Solidarna odgovornost Republike Srbije za obaveze zdravstvene ustanove čiji je osnivač

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Branke Dražić, predsednika veća, Marine Milanović, Vesne Mastilović, Vladislave Milićević i Ivane Rađenović, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., čiji je punomoćnik Predrag Stanojević, advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije, koju zastupa Državno pravobranilaštvo – Odeljenje u Leskovcu, radi duga, odlučujući o reviziji tužilje izjavljenoj protiv presude Višeg suda u Vranju Gž 1111/22 od 08.03.2023. godine, u sednici održanoj 16.10.2024. godine, doneo je

P R E S U D U

DOZVOLjAVA SE odlučivanje o posebnoj reviziji tužilje izjavljenoj protiv presude Višeg suda u Vranju Gž 1111/22 od 08.03.2023. godine.

USVAJA SE revizija tužilje i PREINAČUJU presuda Višeg suda u Vranju Gž 1111/22 od 08.03.2023. godine i presuda Osnovnog suda u Vranju P 2370/20 od 11.02.2021. godine, tako što se OBAVEZUJE tužena da tužilji na ime potraživanja koje tužilja ima prema Zdravstvenom centru u Vranju po rešenju Osnovnog suda u Vranju II 5039/17 od 26.09.2017. godine i zaključka Javnog izvršitelja Stanka Filipovića iz ... II 2175/17 od 14.11.2017. godine isplati neisplaćene troškove prevoza za dolazak i odlazak sa rada i to: za januar 2013. godine u iznosu od 1.450,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 28.02.2013. godine, za februar 2013. godine u iznosu od 1.380,95 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.03.2013. godine, za mart 2013. godine u iznosu od 1.389,58 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 30.04.2013. godine, za april 2013. godine u iznosu od 754,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.05.2013. godine, za maj 2013. godine u iznosu od 1.186,36 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 30.06.2013. godine, za jun 2013. godine u iznosu od 1.054,55 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.07.2013. godine, za jul 2013. godine u iznosu od 928,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.08.2013. godine, za avgust 2013. godine u iznosu od 1.044,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 30.09.2013. godine, za septembar 2013. godine u iznosu od 1.450,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.10.2013. godine, za oktobar 2013. godine u iznosu od 1.338,46 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 30.11.2013. godine, za novembar 2013. godine u iznosu od 1.323,91 dinar sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.12.2013. godine, za decembar 2013. godine u iznosu od 1.450,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.01.2014. godine, za januar 2014. godine u iznosu od 1.450,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 28.02.2014. godine, za februar 2014. godine u iznosu od 1.173,81 dinar sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.03.2014. godine, za mart 2014. godine u iznosu od 1.323,91 dinar sa zakonskom zateznom kamatom počev od 30.04.2014. godine, za april 2014. godine u iznosu od 1.054,55 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.05.2014. godine, za maj 2014. godine u iznosu od 1.027.08 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 30.06.2014. godine, za jun 2014. godine u iznosu od 988,64 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.07.2014. godine, za jul 2014. godine u iznosu od 1.344,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.08.2014. godine, za avgust 2014. godine u iznosu od 1.530,43 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 30.09.2014. godine, za septembar 2014. godine u iznosu od 1.536,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.10.2014. godine, za oktobar 2014. godine u iznosu od 1.292,31 dinar sa zakonskom zateznom kamatom počev od 30.11.2014. godine, za novembar 2014. godine u iznosu od 1.600,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 31.12.2014. godine, sve do konačne isplate, troškove parničnog postupka u predmetu P1 767/16 od 28.03.2017. godine u iznosu od 36.130,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 05.03.2020. godine pa do isplate i troškove izvršnog postupka u predmetu II 5039/17 u iznosu od 8.221,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 05.03.2020. godine pa do isplate, a ODBIJA zahtev tužene za naknadu troškova parničnog postupka.

OBAVEZUJE SE tužena da na ime troškova celog postupka isplati tužilji iznos od 106.409,92 dinara u roku od 8 dana od dana prijema prepisa presude, sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Vranju P 2370/20 od 11.02.2021. godine, stavom prvim izreke, odbijen je tužbeni zahtev tužilje kojim je tražila da se obaveže tužena da tužilji na ime duga po rešenju Osnovnog suda u Vranju II 5039/17 od 26.09.2017. godine i zaključka Javnog izvršitelja Stanka Filipovića iz ... II 2175/17 od 14.11.2017. godine isplati novčane iznose navedene u stavu prvom izreke sa zakonskom zateznom kamatom na svaki novčani iznos počev od dospelosti do isplate. Stavom drugim izreke, obavezana je tužilja da tuženoj naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 6.000,00 dinara.

Presudom Višeg suda u Vranju Gž 1111/22 od 08.03.2023. godine, odbijena je, kao neosnovana žalba tužilje i presuda Osnovnog suda u Vranju P 2370/20 od 11.02.2021. godine potvrđena; odbijen je zahtev tužilje za naknadu troškova drugostepenog postupka kao neosnovan.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilja je, zbog pogrešne primene materijalnog prava, blagovremeno izjavila reviziju propisanu odredbom člana 404. Zakona o parničnom postupku (posebna revizija).

Po oceni Vrhovnog suda u ovom sporu potrebno je dozvoliti odlučivanje o tužiljinoj posebnoj reviziji, jer priložene odluke revizijskog suda u istim ili bitno istovetnim činjenično-pravnim sprovima potvrđuju na ujednačenu sudsku praksu.

Iz navedenog razloga, na osnovu člana 404. ZPP odlučeno je kao u stavu prvom izreke.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je ocenio da je revizija tužilje osnovana.

U provedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je podnela predlog za izvršenje protiv Zdravstvenog centra u Vranju dana 21.09.2017. godine, na osnovu izvršne presude Osnovnog suda u Vranju P1 767/16 od 28.03.2017. godine, radi naplate novčanog potraživanja na ime troškova prevoza i parničnih troškova, sa predlogom da se izvršenje sprovede na novčanim sredstvima na računu dužnika, a da izvršenje sprovede javni izvršitelj Stanko Filipović iz ... . Osnovni sud u Vranju je doneo rešenje o izvršenju I 5039/17 dana 26.09.2017. godine kojim je usvojen predlog za izvršenje i određeni troškovi izvršenja u iznosu od 8.221,00 dinara. Javni izvršitelj je zaključkom od 06.10.2017. godine naložio tužilji kao izvršnom poveriocu da predujmi troškove izvršenja u iznosu od 3.168,00 dinara. Podneskom od 09.08.2019. godine izvršni poverilac, ovde tužilja je stavila zahtev za promenu sredstva za izvršenje, da se izvršenje sprovede na celokupnoj imovini izvršnog dužnika i nakon toga nisu preduzimanje radnje radi naplate potraživanja tužilje. Tužilja u izvršnom postupku nije naplatila svoje novčano potraživanje, jer je račun izvršnog dužnika u blokadi na osnovu prinudne naplate prema podacima NBS neprekidno od 11.05.2016. godine. Kako tužilja u izvršnom postupku nije prinudnim putem naplatila potraživanje, jer je Zdravstveni centar Vranje u dugogodišnjoj blokadi, da se prema njemu ne može sprovesti postupak izvršenja na pokretnim i nepokretnim stvarima i da nije moguće pokrenuti stečajni postupak, smatra da stoji obaveza Republike Srbije kao osnivača Zdravstvenog centra Vranje kao pravnog lica, jer se finansira pretežno iz republičkog fonda, zbog čega je pokrenula ovu parnicu sa tužbenim zahtevom da se tužena obaveže da joj isplati na ime duga tražene iznose. Zdravstveni centar Vranje je indirektni korisnik sredstava Republičkog fonda za zdravstveno osiguranje, a osnivač Republika Srbija – Ministarstvo zdravlja. Izvršni dužnik se finansira pretežno iz ustupljenih javnih prihoda – doprinosa za obavezno socijalno osiguranje, saglasno ugovoru sa Republičkim fondom za zdravstveno osiguranje – Filijala Vranje, iz budžeta Republike Srbije, sopstvenih sredstava (participacija) i eventualnih donacija.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da je izvršni postupak još uvek u toku prema izvršnom dužniku Zdravstvenom centru Vranje, da tužilja nije predlagala javnom izvršitelju da se izvršni postupak obustavi, jer dužnik ima imovinu koja ne može biti predmet izvršenja, tako da je tužba tužilje preuranjena, te da tužilja nije dostavila ni dokaze sudu da u daljem toku izvršnog postupka neće moći da naplati svoje potraživanje, s obzirom da se finansira kroz ugovore sa RFZO, i da blokada računa izvršnog dužnika u određenom periodu nije dokaz da tužilja u budućem periodu neće moći da naplati svoje potraživanje, zbog čega tužbeni zahtev tužilje nije osnovan, pa su odlučili kao u izrekama svojih odluka.

Po oceni Vrhovnog suda pravni stav nižestepenih sudova zasnovan je na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

Odredbom člana 14. stav 1. Zakona o stečaju, pored ostalog, propisano je da se stečajni postupak ne sprovodi ni prema pravnim licima čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina ili Jedinica lokalne samouprave, a koja se isključivo ili pretežno finasiraju kroz ustupljene javne prihode ili iz Republičkog budžeta, odnosno budžeta autonomne pokrajine i Jedinice lokalne samouprave. Prema stavu 3. navedene odredbe, za obaveze pravnog lica nad kojim se u skladu sa stavom 1. tog člana ne sprovodi stečajni postupak, solidarno odgovaraju njihovi osnivači.

Poštujući ovu zakonsku odredbu, kod utvrđene činjenice da tužilja svoje novčano potraživanje ne može naplatiti, jer se izvršni dužnik nalazi u neprekidnoj blokadi od 11.05.2016. godine i da se nad njim ne može sprovesti postupak stečaja, tužena solidarno odgovara za dugove izvršnog dužnika čiji je osnivač i koji se pretežno finansira kroz ustupljene javne prihode iz Republičkog fonda za zdravstveno osiguranje. Dakle, solidarna odgovornost tužene za obaveze Zdravstvenog centra u Vranju, čiji je osnivač, postoji na osnovu citirane odredbe Zakona o stečaju u slučaju kada su ispunjeni materijalno-pravni uslovi za otvaranje stečajnog postupka, što je i trajnija nesposobnost dužnika za plaćanje. Zbog toga su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo kada su zaključili da je uslov za odgovornost tužene okončanje izvršnog postupka, odnosno njegova obustava iz razloga predviđenih članom 129. stav 1. tačka 4. i 6. Zakona o izvršenju i obezbeđenju.

Sa iznetih razloga, obzirom da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo pri donošenju pobijanih odluka, iste su preinačene, pa je odlučeno kao u stavu drugom izreke primenom odredbe člana 416. stav 1. ZPP.

Odluka o troškovima postupka sadržana u trećem stavu izreke doneta je na osnovu člana 165. stav 2. u vezi sa članovima 153. stav 1. i 154. stav 1. ZPP. Tužilji su prema opredeljenom zahtevu dosuđeni troškovi i to za sastav tužbe u iznosu od 6.000,00 dinara, za sastav žalbe iznos od 12.000,00 dinara, za sastav revizije iznos od 18.000,00 dinara, na ime zastupanja na četiri održana ročišta po 7.500,00 dinara, na ime zastupanja za jedno odloženo ročište iznos od 4.500,00 dinara. Tužilji su priznati i troškovi na ime sudske takse za tužbu, prvostepenu presudu, žalbu i drugostepenu presudu u iznosu od po 5.426,48 dinara, za reviziju i odluku po reviziji po 10.852,00 dinara, sve u ukupnom iznosu od 106.409,92 dinara. Visina trokova određena je prema vrednosti predmeta spora, primenom Advokatske i Taksene tarife. O traženoj zateznoj kamati na troškove postupka odlučeno je primenom člana 277. stav 1. i člana 324. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima.

Predsednik veća – sudija

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković