Pravo na naknadu za faktički eksproprisano građevinsko zemljište

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postpuka i pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Sl. glasnik RS“, br.72/2011...18/20 i 10/23 - dr. zakon, u daljem tekstu: ZPP), pa je ocenio da revizija nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a u postupku pred drugostepenim sudom nije došlo do propusta u primeni ili do pogrešne primene odredaba tog zakona, pa nema ni bitne povrede odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. istog zakona na koju se u reviziji posebno ukazuje.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je bila suvlasnik sa 3944/8276 idealnih delova kp br. .../... u KO ... koja je bila upisana u LN ..., po osnovu nasleđa iza pok. oca i babe. Nakon što je stupio na snagu izmenjeni Plan generalne regulacije naseljenog mesta Futog i Plan detaljne regulacije kompleksa između Ulica Zdravka Čelara, Branka Radičevića, Nade Dimić, novoplanirane, Goluba Babića, Vladana Stefanovića i Ulice Futoški vašar u Futogu, tužilja je zajedno sa suvlasnicima pokrenula postupak preparcelacije u skladu sa novim planskim uslovima. Tužilja je, radi sprovođenja preparcelacije, zaključila Ugovor o razvrgnuću suvlasničke zajednice sa ostalim suvlasnicima 14.09.2023. godine, pa je na osnovu tog ugovora u katastar upisana kao suvlasnik sa 1296/2114 idealnih delova na kp br. .../... površine 2114 m2, njiva druge klase po vrsti ostalo građevinsko zemljište i kao isključivi vlasnik kp br. .../... površine 77 m2, njiva druge klase po vrsti ostalo građevinsko zemljište, koje parcele su nastale preparcelacijom. Ove kat. parcele – .../... i .../..., navedenim planovima generalne i detaljne regulacije namenjene su za javnu površinu – ulicu. Veštačenjem je utvrđeno da je ceo lokalitet opremljen uličnom mrežom elektronskih komunikacija, delimično opremljen uličnim elektroenergetskim instalacijama, da parcela br. .../... predstavlja asfaltiranu Ulicu ..., a parcela .../... predstavlja deo Ulice ... . Tržišna vrednost kat. parcela veštačenjem je procenjena na iznos od 8.500,10 dinara po m2, pa vrednost kat. parcele broj .../... površine 77 m2, iznosi 654.507,70 dinara, a vrednost cele kat. parcele .../... ukupne površine 2114 m2, iznosi 17.969.211,40 dinara, pa bi tužilji prema njenom suvlasničkom udelu na ovoj kat. parceli na ime naknade pripadao iznos od 11.016.129,60 dinara. Tužilja je 14.07.2022. godine dostavila tuženom ponudu za otkup njenog suvlasničkog udela na parceli broj .../... KO ..., ali joj nije odgovoreno. Tužilji, kao ni njenim pravnim prethodnicima nikada od strane tuženog nije isplaćeno bilo šta na ime toga što je njena imovina predviđena planskom dokumentacijom za javnu namenu i što je planskoj nameni privedena.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da su kat. parcele na kojima je tužilja suvlasnik, odnosno vlasnik, faktički eksproprisane u korist tuženog jer se koriste kao javna površina – ulica, zbog čega su ocenili da je tuženi dužan da tužilji isplati tržišnu vrednost navedenih parcela, kao naknadu za faktički eksproprisanu nepokretnost u iznosima utvrđenim iz nalaza i mišljenja sudskog veštaka.

Pravilno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo donoseći pobijanu presudu, za koju su dali dovoljno razloga, koje u svemu prihvata i Vrhovni sud.

Članom 1. Protokola br. 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda propisano je pravo na zaštitu neometanog uživanja imovine. Primena ovog člana u pogledu mešanja u neometano uživanje imovine, zahteva uspostavljanje ravnoteže između opšteg interesa zajednice i interesa pojedinca. Lišavanje nekog lica njegove imovine bez isplate novčanog iznosa koji odražava vrednost svojine svakako predstavlja nesrazmerno mešanje javne vlasti i vodi povredi prava na imovinu.

Prema članu 58. stav 2. Ustava Republike Srbije, do dozvoljenog oduzimanja prava svojine, koje ne predstavlja povredu prava na imovinu, može doći pod kumulativno ispunjenim uslovima: da je učinjeno u javnom interesu, utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne.

Odredbom člana 2. stav 6. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS”, br. 72/2009...145/2014) koji je bio snazi u vreme usvajanja Plana generalne regulacije naseljenog mesta Veternik („Službeni list Grada Novog Sada“ br. 27/15), propisano je da je površina javne namene prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina, za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i dr).

Shodno odredbi člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 72/11, 88/2013, 105/2014), dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu tog zakona, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, mostovi i tuneli na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prilazi i dr). Prema stavu 7. istog člana, dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev puteva drugog reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo autoputa ili državnog puta prvog i drugog reda) i trgova i javnih površina koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze.

U konkretnom slučaju, navedene katastarske parcele, na kojima je tužilja suvlasnik, odnosno vlasnik, privedene su javnoj nameni za ulice koje nesmetano koristi neograničen broj lica kao javnu površinu, čime je izvršena faktička eksproprijacija, koja nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni objekti, trgovi, javni parkovi, granični prilazi i drugi objekti u javnom interesu, iako ne postoji rešenje o eksproprijaciji zemljišta, odnosno o njegovom izuzimanju iz poseda. Na taj način je tužilja, kao vlasnik odnosno suvlasnik, onemogućena u vršenju svojih vlasničkih prava iz Zakona o osnovama svojinsko pravnih odnosa i nije dužna da trpi štetne posledice toga što nadležni organ tuženog nije sproveo upravni postupak i doneo rešenje o eksproprijaciji (izuzimanju iz poseda) koja bi bila osnov za isplatu novčane naknade.

Iz navedenih razloga tuženi neosnovano ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava.

Ostalim navodima revizije tuženi pobija pravilnost i potpunost utvrđenog činjeničnog stanja, što shodno odredbi člana 407. stav 2. ne predstavlja razlog zbog koga je moguće izjaviti reviziju.

Pravilna je i odluka o troškovima parničnog postupka, jer je doneta pravilnom primenom članova 153. i 154. Zakona o parničnom postupku, imajući u vidu ishod postupka.

Na osnovu odredbi člana 414. stav 1. Zakona o parničnom postupku, Vrhovni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća-sudija

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković