u jednom delu diskoteka, a u drugom kafić. U toku poslovne 2019. godine ostvario je prihod od 19.687,68 evra, dok u toku 2020. godine nije ostvario značajne poslovne prihode, s obzirom na pandemijsku situaciju. Živi u iznajmljenom stanu u Beču. U tom gradu žive i njegovi roditelji koji su ostvarili pravo na penziju u iznosu od ukupno 3.000 evra.

Tuženi je od VV rođenja dolazio samo jednom da ga vidi, a jednom je tužilja dete vodila u Austriju na dva dana. Tužilja je spremna da omogući kontakte oca sa maloletnim detetom ukoliko on pokaže interes i bude dolazio u Srbiju. Stručni tim centra za socijalni rad je dao mišljenje da je maloletni VV na uzrastu koji zahteva neposrednu negu u vezi sa majkom, te da ga treba dati na samostalno vršenje roditeljskog prava majci. Dete sa ocem nije ostvarilo kontakte, dete ga ne poznaje, niti on poznaje dete. Zbog niskog kalendarskog uzrasta duži kontakt i boravak deteta kod oca morao bi podrazumevati od strane oca poznavanje navika deteta u pogledu neposredne nege, ishrane i slično.

Kod tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su dete poverili na samostalno vršenje roditeljskog prava majci, po modelu viđanja koji je u najboljem interesu deteta.

Po oceni Vrhovnog suda, pobijana drugostepena presuda je u pogledu odluke o vršenju roditeljskog prava, modelu viđanja deteta i iznosu izdržavanja deteta zasnovana na pravilnoj primeni materijalnog prava.

Članom 3. stav 1. Konvencije o pravima deteta propisano je da u svim aktivnostima koje se tiču dece, bez obzira na to da li ih preduzimaju javne ili privatne institucije za socijalnu zaštitu, sudovi, administrativni organi ili zakonodavna tela, najbolji interesi deteta su od prvenstvenog značaja. Stavom 2. istog člana propisano je da se države članice obavezuju da detetu obezbede takvu zaštitu i brigu koja je neophodna za njegovu dobrobit uzimajući u obzir prava i obaveze njegovih roditelja, zakonskih staratelja ili drugih pojedinaca koji su pravno odgovorni za dete i da će u tom cilju preduzeti sve potrebne zakonodavne i admnistrativne mere. Ova obaveza preuzeta je članom 6. stav 1. Porodičnog zakona kojim je propisano da je svako dužan da se rukovodi najboljim interesom deteta u svim aktivnostima koje se tiču deteta.

Po oceni Vrhovnog suda, imajući u vidu citirane odredbe Porodičnog zakona i Konvencije o pravima deteta, kao i utvrđeno činjenično stanje, pravilan je zaključak drugostepenog suda da vršenje roditeljskog prava nad maloletnim detetom stranaka treba poveriti tužilji.

Najbolji interes deteta je pravni standard koji se ceni prema okolnostima svakog konkretnog slučaja, a elementi za procenu najboljeg interesa deteta, između ostalog, su uzrast i pol deteta, želje i osećanja deteta obzirom na uzrast i zrelost, potrebe deteta i to vaspitne, zatim potrebe stanovanja, ishrane, odevanja, zdravstvene brige i sposobnost roditelja da zadovolje utvrđene potrebe.

U konkretnom slučaju, nižestepeni sudovi su pravilno cenili elemente procene najboljeg interesa mal. deteta i odluku o vršenju roditeljskog prava doneli na osnovu prihvaćenog mišljenja Centra za socijalni rad. U kontekstu ocene stručnog tima Centra da tuženi sa mal. VV nije u prethodnom periodu izgradio bliske emotivne kontakte, jer je viđanje u tom periodu izostalo i da je mal. VV u uzrastu koji podrazumeva neposrednu negu u vezi sa majkom, po oceni Vrhovnog suda, odluka o poveravanju majci samostalnog vršenja roditeljskog prava navodima revizije se ne dovodi u sumnju. Poveravanjem samostalnog vršenja roditeljskog prava majci je u konkretnom slučaju prirodna potreba i najbolji interes deteta.

Stručni tim Centra za oscijalni rad je nalaz i mišljenje o roditeljskim kapacitetima i kompetentnosti majke da samostalno vrši roditeljsko pravo dao na osnovu procene roditeljskih kapaciteta parničnih stranaka, analize celokupne porodične situacije i drugih okolnosti koje su bile od značaja za davanje stručnog mišljenja o ovoj okolnosti, o kojoj sud nema stručnih znanja. Nižestepeni sudovi su mišljenje organa starateljstva ocenili kao sveobuhvatno, iscrpno i u pogledu bitnih činjenica dovoljno za odluku o tužbenom zahtevu o vršenju roditeljskog prava, zbog čega i po oceni Vrhovnog suda nije bilo potrebno izvođenje dokaza na okolnost najboljeg interesa deteta po pitanju kojem od roditelja će biti povereno.

Odluka o održavanju ličnih kontakata deteta sa ocem doneta je prema modelu predloženom u tužbenom zahtevu. Ovo zbog toga što se tužilja izričito izjasnila da joj je cilj da se na najbolji način uspostave međusobni odnosi roditelja sa detetom, te da će se u preostalom viđanje odvijati shodno međusobnom dogovoru roditelja. Određeni model viđanja omogućava tuženom, kao roditelju koji ne vrši roditeljsko pravo, da prati rast i razvoj deteta, tim pre što majka ne uskraćuje, već podržava viđanje deteta sa ocem u cilju njegovog pravilnog rasta i razvoja.

Neosnovani su revizijski navodi kojim se pobija odluka suda o obavezi tuženog da doprinosi izdržavanju maloletnog deteta sa 24.000,00 dinara, a imajući u vidu da su potrebe maloletnog deteta utvrđene na 30.000,00 dinara, a prihodi tuženog za 2019. godinu su iznosili oko 20.000 evra, te kod činjenice da je tuženi boljeg imovnog stanja od tužilje. Stoga su nasuprot navodima revizije pravilno primenjene odredbe članova 73, 154, 160.-162. Porodičnog zakona.

Ostali navodi revizije se odnose na dokazni postupak i ocenu izvedenih dokaza, čime se pobija utvrđeno činjenično stanje, što prema odredbi člana 407. stav 2. ZPP ne može biti revizijski razlog.

Drugostepeni sud za svoju odluku je dao jasne i potpune razloge, koje Vrhovni sud u svemu prihvata.

Na osnovu člana 414. Zakona o parničnom postupku doneta je odluka kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković