Vrhovni sud potvrdio odluku o izdržavanju i delimičnom lišenju roditeljskog prava

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Jelice Bojanić Kerkez, predsednika veća, Vesne Stanković i Radoslave Mađarov, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., Grad ..., čiji je punomoćnik Igor Turkamnović, advokat iz ..., protiv tuženog BB iz ..., čiji je punomoćnik Jelena Mitrović, advokat iz ..., radi razvoda braka, po tužbi maloletnih tužilja VV i GG, obe iz ..., Grad ..., čiji je zakonski zastupnik AA, majka, a punomoćnik Anđelija Pravica, advokat iz ..., protiv tuženog BB iz ..., radi lišenja roditeljskog prava i po protivtužbi tuženog-protivtužioca BB iz ..., čiji je punomoćnik Jelena Mitrović, advokat iz ..., protiv tužilje-protivtužene AA iz ..., Grad ..., radi lišenja roditeljskog prava, odlučujući o reviziji tuženog-protivtužioca izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 317/24 od 09.10.2024. godine, u sednici održanoj 12.02.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE kao neosnovana revizija tuženog-protivtužioca BB izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 317/24 od 09.10.2024. godine, u delu stava prvog izreke kojim je odbijena kao neosnovana žalba tuženog-protivtužioca i potvrđena presuda Osnovnog suda u Jagodini P2 226/22 od 01.03.2024. godine u stavovima prvom, četvrtom, petom i šestom izreke.  

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Jagodini P2 226/22 od 01.03.2024. godine, stavom prvim izreke obavezan je tuženi BB da na ime svog doprinosa za izdržavanje maloletne ćerke VV plaća mesečno 12.000,00 dinara a izdržavanju maloletne ćerke GG mesečno 10.000,00 dinara počev od 15.07.2020. godine kao dana podnošenja tužbe do 01.09.2023. godine, a nakon toga pa ubuduće na ime doprinosa izdržavanja maloletne ćerke VV mesečni iznos od 16.000,00 dinara a maloletne ćerke GG 14.000,00 dinara, sve dok takva obaveza traje ili se ne izmeni, najkasnije do 05. u mesecu za tekući mesec, sa zakonskom zateznom kamatom na svaku dospelu a neisplaćenu ratu od dospelosti do isplate, na tekući račun zakonskog zastupnika maloletne dece, majke AA. Stavom drugim izreke odbijen je tužbeni zahtev za izdržavanje maloletne dece preko dosuđenih do traženih mesečnih iznosa od 35.000,00 dinara za maloletnu VV i od 30.000,00 dinara za maloletnu GG, kao neosnovan. Stavom trećim izreke, odbijen je tužbeni zahtev maloletnih tužilja VV i GG kojim su tražile da se tuženi u potpunosti liši roditeljskog prava, kao neosnovan. Stavom četvrtim izreke, tuženi BB delimično je lišen roditeljskog prava nad svojim maloletnim ćerkama VV, rođenom ... godine i GG, rođenom ... godine, u delu prava na održavanje ličnih odnosa. Stavom petim izreke, odbijen je tužbeni zahtev tuženog-protivtužioca BB kojim je tražio da se tužilja-protivtužena AA u potpunosti liši roditeljskog prava i da se obe maloletne ćerke stave pod privremeno starateljstvo. Stavom šestim izreke, odbijen je tužbeni zahtev kojim je tuženi-protivtužilac tražio da se odrede mere zaštite prema maloletnoj VV i maloletnoj GG, da se privremeno zabrani održavanje ličnih odnosa AA sa maloletnom decom, kao neosnovan. Stavom sedmim izreke, odlučeno je da svaka stranka snosi svoje troškove.

Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 317/24 od 09.10.2024. godine, stavom prvim izreke odbijene su kao neosnovane žalbe tužilje AA i tuženog BB i prvostepena presuda potvrđena u stavovima 1., 2., 4., 5., 6. i 7. izreke. Stavom drugim izreke, odbačena je žalba tužilje AA izjavljena protiv prvostepene presude u stavu prvom izreke, kao nedozvoljena.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu u delu kojim je usvojen tužbeni i odbijen protivtužbeni zahtev, tuženi-protivtužilac je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitnih povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 1. ZPP učinjenih u postupku pred drugostepenim sudom, pogrešne primene materijalnog prava i pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja.

Revizija je dozvoljena po odredbama člana 403. stav 2. tačka 1. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23) i člana 208. Porodičnog zakona („Službeni glasnik RS“ br. 18/05, 72/11 i 6/15), pa je Vrhovni sud ispitao pravnosnažnu presudu u pobijanom delu u smislu člana 408. ZPP i utvrdio da je revizija neosnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a revizijom se ne konkretizuju relativno bitne povrede odredaba parničnog postupka od strane drugostepenog suda koje bi bile od uticaja za donošenje zakonite i pravilne odluke. Drugostepeni sud je u uvodnom delu pobijane presude pravilno označio procesnu ulogu stranaka koje su učestvovale u postupku, a ovaj propust prvostepeni sud u presudi od 01.03.2024. godine može otkloniti u svako doba po članu 362. ZPP. Na potpuno i pravilno utvrđeno činjenično stanje pravilno je primenjeno materijalno pravo.

U toku ove parnice, koju je tužilja pokrenula 15.07.2020. godine, pravnosnažnom presudom od 05.04.2022. godine razveden je brak tužilje AA i tuženog BB, zaključen 15.07.2008. godine i njihove maloletne zajedničke ćerke VV, rođena ... godine i GG, rođena ... godine poverene su na samostalno vršenje roditeljskog prava majci.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, nakon faktičkog prekida zajednice života 03.07.2020. godine, kada je tuženom izrečena hitna mera zaštite od nasilja u porodici zabranom komunikacije i udaljenjem iz stana, maloletne ćerke sa majkom žive u porodičnoj kući njenih roditelja u selu ... . Potrebe maloletne VV do polaska u ... školu 01.09.2023. godine utvrđene su na mesečni iznos od 20.000,00 dinara, a maloletne GG od 18.000,00 dinara. Nakon tog perioda, potrebe maloletne VV utvrđene su na mesečni iznos od 26.000,00 dinara, a maloletne GG od 24.000,00 dinara. Majka dece je zaposlena, sa mesečnim primanjem u vreme podnošenja tužbe 33.000,00 dinara i aktuelnim primanjem od 53.000,00 dinara, drugih prihoda nema, niti obavezu izdržavanja trećih lica. Tuženi živi u svom stanu u ..., zaposlen je sa mesečnim primanjem u vreme podnošenja tužbe od 90.000,00 dinara i aktuelnim primanjem od 150.132,00 dinara. Osim stana u kom živi ima i stan koji je nasledio od roditelja, nema obavezu izdržavanja trećeg lica. Po privremenoj meri od 01.02.2021. godine doprinosi izdržavanju maloletnih ćerki mesečnim iznosom od po 10.000,00 dinara. Od prestanka zajednice života lični kontakt oca i maloletnih ćerki dogodio se samo jednom prilikom na ulici, kada im je on prišao i zagrlio mlađu ćerku, kojom prilikom je starija ćerka odbila kontakt uz drhtanje. Maloletne ćerke verbalizuju da imaju strah godinama unazad od oca zbog psihičkog i fizičkog maltretiranja, da se on ljuti na svaku sitnicu. Po mišljenju dečjeg psihologa nije uputno određivanje održavanja ličnih odnosa oca i dece, pošto nema elemenata za zaključak da je na formirani strah dece uticala majka. Imajući u vidu da je starija ćerka uzrasta preko 15 godina i da izričito odbija kontakte sa ocem, u čemu joj se pridružuje i mlađa ćerka, organ starateljstva dostavio je mišljenje da je u najboljem interesu maloletne dece da se otac delimično liši roditeljskog prava u pogledu prava na viđanje sa decom.

Sa polazištem na ovako utvrđene činjenice nižestepeni sudovi nalaze da je tuženi, na osnovu odredbi člana 160. Porodičnog zakona u obavezi da doprinosi dečjem izdržavanju u dosuđenim iznosima, imajući u vidu utvrđene potrebe dece primerene njihovom uzrastu i materijalnim prilikama porodičnog domaćinstva u kome žive, sa jedne strane i mogućnosti tuženog, sa druge strane. Sa polazištem odredbe članova 78., 81. i 82. Porodičnog zakona nižestepeni sudovi odlučuju o suprotstavljenim zahtevima za lišenje roditeljskog prava, kao i zahtevu tuženog- protivtužioca da se majci privremeno zabrani održavanje ličnih odnosa sa maloletnom decom. Po oceni sudova utvrđene emotivne relacije i mišljenje maloletne dece, koji su rezultat pretrpljenog straha razvijenog u toku zajedničkog života supružnika, kao i činjenica da tokom proteklog vremena ni u kontrolisanim uslovima nije došlo do održavanja ličnih odnosa, pri čemu starija ćerka koja je navršila 15 godina te odnose izričito odbija, čine osnovanim zahtev za delimično lišenje roditeljskog prava oca u pogledu prava na održavanje ličnih odnosa sa maloletnom decom, koja su poverena na samostalno vršenje roditeljskog prava majci. Nema okolnosti, niti je u tom pravcu dato mišljenje organa starateljstva i lekara psihijatara, koje bi upućivale na zaključak da odluka o poveravanju dece majci na samostalno vršenje roditeljskog prava nije u najboljem interesu dece, odnosno da ima mesta usvajanju protivtužbenog zahteva kojim bi se AA u potpunosti lišila roditeljskog prava i odredile mere zaštite privremene zabrane održavanja ličnih odnosa majke i dece.

Po stanovištu Vrhovnog suda, razjašnjene su sve relevantne činjenice i na tako utvrđeno činjenično stanje pravilno primenjeno materijalno pravo.

Odluka o doprinosu oca dečjem izdržavanju pravilno je zasnovana na odredbama članova 154. stav 1, 160. i 162. stav 3. Porodičnog zakona. Ovakvom odlukom životni standard dece dovodi se u ravan životnog standarda oca.

Porodičnim zakonom propisano je da dete ima pravo da održava lične odnose sa roditeljem sa kojim ne živi (član 61. stav 1.); da dete koje je navršilo 15 godina života i koje je sposobno za rasuđivanje može odučiti o održavanju ličnih odnosa sa roditeljem sa kojim ne živi (član 61. stav 4.); da dete koje je sposobno da formira svoje mišljenje ima pravo slobodnog izdržavanja svog mišljenja (član 65. stav 1); da dete koje je navršilo deset godina života može slobodno i neposredno izraziti svoje mišljenje u svakom sudskom i upravnom postupku u kome se odlučuje o njegovim pravima (član 65. stav 4); da roditelj koji zloupotrebljava prava ili grubo zanemaruje dužnosti i sadržinu roditeljskog prava može biti potpuno lišen roditeljskog prava (član 81. stav 1.); da roditelj koji nesavesno vrši prava ili dužnosi iz sadržine roditeljskog prava može biti delimično lišen roditeljskog prava (član 82. stav 1.); da roditelj koji ne vrši roditeljsko pravo može biti lišen prava na održavanje ličnih odnosa sa detetom i prava da odlučuje o pitanjima koje bitno utiču na život deteta (član 82. stav 4); da se pitanjima koja bitno utiču na život deteta, u smislu tog zakona smatraju: obrazovanje deteta, preduzimanje većih medicinskih zahvata nad detetom, promena prebivališta deteta i raspolaganje imovinom deteta velike vrednosti (član 78. stav 4); da tužbu za lišenje roditeljskog prava mogu podneti: dete, drugi roditelj, javni tužilac i organ starateljstva (član 264. stav 2); da sud može presudom u sporu za vršenje roditeljskog prava odlučiti o potpunom ili delimičnom lišenju roditeljskog prava (član 273. stav 2); da sud presudom o sporu za zaštitu prava deteta i u sporu za vršenje odnosno lišenje roditeljskog prava može odrediti jednu ili više mera zaštite od nasilja u porodici (član 273. stav 3.).

Sa polazištem na navedene, relevantne odredbe nižestepeni sudovi su pravilno zaključili da mišljenje organa starateljstva i izveštaji lekara odgovarajuće specijalnosti predstavljaju dovoljan oslonac za zaključak da majka samostalno vrši roditeljsko pravo u najboljem interesu maloletne dece, da je izostanak kontakata oca i maloletne dece rezultat njegovog ranijeg nasilnog ponašanja koje devojčice verbalizuju i prema njemu iskazuju autentičan odnos, pri čemu otac osim pravnih radnji nije preduzimao akcije koje bi revitalizovale njegov odnos sa decom. Pošto su devojčice adaptirane na nov način porodičnog funkcionisanja koji se realizuje četiri godine, u potpunosti su usmerene na majku koja odgovara njihovim potrebama u sadašnjem uzrastu, ne žele da viđaju oca, a maloletna VV koja ima pravo odluke izričito odbija mogućnost uspostavljanja kontakta sa ocem, pobijana presuda u skladu je sa najboljim interesom maloletne dece koji je kao imperativ određen članom 6. Porodičnog zakona.

Tuženi-protivtužilac, kao roditelj koji ne vrši roditeljsko pravo delimično je lišen prava na održavanje ličnih odnosa sa decom, ali ne i prava vezanih za obrazovanje dece, preduzimanje većih medicinskih zahvata, kao i za pitanja vezana za promenu prebivališta dece i raspolaganja njihovom imovinom velike vrednosti.

Iz iznetih razloga,na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Jelica Bojanić Kerkez,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković