Odbijanje zahteva za svojinu na zemljištu koje čini vodno dobro

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Subić, predsednika veća, Jelice Bojanić Kerkez i Radoslave Mađarov, članova veća, u parnici tužilaca AA i BB, oboje iz ..., selo ..., čiji je punomoćnik Dalibor Dimitrijević, advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije, koju zastupa Državno pravobranilaštvo - Odeljenje u Kraljevu, radi utvrđenja prava svojine, odlučujući o reviziji tužilaca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 1567/24 od 05.05.2025. godine, u sednici održanoj 09.10.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tužilaca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 1567/24 od 05.05.2025. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 1567/24 od 05.05.2025. godine, preinačena je presuda Osnovnog suda u Raškoj P 224/23 od 19.04.2024. godine, tako što je odbijen tužbeni zahtev da se utvrdi da su tužioci nosioci prava privatne svojine sa obimom udela od po 1/3 na realnom delu katastarske parcele .. od 4803/179356, ostalo zemljište, po kulturi reka u javnoj svojini, ukupne površine 17 ha 93 a 56 m2, upisane u listu nepokretnosti .. KO ... (pogrešno označeno .. KO ...), u sledećim merama i granicama: „Predmetna površina polazi od tromeđe katastarskih parcela broj .., .. i .., pa ide kroz katastarsku parcelu broj .. u pravcu jugoistoka u dužini od 41 m, zatim skreće u pravcu severoistoka u dužini od 13m, zatim skreće u pravcu severozapada u dužini od 62 m do tromeđe katastarskih parcela broj .., ../2 i ../1, zatim skreće u pravcu jugozapada graničnom linijom katastarskih parcela broj ../1, .. i .. u dužini od 99,40 metara i u drugom prelomu duž granične linije katastarskih parcela .. i .. u dužini od 27,40 metara do početne tačke“, da se tužena obaveže da dozvoli neometan upis ovog prava tužilaca u javne knjige, te je odlučeno da svaka stranka snosi svoje troškove.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužioci su blagovremeno izjavili reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu odredbi članova 403. stav 2. tačka 2. i člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23) i utvrdio da je revizija neosnovana.

U postupku donošenja presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravni prethodnik tužilaca bio je vlasnik katastarske parcele .. u KO ..., koja je u periodu od 1952. – 1964. godine u površini od 48a 03m2, zbog promene toka reke Ibar, postala korito ove reke. Prilikom premera katastra izvršenog 1964. godine izvršena je preparcelacija, a ovo zemljište utopljeno u katastarsku parcelu broj .., površine 17 ha 93 a 56 m2, po kulturi reka, koja je po aktuelnom upisu u evidenciji nepokretnosti RGZ u javnoj svojini Republike Srbije. Preostali deo parcele pravnog prethodnika tužilaca, koji je prenumerisan u postupku premera katastra, delimično je eksproprisan za potrebu izgradnje magistralnog puta, a deo je u vlasništvu njegovih pravnih sledbenika, između ostalog tužioca BB. Prema snimcima iz 2016. godine, reka Ibar se povukla u staro korito, pa je sporni deo parcele bio obrastao granjem. Međutim, u okviru dve godine pre donošenja prvostepene presude, na Ibru u mestu ... napravljena je brana za potrebe hidroelektrane, što je uzrokovalo plavljenje sporne površine i njenog potpunog potapanja vodom dubine oko 10 cm. Ova voda ne pripada rečnom toku, tako da sporno zemljište više ne predstavlja rečno korito.

Sa polazištem na ovako utvrđene činjenice, prvostepeni sud je zaključio da je u konkretnom slučaju došlo do prirodnog priraštaja nepokretnosti, odnosno rečnog korita i dela parcele pravnog prethodnika tužilaca u smislu pravnih pravila sadržanih u Paragrafu 264. Srpskog građanskog zakonika, koja se primenjuju na osnovu odredbi članova 3. i 4. Zakona o nevažnosti pravnih propisa donetih pre 06. aprila i za vreme neprijateljske okupacije.

Drugostepeni sud nije prihvatio kao pravilnu primenu materijalnog prava na kojoj je zasnovana prvostepena presuda, već je ocenio da je za stvarnopravni režim sporne nepokretnosti merodavna regulativa Zakona o vodama („Službeni glasnik RS“ br. 30/10 ... 95/18), koji odredbama članova 1, 4, 5. i 8. reguliše pravni režim voda, vodnih objekata i vodnog zemljišta. Po stanovištu tog suda tužbeni zahtev je neosnovan pošto se u parničnom postupku ne može utvrđivati pravo privatne svojine na javnom dobru u smislu člana 5. stav 3. Zakona o vodama, bez prethodnog postupka utvrđivanja prestanka statusa javnog vodnog dobra.

Po stanovištu Vrhovnog suda, pravilno je drugostepeni sud odlučio kada je prvostepenu presudu preinačio i odbio tužbeni zahtev, iako presuda nije zasnovana na prihvatljivim materijalnopravnim razlozima.

Ustavom Republike Srbije zajemčene su privatna, zadružna i javna svojina i predviđeno da se sredstva iz javne svojine otuđuju na način i pod uslovima utvrđenim zakonom (član 86. stavovi 1. i 3.).

Prema pravnim pravilima sadržanim u Građanskom zakoniku za Kraljevinu Srbiju donetom 1844. godine, koja se primenjuju u skladu sa članom 4. Zakona o nevažnosti pravnih propisa donetih pre 06.04.1941. godine i za vreme neprijateljske okupacije („Službeni list FNRJ“ br. 86/46, 104/46 i 96/47), kada voda jedna svoje korito ostavi, onda oni susedni gospodari, koji bi se takvom promenom oštetili, imaju pravo iz ostavljenog korita štetu svoju nadoknaditi, a posle će se s njim onako postupati kao i s novopostalim ostrvom (paragraf 264). Ova pravna pravila ne predviđaju proceduru po kojoj raniji vlasnici ostvaruju pravo na naknadu štete iz ostavljenog korita, pa se revizijom osnovano ukazuje da je nejasno šta drugostepeni sud podrazumeva pod „prethodnim postupkom utvrđenja prestanka statusa javnog vodnog dobra“.

Prema Zakonu o vodama („Službeni glasnik RS“ br. 30/10 ... 95/18), vodno dobro, u smislu ovog zakona, jesu vode i vodno zemljište (član 4. stav 1.); vode su prirodno bogatstvo i u svojini su Republike Srbije; vode i vodno zemljište u javnoj svojini su javno vodno dobro; javno vodno dobro je neotuđivo (član 5. stavovi 1. – 3.); vodno zemljište, u smislu ovog zakona, jeste zemljište na kome stalno ili povremeno ima vode, zbog čega se formiraju posebni hidrološki, geomorfološki i biološki odnosi koji se odražavaju na akvatični i priobalni ekosistem; vodno zemljište obuhvata i napušteno korito i peščani i šljunčani sprud koji voda povremeno plavi i zemljište koje voda plavi usled radova u prostoru (pregrađivanja tekućih voda, eksploatacije mineralnih sirovina i slično) (član 8. stavovi 1. i 4.); priobalno zemljište, u smislu ovog zakona, jeste pojas zemljišta neposredno uz korito za veliku vodu vodotoka koji služi održavanju zaštitnih objekata i korita za veliku vodu i obavljanju drugih aktivnosti koje se odnose na upravljanje vodama (član 9. stav 1.); pod upravljanjem vodnim zemljištem u javnoj svojini, u smislu ovog zakona, smatra se održavanje vodnog zemljišta potrebnog za redovnu upotrebu vodnih objekata u javnoj svojini, određivanje načina korišćenja vodnog zemljišta i korišćenje vodnog zemljišta; vodnim zemljištem upravlja javno vodoprivredno preduzeće osnovano za obavljanje vodne delatnosti na određenoj teritoriji (član 9a); vodni objekti, u smislu ovog zakona, jesu građevinski i drugi objekti, koji zajedno sa uređajima koji im pripadaju čine tehničku, odnosno tehnološku celinu, a služe za obavljanje vodne delatnosti; vodni objekti su dobra od opšteg interesa, osim objekata koje su pravna i fizička lica izgradila za svoje potrebe (član 13.); vodni objekti za korišćenje voda su objekti za proizvodnju hidroelektrične energije i druge namene – brane sa akumulacijama, dovodni i odvodni kanali i uređaji koji im pripadaju (član 18. tačka 3.); pod upravljanjem vodnim objektima u javnoj svojini, u smislu ovog zakona, smatra se izgradnja, rekonstrukcija, sanacija i održavanje (redovno i investiciono) vodnih objekata na vodnom zemljištu, vršenje prava investitora u ime Republike Srbije, odnosno autonomne pokrajine, unapređivanje, čuvanje i staranje o njihovom namenskom korišćenju; javno vodoprivredno preduzeće upravlja branama sa akumulacijama, vodnim objektima za zaštitu od erozija i bujica na slivovima akumulacija, prevodnicama na kanalima i sistemima za navodnjavanje koji su u javnoj svojini, osim objekata koje su pravna lica izgradila za svoje potrebe (član 23. stavovi 1. i 3.).

U konkretnom slučaju, činjenično je razjašnjeno da je sporna površina zemljišta bila u privatnoj svojini pravnog prethodnika tužilaca do sredine XX veka, kada je zbog promene toka reke Ibar postala korito te reke, da je zbog ove promene sporna površina postala sastavni deo parcele broj .., ukupne površine 17 ha 93 a 56 m2, po kulturi reka u javnoj svojini tužene Republike Srbije, kao i da je po snimcima iz 2016. godine bila obrasla granjem, a da je aktuelno zbog ponovne promene toka reke Ibar ostala van korita. Međutim, na reci Ibar u mestu ... napravljena je brana za potrebe hidroelektrane, zbog čije izgradnje je došlo do potpunog potapanja cele površine spornog zemljišta, iz čega proizlazi da ova parcela predstavlja vodno zemljište vodnog objekta - brane sa akumulacijama, kojim po napred navedenim zakonskim odredbama, kao sredstvom u javnom svojini, upravlja javno vodoprivredno preduzeće.

Dakle, pošto iz činjeničnog utvrđenja jasno proizlazi da sporni realni deo nepokretnosti u javnoj svojini tužene Republike Srbije ne predstavlja ostavljeno rečno korito, već da je po svojoj pravnoj prirodi i nameni sastavni deo izgrađene brane sa akumulacijama, nisu ispunjeni uslovi za ponovno uspostavljanje prava privatne svojine tužilaca na zemljištu koje je zbog promene toka reke Ibar sredinom HH veka postalo javna svojina.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

      Predsednik veća - sudija

                                                                                                   Vesna Subić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković