Prestanak prava na invalidninu civilnom invalidu rata zbog nedostatka državljanstva

-25.243,60 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.04.2021. godine do isplate,

-24.912,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.05.2021. godine do isplate,

-26.115,60 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.06.2021. godine do isplate,

-25.979,20 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.07.2021. godine do isplate,

-26.010,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.08.2021. godine do isplate,

-26.028,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.09.2021. godine do isplate,

-25.892,40 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.10.2021. godine do isplate,

-25.855,60 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.11.2021. godine do isplate,

-26.087,20 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.12.2021. godine do isplate,

-26.419,20 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.01.2022. godine do isplate,

-27.654,40 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.02.2022. godine do isplate,

-29.851,60 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.02.2022. godine do isplate,

-28.368,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.02.2022. godine do isplate,

28.242,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 25.02.2022. godine do isplate i

ODREĐUJE da svaka stranka snosi svoje parnične troškove.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P 1000/22 od 24.11.2022. godine, stavom prvim izreke, odbijen je predlog tužene za prekid postupka. Stavom drugim izreke, delimično je usvojen tužbeni zahtev i tužena obavezana da tužiocu na ime naknade materijalne štete – neisplaćenih mesečnih iznosa pripadajuće invalidnine za period decembar 2018. godine zaključno sa aprilom 2022. godine isplati mesečne iznose sa zakonskom zateznom kamatom, u visini i na način kako je određeno tim stavom izreke. Stavom trećim izreke, odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev kojim je traženo da se tužena obaveže da tužiocu na ime naknade materijalne štete – neisplaćenih mesečnih iznosa pripadajuće invalidnine za period od marta 1999. godine zaključno sa novembrom 2018. godine isplati mesečne iznose sa zakonskom zateznom kamatom, u visini i na način kako je određeno tim stavom izreke. Stavom četvrtim izreke, odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev kojim je tužilac tražio da se tužena obaveže da mu na ime naknade materijalne štete – neisplaćenih mesečnih iznosa pripadajuće dopunske invalidnine za period mart 1999. godine zaključno sa aprilom 2006. godine, isplati mesečne iznose sa zakonskom zateznom kamatom, u visini i na način kako je određeno tim stavom izreke. Stavom petim izreke, tužena je obavezana da tužiocu nadoknadi parnične troškove od 78.375,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od sticanja uslova za izvršenje do isplate. Stavom šestim izreke, tužilac je oslobođen obaveze plaćanja sudskih taksi.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž 698/23 od 29.02.2024. godine, stavom prvim izreke, odbijene su kao neosnovane žalbe tužioca i tužene i potvrđena prvostepena presuda u stavovima prvom, drugom, trećem, četvrtom i petom izreke. Stavom drugim izreke, odbačena je žalba tužene izjavljena na stavove treći, četvrti i šesti izreke prvostepene presude, kao nedozvoljena. Stavom trećim izreke, odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, u delu kojim je obavezana na isplatu, tužena je blagovremeno, na osnovu člana 404. ZPP, izjavila reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao presudu u pobijanom delu i utvrdio da je revizija dozvoljena po članu 404. ZPP, zbog potrebe ujednačavanja sudske prakse.

Ispitujući pravilnost presude u pobijanom delu po članu 408. ZPP, revizijski sud je utvrdio da je revizija delimično osnovana, a delimično neosnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju tužiocu, sa prebivalištem u ..., je rešenjem nadležnog upravnog organa od 27.06.1997. godine, kao civilnom invalidu rata VI grupe sa 60% trajnog telesnog oštećenja počev od 01.01.1997. godine priznato pravo na ličnu invalidninu u visini od 17,89% od mesečnog iznosa lične invalidnine vojnog invalida I grupe, kao i pravo na dopunsku ličnu invalidninu u iznosu koji pripada vojnom ivnalidu VI grupe. Po ovom rešenju, pravo na dopunsku invalidninu tužiocu je pripadalo zaključno sa aprilom 2006. godine. U spornom vremenskom periodu isplata po navedenom rešenju nije vršena, a visina pripadajućih iznosa po mesecima i vreme njihove dospelosti utvrđeni su na osnovu nalaza i mišljenja veštaka.

Nižestepeni sudovi nalaze da tužiocu pripada pravo na isplatu invalidnine koja je utvrđena odlukom nadležnog upravnog organa u skladu sa članom 69. Zakona o osnovnim pravima boraca, vojnih invalida i porodica palih boraca („Službeni list SRJ“ br. 24/98 sa kasnijim izmenama i dopunama i „Službeni glasnik RS“ br. 101/05 sa kasnijim izmenama i dopunama), pošto prava po tom zakonu postoje dok postoje uslovi za njihovo korišćenje propisani zakonom, a tužena nije dokazala da je kod tužioca nastupila neka promena koja utiče na korišćenje i prestanak prava, u kom slučaju bi obustava isplate bila u skladu sa zakonom. Osnov obaveze isplate proizilazi iz člana 172. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima, pa kako prigovor zastarelosti potraživanja po članu 376. Zakona o obligacionim odnosima nije osnovan za period od tri godine koji prethodi podnošenju tužbe, tužbeni zahtev u tom delu je usvojen. U preostalom delu, tužbeni zahtev je odbijen zbog nastupele zastarelosti potraživanja. Na dosuđene mesečne iznose naknade štete priznata je i zakonska zatezna kamata od dana kada je tužena propustila da isplati svaki mesečni iznos invalidnine, u skladu sa odredbama članova 186. i 277. Zakona o obligacionim odnosima.

Vrhovni sud prihvata kao pravilne materijalnopravne razloge na kojima su zasnovane nižestepene presude o osnovanosti postavljenog tužbenog zahteva za vremenski period od decembra 2018. godine zaključno sa decembrom 2020. godine. Odluka organa uprave nije stavljena van snage, pa kako isplata po ovoj odluci nije vršena u tom periodu, pravni osnov obaveze tužene leži u odredbi člana 172. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima. Pošto je šteta sukcesivno nastajala, pravilno je odlučeno i o visini naknade štete i njenoj dospelosti, u smislu odredbi članova 189. stav 3. i 186. Zakona o obligacionim odnosima.

Međutim, osnovano se revizijom ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo za sporni period nakon 01.01.2021. godine, propustom da primene odredbe Zakona o pravima boraca, vojnih invalida, civilnih invalida rata i članova njihovih porodica („Službeni glasnik RS“ br. 18/20).

Ovim zakonom propisano je pod kojim uslovima se ostvaruju prava civilnih invalida rata za koja se sredstva obezbeđuju u budžetu Republike Srbije i budžetu jedinice lokalne samouprave (članovi 1. i 4); propisano je da državljanstvo Republike Srbije, kao uslov propisan zakonom, podrazumeva postojanje tog državljanstva u vreme podnošenja zahteva za priznanje, kao i u vreme ostvarivanja prava priznatih po tom zakonu (član 31.); pravo po tom zakonu je, između ostalih, lična invalidnina (član 32.); prava se određuju u mesečnim iznosima i dospevaju nakon što rešenje o priznatom pravu postane konačno i pravnosnažno, a isplate se vrše unazad (član 33.); korisniku koji nema državljanstvo Republike Srbije, kome su priznata prava po zakonu koji prestaje da važi početkom primene tog zakona, prestaju priznata prava danom početka primene tog zakona ukoliko ne stekne državljanstvo Republike Srbije, osim za ratnog vojnog invalida koji je stekao pravo po osnovu člana 5. tačke 2. – 7. do stupanja na snagu tog zakona ( član 191.); danom početka primene tog zakona prestaje da važi Zakon o pravima boraca, vojnih invalida i članova njihovih porodica („Službeni glasnik SRS“ br. 54/89 i „Službeni glasnik RS“ br. 137/04, 69/12 – US i 50/18) i Zakon o pravima civilnih invalida rata („Službeni glasnik RS“ br. 52/96) (član 211. tačke 1. i 2.).

U skladu sa navedenim zakonskim odredbama, tužiocu je počev od početka primene navedenog zakona 01.01.2021. godine prestalo pravo priznato rešenjem donetim po ranije važećim zakonima, imajući u vidu da je na ročištu 24.11.2022. godine njegov punomoćnik izričito odbio da dostavi uverenje o državljanstvu tužioca.

Iz navedenih razloga, tužena propustom da vrši isplate nakon 01.01.2021. godine nije postupala protivpravno, pa nema osnova za isplatu po pravnom osnovu naknade štete.

Iz navedenih razloga, odluka u stavovima drugom i trećem izreke doneta je na osnovu odredbi članova 390. i 416. stav 1. ZPP.

Imajući u vidu da je tužilac u konačnom uspeo u parnici sa zahtevom za naknadu koja se odnosi na 25 meseci, a da je njegov tužbeni zahtev odbijen za naknadu koja se odnosi na 480 meseci, na osnovu odredbi članova 165. stav 2, 153. stav 2 .i 154. ZPP, odlučeno je da svaka stranka snosi svoje troškove postupka.

Predsednik veća – sudija

Jelica Bojanić Kerkez,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković