Presuda Vrhovnog suda o delimičnom usvajanju revizije u sporu o advokatskoj nagradi

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž 2155/22 od 07.12.2022. godine, odbijena je kao neosnovana žalba tužioca i potvrđena navedena prvostepena presuda u stavu drugom i u delu stava prvog izreke kojim je odbijen tužbeni zahtev tužilaca za isplatu iznosa od 140.000,00 dinara na ime ugovorene naknade od 10% za advokatske usluge, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 04.05.2018. godine do isplate. Stavom drugim izreke, preinačena je navedena prvostepena presuda u preostalom delu stava prvog izreke i u stavu trećem izreke, tako što je obavezan tuženi da isplati tužiocima na ime neosnovanog obogaćenja iznos od 309.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 04.05.2018. godine do isplate, a odbijen tužbeni zahtev za isplatu iznosa od 7.923,60 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 04.05.2018. godine do isplate. Stavom trećim izreke, odlučeno je da svaka stranka snosi svoje troškove postupka. Stavom četvrtim izreke, odbijen je zahtev tužilaca za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, dela kojim je tužbeni zahtev usvojen preko iznosa od 149.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 04.05.2018. godine do isplate i odluke o troškovima postupka, reviziju je blagovremeno izjavio tuženi zbog pogrešne primene materijalnog prava, bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP učinjene u postupku pred drugostepenim sudom i pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja.

Vrhovni sud je ispitao pravilnost pravnosnažne presude u pobijanom delu na osnovu člana 403. stav 2. tačka 2. i člana 408. Zakona o parničnom postupku - ZPP („Službeni glasnik Republike Srbije“ br. 72/11 ... 10/23) i utvrdio da je revizija tuženog u odnosu na odluku o glavnoj stvari osnovana, a u odnosu na odluku o troškovima postupka neosnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Nema ni bitne povrede iz člana 374. stav 1. ZPP u postupku pred drugostepenim sudom, jer od strane drugostpenog suda nije došlo do propusta u primeni ili do pogrešne primene odredaba ovog zakona, pa nema ni bitne povrede koja bi predstavljala dozvoljeni razlog za reviziju po članu 407. stav 1. tačka 3. ZPP.

U konkretnom slučaju, drugostepeni sud je prihvatio činjenično stanje utvrđeno prvostepenom presudom, ali nije pravilno primenio materijalno pravo kod odlučivanja o visini obaveze tuženog.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pravni prethodnik tužilaca sada pok. advokat DD iz ... zastupao je tuženog GG u postupku protiv JP „Ljubičevo“, koji je vođen pred Osnovnim sudom u Požarevcu i okončan sudskim poravnanjem P 1216/05 od 12.01.2006. godine, kojim je obavezano navedeno preduzeće na isplatu ukupnog iznosa od 3.083.000.00 dinara ovde tuženom. Usmenim dogovorom između advokata DD i tuženog, ugovorena je nagrada za zastupanje u izvršnom postupku u visini od 10% od iznosa potraživanja od 3.083.000,00 dinara. Po naplati iznosa od 1.686.628,08 dinara tuženi je advokatu isplatio 20.02.2015. godine iznos od 160.000,00 dinara na ime nagrade za zastupanje, uz izdatu priznanicu. Postupak izvršenja je nastavljen radi naplate preostalog potraživanja. Naplaćen je iznos od još 1.400.000,00 dinara u aprilu 2015. godine. Pošto je advokat DD doživeo ... 27.04.2015. godine, njegov sin ovde tužilac AA nastavio je zastupanje tuženog u postupku izvršenja, po zameničkom punomoću. Po predatom troškovniku u predmetu I 1031/15 određeni su ukupni troškovi izvršnog postupka u iznosu od 309.000,00 dinara i isplaćeni su ovde tuženom kao izvršnom poveriocu. Nakon toga, tužilac AA je kao advokat samostalno zastupao tuženog u postupku izvršenja kod javnog izvršitelja radi naplate troškova nastalih u parnici radi poništaja sudskog poravnanja i po presudi P 2428/10 je naplatio svoja potraživanja na ime zastupanja, izuzev iznosa uplaćenog predujma od 7.923,60 dinara.

U ovoj pravnoj stvari, drugostepeni sud je prihvatio stanovište prvostepenog suda da je usmeni ugovor zaključen između advokata i tuženog ništav u delu u kojem se ovde tuženi obavezao da advokatu na ime nagrade za zastupanje plati iznos od 10% od iznosa tuženikovog potraživanja za naplatu, utvrđenog sudskim poravnanjem od 26.01.2006. godine, zato što je u primeni bila Tarifa o nagradama i naknadama troškova za rad advokata („Službeni list SRJ“ br. 54/98, 75/99 ... ) kojom je u članu 3. stav 1. bilo predviđeno da pored nagrade čija je visina određena ovom Tarifom, advokat i stranka mogu pismeno ugovoriti i paušalnu nagradu ili nagradu u procentualnom iznosu, a članom 23. stav 1. Zakona o advokaturi („Službeni list SRJ“ br. 24/98, 26/98 ...) propisano da advokat ima pravo na nagradu za svoj rad i naknadu troškova u vezi sa radom prema Tarifi, pa je usmeno ugovaranje naknade u procentualnom iznosu ništavo. Sledstveno tome, pravnosnažnom presudom je odbijen tužbeni zahtev za isplatu iznosa od 140.000,00 dinara, traženog na ime procenutalno usmeno ugovorene nagrade za zastupanje, koja kao protivna prinudnim propisima dejstvo ne proizvodi. Pri tom, ugovor o zastupanju nije ništav u delu koji se odnosi na utvrđenu naknadu u izvršnom postupku. U pitanju je iznos od 309.000,00 dinara naknade isplaćene izvršnom poveriocu, ovde tuženom. U raspravljanju o visini duga tuženog prema tužiocima, drugostepeni sud je osnovanim smatrao potraživanje tužilaca u visini od 309.000,00 dinara, sa sporednim potraživanjem kamate.

Međutim, osnovano tuženi u reviziji ukazuje da je iznos od 309.000,00 dinara trebalo umanjiti za 160.000,00 dinara, jer je tuženi taj iznos platio advokatu na ime usmeno ugovorene procentualne nagrade.

Utvrđena ništavost usmenog ugovora o nagradi za advokatske usluge u visini od 10% od naplaćenog potraživanja, o kojoj je odlučeno u skladu sa odredbama člana 103. stav 1. i 105. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima, jednako se odnosi ne samo na zahtev tužilaca za isplatu 140.000,00 dinara koji je odbijen, već i na iznos od 160.000,00 dinara izvršene isplate advokatu na ime procenutalno ugovorene nagrade za zastupanje, kao posledice ništavosti po članu 104. stav 1. navedenog zakona. Za isplaćeni iznos po ništavoj odredbi ugovora o zastupanju, kao neosnovano stečenog od strane prethodnika tužilaca, potraživanje tužilaca od 309.000,00 dinara se moralo umanjiti, tako da po uračunavanju preostali dug tuženog iznosi 149.000,00 dinara. Preko iznosa od 149.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 04.05.2018. godine do isplate, osnovano je revizijsko osporavanje pravilnosti primene materijalnog prava od strane drugostepenog suda kod usvajanja tužbenog zahteva u višem iznosu, zbog čega je drugostepena presuda u tom delu preinačena.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u prvom stavu izreke presude.

Imajući u vidu da je odluka da svaka stranka snosi svoje troškove postupka, u situaciji kada su obe stranke delimično uspele u parnici, zasnovana na pravilnoj primeni člana 153. stav 2. ZPP, a da preinačenje u delu zahteva ne utiče na drugačiju ocenu o pravu na naknadu troškova postupka, ocenjeno je da revizija nije osnovana u pobijanju pravnosnažne odluke o troškovima postupka.

Iz navedenog razloga, primenom člana 414. stav 1. i 420. ZPP odlučeno kao u drugom stavu izreke ove presude.

Predsednik veća - sudija

Jelica Bojanić Kerkez, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković