Odmeravanje visine pravične naknade nematerijalne štete za rehabilitaciono obeštećenje

U IME NARODA

Vrhovni kasacioni sud u veću sastavljenom od sudija Vesne Popović, predsednika veća, Lidije Đukić i Božidara Vujičića, članova veća, u pravnoj stvari tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Nikola Tadić, advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije, Ministarstvo pravde i državne uprave, koju zastupa Državno pravobranilaštvo, Odeljenje u Novom Sadu, radi naknade rehabilitacione štete, odlučujući o reviziji tužioca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1315/16 od 09.06.2016. godine, u sednici održanoj 27.10.2016. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao neosnovana, revizija tužioca izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1315/16 od 09.06.2016. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Novom Sadu P 372/15 od 10.12.2015. godine, stavom prvim i drugim izreke, delimično je usvojen tužbeni zahtev, pa je obavezana tužena da tužiocu na ime naknade nematerijalne štete – rehabilitacionog obeštećenja, isplati ukupno 2.200.000,00 dinara, od čega po 600.000,00 dinara na ime pretrpljenog straha i fizičkih bolova i 1.000.000,00 dinara na ime naknade za pretrpljene duševne bolove zbog povrede slobode i prava ličnosti, a sve sa zakonskom kamatom počev od presuđenja do isplate. Stavom trećim izreke, odbijen je deo tužbenog zahteva preko dosuđenih a do traženih iznosa (bliže određenih ovim stavom izreke) sa pripadajućom kamatom, kao i zahtev za naknadu troškova postupka.

Presudom Apelacionog suda Novom Sadu Gž 1315/16 od 09.06.2016. godine, žalba tužioca je odbijena, a žalba tužene delimično usvojena, a delimično odbijena, pa je preinačena prvostepena presuda u usvajajućem delu tako što je obaveza tužene na isplatu naknade nematerijalne štete za pretrpljene fizičke bolove i strah snižena sa iznosa od po 600.000,00 dinara sa zateznom kamatom od 10.12.2015. godine do isplate, na iznose od po 300.000,00 dinara, a odbijen je tužbeni zahtev za isplatu razlike - preko ovih iznosa sa sporednim potraživanjem na ime kamate na tu razliku. U preostalom delu prvostepena presuda je potvrđena.

Protiv pravnosnažne presude donesene u drugom stepenu tužilac je izjavio reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu člana 408. ZPP, ("Službeni glasnik RS",br.72/11 i 55/14), Vrhovni kasacioni sud je našao da je revizija neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a revizijom se ne ukazuje na druge povrede postupka zbog kojih se revizija može izjaviti, primenom člana 407. stav 1. ZPP.

Prema činjeničnom stanju na kome je zasnovana pobijana odluka, tužilac je rođen .... godine u .... Pre rata bavio se zemljoradnjom. Za vreme okupacije nije sarađivao sa okupatorom, već je materijalno pomagao NOB. Od 05.01.1944. godine bio je pripadnik Prvog fruškogorskog odreda, a kasnije je prebačen u Bosnu i u Treću vojvođansku brigadu. U Tuzli je zarobljen od strane Nemaca, koji su ga odveli najpre u Brčko, a zatim u Beograd, a prilikom povlačenja Nemaca odveden je najpre u Austriju, a potom i u Nemačku, gde je ostao do aprila 1945. godine. Godine 1947. postao je član SKOJ-a, a potom i član KPJ, gde je, do hapšenja, bio organizacioni sekretar Mesnog komiteta Narodne omladine, a za ovaj svoj rad nije dobijao platu. Međutim, rešenjem Narodnog odbora, 2. reona, Grada Beograda, broj 525/49 od 09.09.1949. godine, oglašen je krivim za prekršaj iz člana 6. Zakona o prekršajima protiv javnog reda i mira NR Srbije, zbog čega je u cilju prevaspitavanja upućen na društveno koristan rad u trajanju od jedne godine. Uhapšen je 17.06.1949. godine i odveden u pritvor u Žabalj, odakle je prebačen u zatvor u Novom Sadu, a potom na Goli Otok, odakle je pušten na slobodu u septembru 1950. godine. Rešenjem Okružnog suda u Novom Sadu Reh-39/07 od 03.12.2008. godine, usvojen je zahtev za rehabilitaciju ovde tužioca, AA i utvrđeno da je navedena odluka Narodnog odbora ništava od trenutka njenog donošenja, te da su ništave i sve njene pravne posledice.

Sudovi su utvrdili i da su pripadnici milicije, već u toku transporta do Golog Otoka, tukli tužioca, psovali ga i nazivali pogrdnim imenima, da su ga po dolasku na otok tukli i zatvorenici i pripadnici milicije, da je smešten u baraku br.10, izgladnjivan je, te je bio izložen neljudskom i ponižavajućem tretmanu, kao i svakodnevnom dugom fizičkom radu, te je bio primoravan da vadi pesak iz mora čak i po hladnoći. Posle puštanja na slobodu (u septembru 1950. godine), tužioca su stalno pratili UDB-ini sradnici. Nije mogao da nađe posao, već se zaposlio tek posle godinu-dve dana i to kao zidar, a posle nekog vremena kao magacioner u Čuruškom poljoprivrednom dobru. Kasnije je radio na železnici razne poslove, a pre penzionisanja radio je kao čuvar pruge. Penzionisan je 1979. godine. Pre podnošenja tužbe, tužilac se 12.09.2012. godine obratio tuženoj zahtevom za rehabilitaciono obeštećenje, ali nije prihvatio ponudu rehabilitacione komisije Ministarstva pravde, nalazeći da ona ne predstavlja pravično obeštećenje.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, sudovi pravilnom primenom materijalnog prava iz člana 26. stav 3. Zakona o rehabilitaciji („Sl. glasnik RS“ br.92/11), nalaze da tužilac ima pravo na naknadu nematerijalne štete za pretrpljene fizičke bolove i strah, kao i za duševne bolove zbog povrede slobode i prava ličnosti, u skladu sa zakonom kojim se uređuju obligacioni odnosi, pa dalje pravilno nalaze da se visina štete ima odmeriti primenom člana 200. Zakona o obligacionim odnosima.

Vrhovni kasacioni sud nalazi da su neosnovani revizijski navodi tužioca o pogrešnoj primeni materijalnog prava kod određivanja visine pravične novčane naknade nematerijalne štete.

Tužilac je imao 24 godine kada je osuđen i lišen slobode zbog političko-ideoloških razloga i na izdržavanju kazne je proveo 1 godinu 4 meseca i 26 dana. Već od momenta transporta do Golog Otoka on je fizički i psihički zlostavljan, kao i u toku boravka na otoku, gde je proveo nešto više od godinu dana, gde je trpeo fizičke bolove i strah zbog batinanja, izgladnjivanja, svakodnevnog predugog fizičkog rada, koji je obavljao i po hladnoći u vodi-moru, te nehumanog i neljudskog ophođenja rukovodioca logora. Tužilac je strah trpeo i nakon puštanja na slobodu, s obzirom da je njegovo ponašanje praćeno od strane saradnika UDB-e. Zbog ove osude nije mogao odmah ni posao da dobije, a osuda je uticala i da njegov ugled i čast budu povređeni u mestu u kom je rođen i živeo, a u kome i danas živi.

Uzimajući u obzir sve navedene činjenice, kao i cilj kome naknada nematerijalne štete služi (član 200. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima), iznosi dosuđeni pobijanom odlukom za fizičke bolove i strah, kao i za pretrpljene duševne bolove koje je tužilac trpeo zbog povrede slobode, ugleda i časti, kao prava ličnosti, pravilno su i adekvatno odmereni, jer po nalaženju Vrhovnog kasacionog suda, predstavljaju pravičnu naknadu traženih vidova nematerijalne štete. Naime, pravična naknada nematerijalne štete, kao oblik otklanjanja štetnih posledica, s obzirom da restitucija po prirodi stvari nije moguća, sastoji se u isplati sume novca, kao satisfakciji za pretrpljenu nematerijalnu štetu, da bi se kod oštećenog uspostavila psihička i emotivna ravnoteža koja je postojala pre štetnog događaja, u meri u kojoj je to moguće, a za pretrpljene patnje i duševne bolove koje je trpeo. Pri tom, pravična novčana naknada ne sme biti cilj, već mora biti sredstvo za ublažavanje pretrpljene nematerijalne štete, a ne sme pogodovati ni težnjama koje nisu spojive sa njenom prirodom i svrhom (podsticanje lukrativnih motiva ili komercijalizacija ličnih dobara).

Imajući ovo u vidu, Vrhovni kasacioni sud nalazi da je drugostepeni sud pravilno cenio sve relevantne (utvrđene) činjenice, koje utiču na odmeravanje visine naknade štete, na osnovu člana 200. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima, uzimajući u obzir i godine starosti tužioca u vreme lišenja slobode, intenzitet i dužinu trajanja duševnih bolova, kao i vreme proteklo od nastanka uzroka koji je doveo do ovakvih posledica i vreme proteklo od prestanka duševnih bolova, pa osnovano nalazi da pravična novčana naknada tužiocu, na ime rehabilitacione naknade, u vidu pretrpljenih fizičkih bolova i straha, kao i duševnih bolova zbog povrede slobode i prava ličnosti, ukupno iznosi 1.600.000,00 dinara.

Preko dosuđenog iznosa na ime naknade ovih vidova nematerijalne štete, tužbeni zahtev je neosnovan, jer dosuđivanje u većem iznosu ne bi odgovaralo značaju povređenog dobra i cilju kome naknada služi, što je značajno kod određivanja visine naknade nematerijalne štete, na osnovu člana 200. stav 2. ZOO, a što i reviziju tužioca čini neosnovanom.

Na osnovu iznetog, primenom člana 416. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Vesna Popović,s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić